ادبیات تطبیقی
محمد حسن امرائی؛ ابوالفضل رضایی
چکیده
غالبًا ما کان یُنظر إلى انتصار الثورة العباسیة على أنّه انتصار للإیرانیین على العرب، ومع وصول البرامکة والسکرتاریین والوزراء الإیرانیین إلى البلاط العباسی، زادت مساهمة الإیرانیین فی الأدب العربی والحضارة الإسلامیة. لقد شارک الإیرانیون بنشاط فی جمیع مجالات الحیاة الإسلامیة وکان للطبقة الموالیة، ومعظمهم من الإیرانیین، تأثیر هائل ...
بیشتر
غالبًا ما کان یُنظر إلى انتصار الثورة العباسیة على أنّه انتصار للإیرانیین على العرب، ومع وصول البرامکة والسکرتاریین والوزراء الإیرانیین إلى البلاط العباسی، زادت مساهمة الإیرانیین فی الأدب العربی والحضارة الإسلامیة. لقد شارک الإیرانیون بنشاط فی جمیع مجالات الحیاة الإسلامیة وکان للطبقة الموالیة، ومعظمهم من الإیرانیین، تأثیر هائل على حیاة المسلمین العرب. فمن هذا المنطلق، بالتزامن مع تشکیل حکومة بنی عباس وحضور الإیرانیین فی الهیکل الإداری لحکومتهم، تم وضع الأساس لحرکة ثقافیة أدبیة شاملة؛ حیث، باتت التقالید الأدبیة والاجتماعیة وأعمال الفکر الإیرانی على رأس الثقافات التی أثرت على اللغة والثقافة العربیة. إنّ ظهور التقالید والثقافة الإیرانیة فی شعر شعراء العصر العباسی أحدث نقطة تحول فی الشعر واستطاعت أن یؤثر على العدید من الأعمال الأدبیة فی هذه الفترة. فی المجال ذاته، یُعدُّ أبو العلاء المعری شاعرًا عربیًا نبیلًا ألقت مظاهر الثقافة والحضارة الإیرانیة بظلالها على شعره. یهدف هذا المقال إلى التعرف على الجوانب المختلفة للثقافة والأدب الإیرانی فی شعر أبی العلاء المعری بطریقة وصفیة تحلیلیة. والمحاور الرئیسیة لهذا البحث الذی بُنی علی مؤشرات الأدب المقارن والمدرسة الفرنسیة، تتمثل فی إلقاء نظرة عابرة علی قصائده والتعبیر عن بعض تجلیات الثقافة والأدب الإیرانی فیها. ومن النتائج الرئیسة التی توصّل إلیها المقال هی أنّ أبا العلاء المعری، مع معرفة واسعة بالثقافة والأدب الإیرانی، أظهر إلمامه الخاص بالثقافة والحضارة الساسانیة من خلال استدعاء الشخصیات الساسانیة وتوارد أسماء ملوک الفرس وألقابهم والعائلات الإیرانیة والإشارة إلى مظاهر الثقافة والعادات الإیرانیة، مثل الأعیاد القدیمة، وحفلة السذج، والتطرّق إلى الطقوس الدینیة للإیرانیین القدماء (الزرادشتیین) وتوظیف ألفاظ الفارسیة المعرّبة الکثیرة فی شعره.
ادبیات تطبیقی
رسول بلاوی؛ علی رضا پریزن
چکیده
الصورولوجیا هی حقل نقدی یُعنى بدراسة صورة الآخر کما تتجلى فی الخطابات الأدبیة والثقافیة، مرکّزاً على تمثلات الهویة والانطباعات المتبادلة بین الشعوب. وفی إطار الأدب المقارن، تتیح الصورولوجیا فهماً أعمق لتداخل الصور الثقافیة والتاریخیة، وکیفیة تشکیلها عبر منظور الکاتب تجاه الآخر. هذا الربط یعزز من إمکانیات التحلیل الثقافی والنقدی ...
بیشتر
الصورولوجیا هی حقل نقدی یُعنى بدراسة صورة الآخر کما تتجلى فی الخطابات الأدبیة والثقافیة، مرکّزاً على تمثلات الهویة والانطباعات المتبادلة بین الشعوب. وفی إطار الأدب المقارن، تتیح الصورولوجیا فهماً أعمق لتداخل الصور الثقافیة والتاریخیة، وکیفیة تشکیلها عبر منظور الکاتب تجاه الآخر. هذا الربط یعزز من إمکانیات التحلیل الثقافی والنقدی فی الأدب. یسعى هذا البحث إلى استکشاف أبرز الصور التی قدّمها الشیخ سلطان القاسمی للمعالم الإیرانیة التاریخیة والسیاحیة والثقافیة، ودراسة مدلولاتها الفنیة، مما یُسهم فی إدراک أکثر عمقاً لعلاقة الکاتب بالمکان الذی یصوّره، وکیفیة تجسیده لصورة الآخر. یعتمد البحث علی المنهج الوصفی– التحلیلی، حیث تم تتبّع المشاهد السردیة التی تشکّلت فیها صورة إیران، وتحلیلها وفقاً للأبعاد الجمالیة والثقافیة الکامنة فیها، وذلک استناداً إلى مفاهیم الصورولوجیا. توصّل البحث إلى أن الکاتب قدّم فی کتابه صورة شاملة وإیجابیة لإیران، حیث رسم معالم تاریخیة عریقة تعبّر عن عمق الحضارة الإیرانیة، وقد أبرز جمال الطبیعة المتنوّعة التی تشمل المناطق الساحلیة والزراعیة، إلى جانب تسلیط الضوء على القیم الاجتماعیة والثقافیة مثل الضیافة والکرم التی تمیّز المجتمع الإیرانی. تعکس هذه الصور المتنوعة تمثیلاً صورولوجیاً یعزز فهم العلاقة بین الإنسان والمکان، ویسهم فی تعزیز التواصل الثقافی بین الشعوب ضمن إطار الأدب المقارن.
ادبیات تطبیقی
محمدجواد پورعابد؛ علی هلالی جزیره؛ رسول بلاوی؛ ناصر زارع
چکیده
تکتسی ثنائیة «الموت والحیاة» أهمیةً مفصلیةً فی الوعی البشری، نظراً لغموضها الأنطولوجی وارتباطها العمیق بالنزوع الفطری للإنسان نحو الخلود، فی جدلٍ کونیٍّ مستمر مع هواجس الفناء. هذا الهاجسُ الوجودیُّ تجلّى فی الأدب عامةً، وفی القصیدة الحدیثة خاصةً، بوصفه أداةً تعبیریة لاستبطان الرؤى وتجسیر الفجوات بین التجارب النفسیة والاجتماعیة. ...
بیشتر
تکتسی ثنائیة «الموت والحیاة» أهمیةً مفصلیةً فی الوعی البشری، نظراً لغموضها الأنطولوجی وارتباطها العمیق بالنزوع الفطری للإنسان نحو الخلود، فی جدلٍ کونیٍّ مستمر مع هواجس الفناء. هذا الهاجسُ الوجودیُّ تجلّى فی الأدب عامةً، وفی القصیدة الحدیثة خاصةً، بوصفه أداةً تعبیریة لاستبطان الرؤى وتجسیر الفجوات بین التجارب النفسیة والاجتماعیة. تستقصی هذه الدراسةُ تجلیاتِ هذه الثنائیة فی شعر بدر شاکر السیاب ومحمد رضا شفیعی کدکنی؛ إذ تُعدُّ مقاربةً تطبیقیّةً ضمن أفقِ «الأدب المقارن» وفق منظور المدرسة الأمریکیة، التی تدمجُ فی رؤیتها أبعادَ النقد والتاریخ والنظریة. لقد سعى البحثُ عبر توظیف المنهج الوصفی التحلیلی إلى تفکیک البُنى المعجمیة والرمزیة والصوریة فی نصوص الشاعرین المختارة، وذلک استجلاءً لوشائج القربى الأدبیة العمیقة بین الثقافتین العربیة والفارسیة، ولتبیان إمکانات التفاعل الفنی الخلاق بینهما. خلصت الدراسةُ إلى أنَّ ثنائیة الموت والحیاة تشکّل هیکلاً دلالیاً متماسکاً فی شعر السیاب وکدکنی، رغم تباین مستویات تشکُّلها؛ فالموت لدى السیاب یستحیل معادلاً للفقد والحرمان والانکسار الوجودی والسیاسی، بینما یکتسب عند کدکنی أبعاداً فلسفیةً وعرفانیةً تغوص فی کُنه الزمن والمصیر ومعنى الحیاة. وقد اتکأ الشاعران على حقلٍ رمزیٍّ متقابل، تتقارع فیه ثنائیات «اللیل والظلام والرحیل» مع «النور والربیع والبیاض»، بما یعکس تلاقحاً رؤیویاً یتجاوز حدود الجغرافیا واللغة، دون إغفال الخصوصیة الجمالیة والفکریة التی دمغَت تجربة کلٍّ منهما بفرادةٍ إبداعیة ستبقى مرجعاً فی الدراسات المقارنة.
ادبیات تطبیقی
علی اصغر حبیبی
چکیده
یوفر مفهوم «التفاؤل القاسی» لدى لورین برلنت إطاراً تحلیلیاً لفهم الأوضاع التی یؤدی فیها تعلّق الذات بتخیّل «الحیاة الطیبة» والمستقبل المنشود، بدلاً من فتح آفاق جدیدة، إلى تآکل إمکانات العیش واستمرار الشروط المُقیِّدة. وتکمن أهمیة البحث الحالی وضرورته فی أن هذا المفهوم استُخدم فی الغالب فی الدراسات الاجتماعیة والسیاسیة ...
بیشتر
یوفر مفهوم «التفاؤل القاسی» لدى لورین برلنت إطاراً تحلیلیاً لفهم الأوضاع التی یؤدی فیها تعلّق الذات بتخیّل «الحیاة الطیبة» والمستقبل المنشود، بدلاً من فتح آفاق جدیدة، إلى تآکل إمکانات العیش واستمرار الشروط المُقیِّدة. وتکمن أهمیة البحث الحالی وضرورته فی أن هذا المفهوم استُخدم فی الغالب فی الدراسات الاجتماعیة والسیاسیة والتربویة، بینما حظی تطبیقه فی النقد الأدبی المقارن، ولا سیما المقارنة بین السرد العربی والفارسی المعاصر، باهتمام محدود؛ کما لم یُنجز حتى الآن بحث مقارن بهذا المنهج بین روایتی «لیتنی امرأة عادیة» لهنوف الجاسر و«چهلسالگی» لناهید طباطبائی. ویسعى البحث إلى التحلیل المقارن لتمثیل هذه العملیة فی أفق الزمن، وفحص العلاقة بین التخیّل والتعلّق والحیاة غیر المعیشة وإعادة تعریف الحیاة الطیبة فی تجربة الشخصیتین فریدة وآلاله. أما منهج البحث فهو وصفی ـ تحلیلی ذو مقاربة مقارنة؛ وقد اعتمدت العینة القصدیة من الشواهد النصیة المرتبطة بأربعة محاور: التخیّل وموضوع التعلّق، والتعلّق والحیاة غیر المعیشة، وتحوّل التفاؤل إلى تفاؤل قاسٍ، والانفصال وإمکان إعادة تعریف الحیاة. وتشیر النتائج إلى أن کلتا الشخصیتین تسعیان إلى صورة مثالیة للحیاة، غیر أن السیاقات الفردیة والاجتماعیة ترسم لهما مسارین مختلفین من التعلّق والانفصال: فتبتعد فریدة عن تخیّلاتها السابقة وتصل إلى تعریف أکثر واقعیة للحیاة الطیبة، بینما تدمج آلاله الإمکانات غیر المعیشة، ولا سیما الموسیقى، فی حیاتها القائمة.
ادبیات تطبیقی
نعیم عموری؛ طاهره آهخته؛ عادل سواعدی؛ امنیه عیسی
چکیده
الملخص الثقافة کمفهوم واسع و معقد و جزء من المجتمع فی کل مجتمع، قبولها الخاص لقد أثرت على حیاة الناس فی ذلک المجتمع و کمعتقدات مؤسسیة، فهی فعالة فی الأعمال الأدبیة للشعراء و الکتاب. تعد الرحلات من بین هذه الأعمال الأدبیة التی تعبر بشکل جید عن القضایا الثقافیة و الاجتماعیة للأرض التی سافروا إلیها؛ لأن کاتب الرحلات، و هو المسافر فی ...
بیشتر
الملخص الثقافة کمفهوم واسع و معقد و جزء من المجتمع فی کل مجتمع، قبولها الخاص لقد أثرت على حیاة الناس فی ذلک المجتمع و کمعتقدات مؤسسیة، فهی فعالة فی الأعمال الأدبیة للشعراء و الکتاب. تعد الرحلات من بین هذه الأعمال الأدبیة التی تعبر بشکل جید عن القضایا الثقافیة و الاجتماعیة للأرض التی سافروا إلیها؛ لأن کاتب الرحلات، و هو المسافر فی رحلته الخاصة، من خلال رؤیة هذه القضایا و الاستماع إلیها، یحصل على معلومات صحیحة عن الأرض المطلوبة و من خلال کتابتها، یحاول إبلاغ الآخرین بهذه المعلومات. یتناول هذا البحث دراسة مقارنة للقضایا الثقافیة- الاجتماعیة فی رحلتی «أصفهان نصف العاالم» لصادق هدایت و «مفاکهة الخلّان فی رحلة الیابان» لیوسف القعید، باستخدام المنهج الوصفی- التحلیلی. بناءً على نتائج هذه البحث، تناول کلا المؤلفین هذه القضیة بشکل خاص، ولکن فی بعض الأقسام یتوفق أحدهما علی الآخر؛ کما یوسف القعید متوفق فی قسم مکانة المرأة، و فی قسم العادات و التقالید، و فی قسم الهیکل التربوی و حالة الإلمام بالقراءة و الکتابة و صادق هدایت متوفق فی قسم العقائد الشعبیة و کلاهما متوفقان من حیث الدین، و الأخلاق، و الصناعة بشکل جید.
ادبیات تطبیقی
فاطمه قوّتی؛ احمدرضا حیدریان شهری؛ صدیقی بهار
چکیده
کاربست میراث دینی یکی از برجستهترین شیوههای تجلی جهاننگری خداباور است.شاعر با نگاهی ژرف، مؤلفههای میراث دینی را از ساختار سنتی بیرون آورده ودر افق اندیشه و دغدغههای عام دوران معاصر بازمینشاند.فراخوانی شخصیتهای دینی و تأثیرپذیری از قرآن، مؤلفههای بنیادین این میراث هستندکه به اثر ادبی عمق معنوی بخشیده و بر تأثیرگذاری ...
بیشتر
کاربست میراث دینی یکی از برجستهترین شیوههای تجلی جهاننگری خداباور است.شاعر با نگاهی ژرف، مؤلفههای میراث دینی را از ساختار سنتی بیرون آورده ودر افق اندیشه و دغدغههای عام دوران معاصر بازمینشاند.فراخوانی شخصیتهای دینی و تأثیرپذیری از قرآن، مؤلفههای بنیادین این میراث هستندکه به اثر ادبی عمق معنوی بخشیده و بر تأثیرگذاری آن میافزایند. برآمدنِ جهاننگریِ خداباور در سیمای میراث دینی در شعر جهت تفسیر تجربههای شعری شاعران، نگارندگان این جستار را برآن داشت تا با رویکرد تحلیلی- تطبیقی، به واکاوی این میراث در سرودههای اجود مجبل خفاجی(شاعر معاصر عراق) و مهدی اخوان ثالث(شاعر معاصر فارسیزبان ) بپردازند که سیمای نابسامانیهای سیاسی‑اجتماعی عصرشان را با کاربست میراث دینی همراه کردند. برآیند نهایی نشان میدهد که جهاننگری خداباورانۀ این دو شاعر آزادیخواه که در بستر میراث دینی تکوین یافته، گواه آن است که روح آزادیطلبی در سرودههایشان برخاسته از ایمانی ژرف، آگاهانه و رهاییبخش میباشد که فراتر از مرزهای اعتراض سیاسی-اجتماعی، معنا و اصالتی معنوی و انسانگرایانه به مبارزه آنان بخشیده و فراخوانی غیرمستقیم شخصیتهای دینی با سیمای شناختهشدۀ ایستادگی در برابر ظلم و التزام به عدالت، تلاشی جهت عرضۀ الگویی کامل و برداشتن نقاب از چهرۀ قدرتهای فاسد است و تأثیرپذیری از قرآن در راستای ترسیم وضعیت نامطلوب است.
ادبیات تطبیقی
آرزو پوریزدانپناه کرمانی؛ زینب شیخ حسینی
چکیده
با رشد و گسترش ادبیّات پایداری بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، توجّه بسیاری از پژوهشگران به این حوزة ادبی جلبشد و زمینه ساز نگارش مقالات علمی متعددّی در این زمینه گردید. ارتقای کیفی این مقالات در گرو آسیبشناسی علمی و بیان نقاط قوّت و ضعف آنهاست. مقالاتی که با رویکرد تطبیقی در حوزة ادبیّات پایداری نوشته میشوند، بیش از سایر مقالات ...
بیشتر
با رشد و گسترش ادبیّات پایداری بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، توجّه بسیاری از پژوهشگران به این حوزة ادبی جلبشد و زمینه ساز نگارش مقالات علمی متعددّی در این زمینه گردید. ارتقای کیفی این مقالات در گرو آسیبشناسی علمی و بیان نقاط قوّت و ضعف آنهاست. مقالاتی که با رویکرد تطبیقی در حوزة ادبیّات پایداری نوشته میشوند، بیش از سایر مقالات این حوزه نیازمند آسیبشناسی جدّیاند. در این جستار 83 مقالة علمی منتشر شده در مجلاّت علمی پژوهشی «ادبیّات پایداری» و «ادبیّات تطبیقی» دانشگاه شهید باهنر کرمان، «ادبیّات تطبیقی» دانشگاه تربیت مدرّس و «کاوش-نامة ادبیّات تطبیقی» دانشگاه رازی کرمانشاه با شیوة تحلیلی ـ توصیفی مورد بررسی قرارگرفتهاند. یافتههای پژوهش حکایت از آن دارد که ضعف موضوعی این مقالات مهمترین آسیبی است که این مقالات با آن روبهرو هستند. نداشتن چارچوب نظری، عدم نوآوری و حل مسأله، ناآشنایی با روش درست تطبیق و مقایسه، عدم رعایت شرط بین فرهنگی و بین المللی، کلّیگویی و نپرداختن به جزئیات از دیگر نقاط ضعف این مقالات بهشمار میآیند.
ادبیات تطبیقی
شیوا صادقی؛ علی اکبر محسنی
چکیده
این پژوهش با رویکردی میانرشتهای و بهرهگیری از نظریه کنش ارتباطی یورگن هابرماس، به واکاوی مؤلفههای عقلانیت، کنش ارتباطی، زیستجهان و استعمار زیستجهان در رمانهای «زینة» نوال السعداوی و «سهم من» پرینوش صنیعی میپردازد. تحلیل متن نشان میدهد ساختارهای خانوادگی و اجتماعی در این رمانها اغلب بر محور عقلانیت ابزاری ...
بیشتر
این پژوهش با رویکردی میانرشتهای و بهرهگیری از نظریه کنش ارتباطی یورگن هابرماس، به واکاوی مؤلفههای عقلانیت، کنش ارتباطی، زیستجهان و استعمار زیستجهان در رمانهای «زینة» نوال السعداوی و «سهم من» پرینوش صنیعی میپردازد. تحلیل متن نشان میدهد ساختارهای خانوادگی و اجتماعی در این رمانها اغلب بر محور عقلانیت ابزاری استوارند و به بازتولید سلطه و فرودستی شخصیتهای زن منجر میشوند. این وضعیت در سطوح فردی و جمعی، استعمار تدریجی زیستجهان سوژههای زن را رقم میزند و امکان شکلگیری کنش تفاهمی و عقلانیت ارتباطی را محدود میسازد. با این حال، روایت در بزنگاههایی به مقاومت و بازاندیشی شخصیتهای زن پرداخته و از تلاش آنان برای بازتعریف خود و بازیابی زیستجهان سخن میگوید. این مطالعه بر پایه روش تحلیل کیفی و خوانش انتقادی نشان میدهد پیوند نظریه هابرماس با متون ادبی میتواند ابعاد پنهان سلطه و مقاومت را در لایههای معناشناختی و گفتمانی اثر آشکار کند. یافتهها بیانگر آن است که این رمانها فراتر از یک بازنمایی اجتماعی، بستری برای پرسشگری از نظامهای عقلانیت ابزاری و مناسبات مردسالارانه است و لحظاتی را ترسیم میکند که در آن عقلانیت انتقادی و کنش ارتباطی به مثابه امکانهایی برای بازسازی پیوندهای انسانی و بازیابی زیستجهان استعمارشده رخ مینمایند. این تحلیل در نهایت بر ظرفیت ادبیات در شفافسازی ساختارهای قدرت و ارائه بدیلی انسانیتر مبتنی بر گفتوگو، تفاهم و خرد جمعی تأکید میکند.
ادبیات تطبیقی
فرخنده عبدی؛ سید باقر حسینی؛ عبدالباسط عرب یوسف آبادی؛ آشور قلیچ پاسه
چکیده
پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی بازنمایی تروما و تابآوری در دو رمان وشم الطائر از دنیا میخائیل و دختر شینا از بهناز ضرابیزاده و شناسایی تأثیر بسترهای فرهنگی-تاریخی متفاوت بر شیوة روایتگری زنانة جنگ انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف بنیادی و از حیث روش کیفی با رویکرد توصیفی-تحلیلی و تطبیقی است و چارچوب نظری آن بر آرای سه نظریهپرداز ...
بیشتر
پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی بازنمایی تروما و تابآوری در دو رمان وشم الطائر از دنیا میخائیل و دختر شینا از بهناز ضرابیزاده و شناسایی تأثیر بسترهای فرهنگی-تاریخی متفاوت بر شیوة روایتگری زنانة جنگ انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف بنیادی و از حیث روش کیفی با رویکرد توصیفی-تحلیلی و تطبیقی است و چارچوب نظری آن بر آرای سه نظریهپرداز اصلی مطالعات تروما یعنی کتی کاروت، جودیت هرمن و دومینیک لاکاپرا استوار است. دادهها بهشیوة کتابخانهای گردآوری و مؤلفههای مرتبط با تجربة تروماتیک در دو اثر شناسایی و بهصورت تطبیقی تحلیل شدهاند. یافتهها نشان میدهد که هر دو رمان، جنگ را فراتر از یک رخداد تاریخی، بهمثابة تجربهای ماندگار در حافظه و هویت شخصیتهای زن بازنمایی میکنند؛ بهگونهای که در وشم الطائر، تروما عمدتاً در قالب اسارت، خشونت جنسی سازمانیافته و فروپاشی هویت نمود مییابد و تابآوری بقامحور شخصیت اصلی، بهدلیل نبود حمایت اجتماعی، در چرخة باززیستن باقی میماند، در حالی که در دختر شینا، پیامدهای روانی جنگ در قالب اضطراب مزمن، سوگ و مسئولیتهای خانوادگی بازنمایی میشود و تابآوری، در بستر حمایتهای خانوادگی و فرهنگی، به بازسازی تدریجی هویت میانجامد. نتیجة پژوهش آشکار میسازد که تفاوت در ماهیت خشونت، میزان دسترسی به حمایتهای اجتماعی و زمینههای فرهنگی، الگوهای متفاوتی از بازداری هیجانی، انزوای اجتماعی و تابآوری را در روایت زنانه رقم میزند.
ادبیات تطبیقی
علی اصغر حبیبی؛ حسن میرکمالی
چکیده
بررسی رابطه میان فضای شهری با ادبیات از دو بعد تصویر فضاهای شهری در آثار ادبی و خوانش آثار ادبی بر مبنای نظریات فضا، یکی از حوزههای پژوهش تطبیقی بر مبنای مکتب ادبیات تطبیقی آمریکایی است. نظریه هنری لوفور که فضای شهری را محصولی اجتماعی و دیالکتیکی میداند، چارچوبی برای تحلیل سه بُعد عمل فضایی (فعالیتهای روزمره) بازنمایی فضا (برساختههای ...
بیشتر
بررسی رابطه میان فضای شهری با ادبیات از دو بعد تصویر فضاهای شهری در آثار ادبی و خوانش آثار ادبی بر مبنای نظریات فضا، یکی از حوزههای پژوهش تطبیقی بر مبنای مکتب ادبیات تطبیقی آمریکایی است. نظریه هنری لوفور که فضای شهری را محصولی اجتماعی و دیالکتیکی میداند، چارچوبی برای تحلیل سه بُعد عمل فضایی (فعالیتهای روزمره) بازنمایی فضا (برساختههای ایدئولوژیک و رسمی) و فضای زیسته (تجربههای نمادین و ذهنی) فراهم میکند. این پژوهش به بررسی تطبیقی فضاهای شهری ومعماری در دو رمان برجسته ادبیاتمعاصر خاورمیانه، یعنی ثلاثیه نجیب محفوظ (شامل بینالقصرین، قصرالشوق و السکریة) و شوهر آهو خانم علیمحمد افغانی، از منظر نظریه تولید فضای هنری لوفور میپردازد. نتایج بررسیها نشان میدهد که فضاهای شهری قاهره و کرمانشاه نهتنها بستری برای رویدادهای داستانی، بلکه کنشگری فعال در بازتولید روابط اجتماعی، تعارضات طبقاتی و جنسیتی، و تحولات فرهنگی در بستر گذار از سنت به مدرنیته هستند. مقایسه تطبیقی این دو رمان، شباهتها و تفاوتهای بازنمایی فضاهای شهری در دو جامعه عربی و ایرانی را آشکار میسازد و نقش فضا را بهعنوان عنصری پویا در شکلگیری هویت و تاریخ اجتماعی برجسته میکند.
ادبیات تطبیقی
طیبه سیفی؛ کبری مرادی
چکیده
حسینی و صائغ دو شاعر معاصر ایرانی و عراقی هستند که هر دو در مورد رویداد جنگ ایران و عراق، شعر سرودهاند. در این پژوهش اشعار جنگ این دو شاعر بررسی و استعارههای مفهومی و تصاویر شعریشان استخراج شد، سپس این استعارهها به شیوۀ توصیفی تحلیلی و برمبنای دیدگاه نشانهشناسی مایکل ریفاتر مورد بررسی قرار گرفتند چرا که ریفاتر در آرای نشانهشناسی ...
بیشتر
حسینی و صائغ دو شاعر معاصر ایرانی و عراقی هستند که هر دو در مورد رویداد جنگ ایران و عراق، شعر سرودهاند. در این پژوهش اشعار جنگ این دو شاعر بررسی و استعارههای مفهومی و تصاویر شعریشان استخراج شد، سپس این استعارهها به شیوۀ توصیفی تحلیلی و برمبنای دیدگاه نشانهشناسی مایکل ریفاتر مورد بررسی قرار گرفتند چرا که ریفاتر در آرای نشانهشناسی خود توجه ویژهای به رمزگشایی از شبکۀ درهم تنیدۀ نشانهها در شعر دارد و با تاکید بر اینکه در شعر سخنی گفته میشود و مقصود دیگری اراده میشود، تفسیر شعر را معطوف به درک همان مقصود دیگر میداند. لذا در این پژوهش با تمرکز بر مشابهت رویکرد شناختی این دو نظریه، برای درک مقصود دیگرِ استعارهها، رویکرد ریفاتر موردتوجه قرار گرفت. از میان مؤلفههای نشانهشناختی در دیدگاه او، برای مولفههای جابهجایی معنا، دگردیسی معنا، نظام ارزشی و دستورگریزی شاهد مثالهایی در اشعار هر دو شاعر به دست آمد و مورد بررسی قرار گرفت و نظام ارزشی زبانی آنها براساس نشانههای زبانی موجود در اشعارشان بررسی شد تا ایدئولوژی و باور گفتمانیشان آشکار شود. یافتههای پژوهش نشان میدهد که حسینی بیشتر، از استعارههایی با وجه شباهت مبتنی بر عشق و عرفان در توصیف حرکات مبارزان ایرانی بهره برده و صائغ بر وجه حماسی استعارهها بیشتر تمرکز داشته است و گاهی به استعارههای با وجه شباهت منفی و بیان پیامدهای منفی جنگ پرداخته است دو شاعر با بهرهگیری از شگردهای جابهجایی و دگردیسی معنا، در استعارههای مفهومی خود، از مفاهیم مختلف برای توصیف مفاهیم مرتبط با این رویداد استفاده کردهاند.
ادبیات تطبیقی
محمدتقی زندوکیلی؛ عبیداله کوچ توتازهی
چکیده
پژوهش حاضر با رویکرد زبانشناسی شناختی، به تحلیل و مقایسه طرحوارههای تصویری در ضربالمثلهای بلوچی و عربی خوزستانی میپردازد. هدف اصلی پژوهش، شناسایی بسامد طرحوارهها در دو زبان و تبیین میزان قرابت فرهنگی میان دو قومیت است. دادهها پس از کدگذاری شناختی، در قالب هفت طرحواره جهتی، ظرف، حرکتی، توان، قدرت، همسانی و ارتباط تحلیل ...
بیشتر
پژوهش حاضر با رویکرد زبانشناسی شناختی، به تحلیل و مقایسه طرحوارههای تصویری در ضربالمثلهای بلوچی و عربی خوزستانی میپردازد. هدف اصلی پژوهش، شناسایی بسامد طرحوارهها در دو زبان و تبیین میزان قرابت فرهنگی میان دو قومیت است. دادهها پس از کدگذاری شناختی، در قالب هفت طرحواره جهتی، ظرف، حرکتی، توان، قدرت، همسانی و ارتباط تحلیل شدند. یافتههای کمّی نشان میدهد که در زبان عربی خوزستانی بسامد طرحوارهها بهطور کلی بیشتر از بلوچی است؛ بهگونهای که طرحواره جهتی در عربی (۱.۶۴٪) و در بلوچی (۰.۳۵٪)، طرحواره ظرف در عربی (۰.۸۸٪) و در بلوچی (۰.۲۷٪)، طرحواره حرکتی در عربی (۰.۶۶٪) و در بلوچی (۰.۱۵٪)، طرحواره قدرت در عربی (۰.۸۸٪) و در بلوچی (۰.۵٪) مشاهده شد. همچنین طرحوارههای توان، همسانی و ارتباط در هر دو زبان بسامد کمتری دارند. تحلیل کیفی نشان میدهد که هر دو زبان در مفهومسازی انتزاعی از تجربههای مشترک زیسته بهره میگیرند و طرحوارههای جهتی، قدرت و ظرف بیشترین نقش را در بازنمایی مفاهیم اخلاقی، رفتاری و اجتماعی دارند. این یافتهها بیانگر وجود قرابت فرهنگی و شناختی میان دو قومیت است و علیرغم تفاوتهای زبانی، مفهومسازی در دو جامعه مشابهتهای قابل توجهی دارند.
ادبیات تطبیقی
مریم رحمتی؛ جهانگیر امیری؛ زهرا باوندپوری؛ مینا قبادی
چکیده
نظریۀ ساختگرایی تکوینی «لوسین گلدمن» (1970 ـ 1913م)، با نگاهی جامعهشناسانه به متون ادبی، در پی برقراری ارتباط معنادار میان اثر ادبی و جوانب اجتماعی مؤثر بر خلق آن است. رمان نخلهای بیسر و ساعة بغداد، دو رمان فارسی و عربی در حوزۀ ادبیات جنگ است که با محوریت توصیف جامعۀ جنگزدۀ «ایران» در طول هشت سال دفاع مقدس و معضلات عدیدۀ ...
بیشتر
نظریۀ ساختگرایی تکوینی «لوسین گلدمن» (1970 ـ 1913م)، با نگاهی جامعهشناسانه به متون ادبی، در پی برقراری ارتباط معنادار میان اثر ادبی و جوانب اجتماعی مؤثر بر خلق آن است. رمان نخلهای بیسر و ساعة بغداد، دو رمان فارسی و عربی در حوزۀ ادبیات جنگ است که با محوریت توصیف جامعۀ جنگزدۀ «ایران» در طول هشت سال دفاع مقدس و معضلات عدیدۀ جامعۀ «عراق» در برهۀ محاصرۀ آن توسط آمریکا به سال (1991م) به نگارش در آمده است تا تأثیر جنگ را بر جامعۀ هدف و مردم آن، با اتخاذ شیوۀ رئالیستی به نمایش بگذارد، لذا پژوهش حاضر درصدد برآمد تا به شیوۀ توصیفی ـ تحلیلی و بر مبنای نظریۀ ساختگرایی تکوینی «لوسین گلدمن»، به تحلیل رمانهای مذکور با تکیه بر مؤلفههای اجتماعی چون: ترس و وحشت عمومی، مهاجرت و تخلیۀ شهر، آسیبهای زنان و کودکان، فرصتطلبی و غارت بپردازد. نتایج پژوهش نشان داد که نویسندگانِ هر دو رمان، فضای ناشی از جنگ و تأثیرات مخرب آن را بر جامعه به تصویر کشیدهاند، اما این تصویرپردازی در رمان نخلهای بیسر نسبت به ساعة بغداد از بسامد بالاتری برخوردار است؛ در این اثر، نویسنده با محور قرار دادن موضوع جنگ، داستان را با تکیه بر موضوعی واحد پیش میبرد. در حالیکه در رمان ساعة بغداد، نویسنده تنوع موضوعی را برمیگزیند و با پرداخت چند وجهی به داستان، آن را از روایت محض جنگ خارج میسازد. تجربۀ شهودی و حضوری نویسندۀ رمان نخلهای بیسر نسبت به نویسندۀ ساعة بغداد، همذاتپنداری بیشتر مخاطب با فضاسازیهای داستانی را موجب میگردد.
ادبیات تطبیقی
محمود حیدری؛ قاسم عبد العالی نعمة علوان
چکیده
ایزدیها از اقوام آریایی هستند که در مناطق کردنشین ساکن هستند. باورهای ایزدیها بنابه گفتة محققان آمیزهای از ادیان مختلف است و عادات و رسوم آنها ریشه در فرهنگ آریایی کردها دارد. ابراهیم الیوسف نویسندة کردتبار و سوری، در رمان شنکالنامه که به مصائب ایزدیها پس از هجوم داعش به منطقه سنجار پرداخته است، در لابلای آن، به باورها، اعتقادات ...
بیشتر
ایزدیها از اقوام آریایی هستند که در مناطق کردنشین ساکن هستند. باورهای ایزدیها بنابه گفتة محققان آمیزهای از ادیان مختلف است و عادات و رسوم آنها ریشه در فرهنگ آریایی کردها دارد. ابراهیم الیوسف نویسندة کردتبار و سوری، در رمان شنکالنامه که به مصائب ایزدیها پس از هجوم داعش به منطقه سنجار پرداخته است، در لابلای آن، به باورها، اعتقادات و آداب و رسوم ایزدیها نیز نظر داشته است. این پژوهش با رویکرد ادبیات تطبیقی و در چارچوب تصویرشناسی به تبیین جلوههایی از این فرهنگ آریایی، پرداخته است. روش پژوهش تحلیل محتوای کیفی بود و یافتههای پژوهش نشان دادند که طاووس ملک، نماد محوری آیین ایزدی، پیوندی ناگسستنی بین جهان مادی و معنوی ایجاد میکند و در تمام مراسم و باورهای آنان حضوری ملموس دارد. تقدس عدد هفت در مناسک ایزدیها و نیز باور به هفت فرشته که طاووس ملک بزرگترین آنهاست، نشاندهندة عمق این نگرش است. رنگ سفید، نماد پاکی و تقدس، در آیینهای تطهیر با آب چشمة مقدس بر اهمیت طهارت جسم و روح تأکید میکند. نویسنده به خوبی نشان میدهد که این باورهای کهن، نه پدیدههایی منجمد، بلکه جریانی زنده و پویا در زندگی روزمرة ایزدیان هستند. همچنین، رسومی مانند ازدواج درونقومی و درونطبقاتی و پیمان دوستی «کرافه»، در تار و پود اجتماعی آنان تداوم یافتهاند.
ادبیات تطبیقی
علی خالقی؛ سید مجید مقیمی
چکیده
روایتشناسی نمایشنامه یا درام یکی از مباحثی است که در سالهای اخیر و بهویژه با تلاشهای نظریهپردازان معاصری مانند آنسگر نونینگ و برایان ریچاردسون وارد مقولة روایتشناسی شد. همزمان با این تلاشها، مونیکا فلودرنیک روایتشناس معاصر آلمانی تلاش موفقی را در زمینة تفسیر مؤلفههای روایی موجود در نمایشنامهها براساس مفاهیم ...
بیشتر
روایتشناسی نمایشنامه یا درام یکی از مباحثی است که در سالهای اخیر و بهویژه با تلاشهای نظریهپردازان معاصری مانند آنسگر نونینگ و برایان ریچاردسون وارد مقولة روایتشناسی شد. همزمان با این تلاشها، مونیکا فلودرنیک روایتشناس معاصر آلمانی تلاش موفقی را در زمینة تفسیر مؤلفههای روایی موجود در نمایشنامهها براساس مفاهیم مرتبط با روایتشناسی ساختارگرا شروع کرد که به گسترش روایتشناسی نمایشنامه بر مبنای نظریههای معاصر کمک فراوانی نموده است. پژوهش حاضر بر آن است تا بهشیوة توصیفی ـ تحلیلی و بر مبنای مکتب ادبیات تطبیقی آمریکایی و نظریة فلودرنیک درزمینة روایتشناسی نمایشنامه، به بررسی مؤلفههای روایی نمایشنامة لعبة الموت اثر توفیق حکیم و صدای شکستن اثر بهمن فرسی بپردازد. در همین زمینه مهمترین شاخصهای مطرح شده در نظریة فلودرنیک یعنی راوی آشکار، الگوهای بیانی، نحوة معرفی شخصیتها، صفتهای توصیفی، مجاز، مکان نمایشی، فضا و زمان و سرانجام شیوههای بازنمایی سخن که فلودرنیک از آنها بهعنوان شاخصههای روایتمندی یاد میکند، در این نمایشنامهها مورد شناسایی و تحلیل قرار گرفت. نتایج بهدستآمده نشان دهندة موفقیت نظریة فلودرنیک در تحلیل ساختارمند این دو نمایشنامه و روشن شدن جنبههایی از آن است که پیش از این کمتر بدان توجه شده بود.هر دو نمایشنامه با محوریت جستجوی حقیقت، تحوّل معنوی و نقد ساختارهای اجتماعی، تضادهای درونی و بیرونی انسان را از طریق شخصیتهایی با دیدگاههای متفاوت به تصویر میکشند. و با بهرهگیری از زمان و فضایی نمادین (مانند: قصر؛ بیابان و خانه فرهاد) و شیوههای بازنمایی سخن چون دیالوگ، مونولوگ و زبان استعاری، مخاطب را مستقیماً درگیر مفاهیم فلسفی میکنند. در مجموع، حکیم و فرسی با ساختارهای دراماتیک خود، روایت را به تجربهای معنوی و فلسفی تبدیل میکنند که امکان تأمل در باب حقیقت، آزادی و زندگی را فراهم میآورد.
ادبیات تطبیقی
سامان خانی؛ یحیی معروف؛ علی سلیمی
چکیده
عشق یکی از مضامین مهم شعری است و از آنجا که از احساسات انسان سرچشمه میگیرد، عامل پیوند میان انسانهاست. بررسی تطبیقی عشق در اشعار یحیی سماوی و احمد عزیزی به منظور شناخت عاشقانههای دو شاعر و آشنایی بیشتر با آنها میتواند بحثی نو در زمینة ادبیات تطبیقی باشد. روش تحقیق در پژوهش، توصیفی ــ تحلیلی و محور منابع، دیوانهای دو شاعر ...
بیشتر
عشق یکی از مضامین مهم شعری است و از آنجا که از احساسات انسان سرچشمه میگیرد، عامل پیوند میان انسانهاست. بررسی تطبیقی عشق در اشعار یحیی سماوی و احمد عزیزی به منظور شناخت عاشقانههای دو شاعر و آشنایی بیشتر با آنها میتواند بحثی نو در زمینة ادبیات تطبیقی باشد. روش تحقیق در پژوهش، توصیفی ــ تحلیلی و محور منابع، دیوانهای دو شاعر است. از آنجا که یحیی سماوی و احمد عزیزی از شاعران معاصر در فرهنگ عراق و ایران جایگاهی مشابهی دارند هر دو عشق را مشخصهی بارز اشعارشان قرار دادهاند. این پژوهش بر آن است که مضمون عنصر عشق را بر اساس دیدگاههای این دو شاعر مقایسه کند و نقاط مشترک از جمله (تجلی معشوق، واوصاف و احوال مشترک عاشق و معشوق) و اختلافی آنها را براساس مکتب آمریکایی که وجود اثرگذاری و اثرپذیری را شرط ادبیات تطبیقی نمیداند، مورد بررسی قرار دهد و به رهیافتی از طرز تفکر و مشرب تغزلی دو شاعردست یابد. نتایج این تحقیق نشان میدهدکه معشوقه های سماوی و عزیزی، در وطن، اهل بیت پیامبر(ص)، مادر و عشق به زن تجلی یافتهاند و در عاشقانههای دو شاعر، مضامین و ویژگی هایی مشترکی همچون جدایی، فخر، سکر و مستی، تداوم در عشق، صدق و وفا، رضایت معشوق و... را می یابیم.
ادبیات تطبیقی
رئوف ابراهیم سمین؛ موسی پرنیان؛ خلیل بیگزاده
چکیده
نشانهشناسی فرهنگی، مطالعة مناسبات بینافرهنگی میان قطبهای تعاملی، تعارضی و تقابلی است که گسترۀ فرهنگ خودی و رمزگان آن را در برابر تنگناهای فرهنگ دیگری یا نافرهنگ تبیین میکند. برداشت پیشینی لوتمان از فرهنگ در هیأت مجموعهای از نظامهای نشانهای با حد و مرزهای مبهم بودهاست و تمامی پدیدارهای نشانهای را که در پیوستاری بهطور ...
بیشتر
نشانهشناسی فرهنگی، مطالعة مناسبات بینافرهنگی میان قطبهای تعاملی، تعارضی و تقابلی است که گسترۀ فرهنگ خودی و رمزگان آن را در برابر تنگناهای فرهنگ دیگری یا نافرهنگ تبیین میکند. برداشت پیشینی لوتمان از فرهنگ در هیأت مجموعهای از نظامهای نشانهای با حد و مرزهای مبهم بودهاست و تمامی پدیدارهای نشانهای را که در پیوستاری بهطور خاص سازمانیافته غرق هستند، سپهر نشانهای مینامد. مرز و فضای نشانهشناختی فرهنگی، همگنی و فردیت را برجسته میسازد و عملکرد این فیلترینگ، تبدیل بیگانه به آشنا و گاهی دیگری به خود است. این پژوهش رمانهای بر جادههای آبی سرخ و فرانکشتاین در بغداد را بر پایة نظریة سپهر نشانهای لوتمان با تکیه بر مرز و مرکز با کاربست مفاهیمی مانند قطبهای تعاملی، تعارضی و تقابلی در سپهر نشانهای لوتمان با رویکردی توصیفی- تحلیلی بررسی و تبیین کردهاست. نویسندگان، مرز و مرکز را در آثار مورد مطالعه برای فرهنگ خودی تبیین کرده و در صدد نگهداشت آن هستند، اگر چه فضای این آثار، مرکز و پیرامونی دارد که بهناچار دری به فرهنگ دیگری گشودهاند. دستاورد پژوهش نشان میدهد، نابرابری ساختاری از نشانههای فرهنگی در مرز و مناسبات میان متنها و فضاهای متفاوت در مرکز وجود دارد و باعث شدهاست که مرز مانع التقاط خودی با دیگری شود؛ بنابر این، نگاه نویسنده و شخصیتهای داستان، مطلق نیست و مرز در فضای سپهر نشانهای تبیین نشدهاست، بلکه تقابلهای جبرانناپذیری در آن وجود دارد. البتّه این دو نویسنده، بهویژه نادر ابراهیمی فرهنگ خودی را با وجود تقابل و تناقض فرهنگ خودی و دیگری در برخورد با فرهنگ دیگری حفظ کرده و دیگری را در خارج از مرز مؤلفههای فرهنگ خودی نگه داشتهاست.
ادبیات تطبیقی
سیدمهدی فواضلی؛ صفیه مرادخانی؛ محمد خسروی شکیب
چکیده
با دگردیسی گفتمان شعر نو، مفاهیم و عناصر شعری نیز دچار دگرگونی و تغییر گشتند و دیدگاه نوینی به آنها در شعر ایجاد گردید. یکی از مهمترین تغییرات مفهومی، اقلیم و تأثیرآن در سرایش شعر نو با توجه به غلبه «طبیعت گرایی» و «بومیگرایی» بود. تحقیق حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و به صورت تطبییقی، مسأله کارکرد اقلیم گرایی را ...
بیشتر
با دگردیسی گفتمان شعر نو، مفاهیم و عناصر شعری نیز دچار دگرگونی و تغییر گشتند و دیدگاه نوینی به آنها در شعر ایجاد گردید. یکی از مهمترین تغییرات مفهومی، اقلیم و تأثیرآن در سرایش شعر نو با توجه به غلبه «طبیعت گرایی» و «بومیگرایی» بود. تحقیق حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و به صورت تطبییقی، مسأله کارکرد اقلیم گرایی را در در شعر دو شاعر برجسته معاصر ایران و عراق ، نیما یوشیج و بدرشاکر السیاب مورد بررسی و ارزیابی قرار داده است. با توجه به بررسی انجام شده، میتوان گفت که سویۀ اشتراکی این بحث در کار هر دو شاعر که مصادیق اقلیم تنها به ظرفیتهای طبیعت محدود نیست؛ بلکه جنبهها یا وجوه ارتباطی میان طبیعت و فرهنگ را انعکاس داده است، مسائلی مانند رنگها،آداب، و سنن، غذا، بافتهای گیاهی، کوهها، جنگل، دریا، پوشش و گفتار همگی تجلیاتی از مفهوم اقلیم را در کار هر دو شاعر، باتوجه به فرهنگ غالب هر کشور ، پوشش میدهند. در شعر نیما عناصر یا مؤلفه های اقلیمی بیشتر ناظر بر یادکرد مواردی است که در شعر کلاسیک فارسی غائب بوده اند و متعلق به بافتهای طبیعی زادبوم وی هستند. در شعر السیاب نیز مؤلفهها و تجلیات اقلیمی حضور دارند و شعر او را به لحاظ گرایش به عناصر طبیعی به شعر قدما و شاعران طبیعتسرا نزدیکتر میکند. نیما و بدر شاکر السیاب در استفاده از پوشش گیاهی در آثارشان به هم نزدیک هستند و دلیل این مورد را میتوان زندگی کردن نیما در دل جنگلهای شمال و بدرشاکر در نخلستانهای جیکور دانست.
ادبیات تطبیقی
حسین مهتدی؛ سمیه شرونی
چکیده
مسأله اصلی این پژوهش بررسی کارکرد رئالیسم انتقادی در شکلدهی تصویر واقعیت و نیز نشاندادن چگونگی نقد جامعه در رمانهای مدیر مدرسه جلال آل احمد و اللصّ و الکلاب نجیب محفوظ است.اهداف پژوهش نیز شناسایی و تحلیل رئالیسم انتقادی در این دو اثر است و پژوهشگران برآن اند تا به تبیین نقدهای اجتماعی دو نویسنده در دو جامعۀ ایران و مصر ...
بیشتر
مسأله اصلی این پژوهش بررسی کارکرد رئالیسم انتقادی در شکلدهی تصویر واقعیت و نیز نشاندادن چگونگی نقد جامعه در رمانهای مدیر مدرسه جلال آل احمد و اللصّ و الکلاب نجیب محفوظ است.اهداف پژوهش نیز شناسایی و تحلیل رئالیسم انتقادی در این دو اثر است و پژوهشگران برآن اند تا به تبیین نقدهای اجتماعی دو نویسنده در دو جامعۀ ایران و مصر از طریق این رویکرد ادبی بپردازند. روش پژوهش بر مبنای توصیف، تحلیل و تطبیق متن دو رمان با تمرکز بر مؤلفههای رئالیسم انتقادی و مقایسۀ شاخصههایی چون بازتاب واقعیت، کلیت اجتماعی، نسبت فرد و جامعه، تیپسازی و ادبیات مردمی در این دو اثر صورت میگیرد.نتایج حاکی از تطبیق کامل دو اثر با شاخصههای رئالیسم انتقادی لوکاچی است. در هر دو اثر قهرمان در تضاد با ساختارهای حاکم قرار دارد و هر دو نویسنده ضمن تیپسازیهای اجتماعی از ویژگیهای اخلاقی و روانی بهرهگرفتهاند اما بررسی دو مؤلفه دیگر نشان میدهد محفوظ کلیت اجتماعی بیشتری را منعکس کرده و نیز ادبیات مردمی در رمان محفوظ نمود و برجستگی بیشتر دارد.
ادبیات تطبیقی
سید مهدی نوری کیذقانی؛ نفیسه دلقندی؛ بلاسم محسنی
چکیده
رمانهای پستمدرن الاسود یلیق بک احلام مستغانمی و چراغها را من خاموش میکنم زویا پیرزاد روایتگر زندگی زنانی هستند که مورد بیمهری فضای مردسالار واقع گشته و در حسرت زندگی نزیسته خویش تباه میگردند. اهمیت و ضرورت این پژوهش ازآنجهت تبیین میشود که چون هر دو رمان بهخوبی ستم روا شده در حق زنان را به تصویر کشیدهاند، از این جهت ...
بیشتر
رمانهای پستمدرن الاسود یلیق بک احلام مستغانمی و چراغها را من خاموش میکنم زویا پیرزاد روایتگر زندگی زنانی هستند که مورد بیمهری فضای مردسالار واقع گشته و در حسرت زندگی نزیسته خویش تباه میگردند. اهمیت و ضرورت این پژوهش ازآنجهت تبیین میشود که چون هر دو رمان بهخوبی ستم روا شده در حق زنان را به تصویر کشیدهاند، از این جهت برای واکاوی از منظر فمینیسم مناسب میباشند. این پژوهش که به شیوۀ تحلیل محتوا صورت پذیرفته بر آن است تا مصادیق بارز مردسالاری و زنستیزی در آنها و تأثیر هنجارهای مردسالارانه در شکلگیری شخصیتهای دو رمان و مصادیق بارز تلاشهای زنان برای احیای ارزشهای فمینیسم در دو جامعه الجزایر و ایران پرده بردارد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که مهمترین جلوههای فمینیسم در این دو رمان عبارتاند از: نابرابری جنسیتی و روا داشتن انواع خشونت نسبت به زنان از سوی مردان، ازدواج بهمثابه یک دستاورد مهم برای زن، زنان و مشارکت فعال در عرصههای سیاسی و تقابل و رقابت زنان با یکدیگر؛ که به ترتیب در اولی شاهد خشونت روانی مردان نسبت زنان، در دومی شاهد سرسپردگی تمامعیار زنان در برابر مردان به امید تحقق یافتن ازدواج، در سومی شاهد به پاخیزی زنان جهت احقاق حقوقشان و در آخری شاهد دفاع زنان از هنجارهای جامعه مردسالار به سبب رقابت و تقابل آنان با یکدیگر میباشیم.
ادبیات تطبیقی
غلامرضا بلوری؛ روح اله نصیری
چکیده
در این مقاله، مثنوی عقل و عشق اثر محمد خاقانی اصفهانی با رویکردی تطبیقی و از منظر مکتب پارناسیسم مورد تحلیل قرار گرفته است. پژوهش حاضر بر چگونگی استعلای این اثر از کمالگرایی صوری، که مشخصه پارناسینهاست، به سوی تحقق یک رسالت معنایی و وحدتبخش تمرکز دارد. پارناسیسم، با شعار «هنر برای هنر»، بر کمال فرم، عینیتگرایی، و استقلال ...
بیشتر
در این مقاله، مثنوی عقل و عشق اثر محمد خاقانی اصفهانی با رویکردی تطبیقی و از منظر مکتب پارناسیسم مورد تحلیل قرار گرفته است. پژوهش حاضر بر چگونگی استعلای این اثر از کمالگرایی صوری، که مشخصه پارناسینهاست، به سوی تحقق یک رسالت معنایی و وحدتبخش تمرکز دارد. پارناسیسم، با شعار «هنر برای هنر»، بر کمال فرم، عینیتگرایی، و استقلال اثر هنری تاکید میورزید. مثنوی عقل و عشق در ابعادی چون چیرهدستی در ساختار مثنوی، صناعت زبانی فاخر (فارسی و عربی)، و چارچوب نمایشی منسجم، قابل قیاس با ایدهآلهای فرمی پارناسین است. با این حال، این اثر در اهداف غایی خود، از محدودیتهای پارناسیسم فراتر میرود. خاقانی اصفهانی، به جای آنکه فرم را غایت بپندارد، آن را به مثابه ابزاری برای انتقال مضامین عمیق فلسفی، عرفانی، و دینی به کار میگیرد. هدف اصلی مثنوی، ارائه الگویی برای «اتحاد عقل و عشق»، نقد گسست علم از ایمان، و ایجاد همگرایی فرهنگی و ادبی است؛ این هدفمندی آشکار، در تضاد با اصل «هنر برای هنر» قرار دارد. حضور فعال شاعر به عنوان راوی و راهبر، به جای عینیت سرد پارناسین، به اثر شور و حرارت فکری و معنوی میبخشد. این پژوهش نشان میدهد که مثنوی عقل و عشق ، ضمن برخورداری از کمال صوری ستودنی، این فرم را نه هدف نهایی، بلکه بستری برای تحقق «رسالت معنا و اتحاد» قرار داده و بدین ترتیب، جایگاه خود را در سنت غنی شعر تعلیمی، فلسفی و عرفانی فارسی تثبیت میکند.
ادبیات تطبیقی
عاطفه رحمانی؛ مهین حاجی زاده؛ عبدالاحد غیبی
چکیده
نظریه نشانهشناسی منطقی گیرو بخشی از نظریه نشانهشناسی اوست که طی آن رمزگانها را به سه دسته منطقی، زیبایی شناسانه و اجتماعی تقسیم کرده است. رمزگانهای منطقی، مبتنی بر تجربه عقلی-عینی انسانها هستند و با رابطه علی و معلولی پدیدهها سر و کار دارند. از آن جایی که این نظریه را در تحلیل اشعار و متون ادبی نیز میتوان استفاده کرد، پژوهش ...
بیشتر
نظریه نشانهشناسی منطقی گیرو بخشی از نظریه نشانهشناسی اوست که طی آن رمزگانها را به سه دسته منطقی، زیبایی شناسانه و اجتماعی تقسیم کرده است. رمزگانهای منطقی، مبتنی بر تجربه عقلی-عینی انسانها هستند و با رابطه علی و معلولی پدیدهها سر و کار دارند. از آن جایی که این نظریه را در تحلیل اشعار و متون ادبی نیز میتوان استفاده کرد، پژوهش حاضر که با روش تحلیلی-توصیفی انجام شده، اشعار عزالدین میهوبی و احمد شاملو را بر مبنای نظریه نشانهشناسی منطقی گیرو و بر اساس مکتب آمریکایی ادبیات تطبیقی، تحلیل کرده است. نتایج پژوهش نشان میدهد که رمزگانهای منطقی در اشعار دو شاعر در رمزگانهای عملی، معرفتشناختی و پیرازبانی تجلی یافتهاند. استفاده از خون شهدا در قالب رمزگان عملی در شرایطی که کشور در خفقان و ظلمت به سر میبرد به عنوان محرکی برای تنظیم حرکت جمعی مردم در برابر حاکمان ظالم است. به کارگیری کهن الگوی مسیح در قالب رمزگان معرفت شناختی که نویدبخش و تداعی کننده غم و اندوه است، وضعیت اندوهناک وطن دو شاعر را مجسم میکند. رمزگانهای پیرازبانی نیز به صورت رمزگانهای هموندی، فاصله ای و جایگزین های زبان به کار رفته اند؛ این موارد از وجوه تشابه در اشعار این دو شاعر است که در پرتو رمزگانهای منطقی مورد واکاوی قرار گرفته است و به کمک هر یک از رمزگانها می توان به لایه های پنهانی معنا و مفاهیم شعری آنان دست یافت. نوع احساسات شعری (شخصی و اجتماعی) و تفاوت فرهنگی و مذهبی از وجوه اختلافی اشعار این دو شاعر است.
ادبیات تطبیقی
تورج زینی وند؛ پریسا امیری
چکیده
رینولد آلن نیکلسون(1868-1945م) خاورشناس برجستۀ انگلیسی، اگرچه یک «نظریه پرداز» یا «تطبیقگر» معروف در حوزۀ ادبیات تطبیقی نیست و شهرتش بیشتر در «ترجمه»، «تصحیح» و «شرح» برخی آثار مشهور تصوّف اسلامی است، اما در کتاب «تاریخ ادبیات عرب» به بیان برخی جریانهای «تأثیر و تأثّر»، «مقایسهها» و «تحلیلهای ...
بیشتر
رینولد آلن نیکلسون(1868-1945م) خاورشناس برجستۀ انگلیسی، اگرچه یک «نظریه پرداز» یا «تطبیقگر» معروف در حوزۀ ادبیات تطبیقی نیست و شهرتش بیشتر در «ترجمه»، «تصحیح» و «شرح» برخی آثار مشهور تصوّف اسلامی است، اما در کتاب «تاریخ ادبیات عرب» به بیان برخی جریانهای «تأثیر و تأثّر»، «مقایسهها» و «تحلیلهای تطبیقیِ» مختصر و روشمندی همّت گمارده است.یافتههای این پژوهش توصیفی- تحلیلی، بیانگر این است که برخی نمونههای تطبیقی نیکلسون در این اثر در چند بُعد برجستۀ نظریۀ ادبیات تطبیقی قابل «استنباط»، «تحلیل» و «دسته بندی» است: ۱. جریان تأثیر و تأثّر. 2. ادبیّات تطبیقی و قلمرو فرهنگ (فرهنگ شفاهی، تصویرشناسی فرهنگی، مطالعات پسا استعماری). 3. تمایزات و تشابهات ادبی و فرهنگی ۴. نقد و زیبایی شناسی تطبیقی متون ادبی. افزون براین، هنر نیکلسون در این رویکردها بیشتر در بررسی دو قلمرو تأثیر و تأثّر و مقایسۀ تشابهات و تمایزات ادبی نهفته است. در گونۀ نخست؛ موضوع حضور فرهنگ ایرانی در گسترۀ تمدّن اسلامی، بیشترین کمیّت بحث را به خود اختصاص داده است و در بخش دوم؛ مسألۀ نقد و زیبایی شناسی و مقایسۀ ادیبان عرب با بزرگان ادب و اندیشۀ غربی ـ البته به اختصار و ایجاز ـ بیشترین نمود را دارد.
ادبیات تطبیقی
علی سلمانی گلیان؛ احمدرضا حیدریان شهری؛ صدیقی بهار
چکیده
احمد مطر از جمله شاعران سیاسی و متعهّد عراقی به شمار می رود که با بیان خاص خود به مفاهیم سیاسی و اجتماعی پرداختهاست و از طرف دیگر، جعفرقلی زنگلی در ادبیات کردی، ملقّب به ملک الشعرای کرمانج و از برجستهترین شاعران کرد ایرانی به حساب میآید. هر دو شاعر از عنصر نماد به عنوان بخش جدایی ناپذیر سرودههایشان بهره بردهاند و نمادهای دینی ...
بیشتر
احمد مطر از جمله شاعران سیاسی و متعهّد عراقی به شمار می رود که با بیان خاص خود به مفاهیم سیاسی و اجتماعی پرداختهاست و از طرف دیگر، جعفرقلی زنگلی در ادبیات کردی، ملقّب به ملک الشعرای کرمانج و از برجستهترین شاعران کرد ایرانی به حساب میآید. هر دو شاعر از عنصر نماد به عنوان بخش جدایی ناپذیر سرودههایشان بهره بردهاند و نمادهای دینی بسیاری در اشعارشان وجود دارد. چگونگی بهکارگیری نمادهای دینی توسط این دو سرایندۀ معاصر عرب و کرد، اندیشهها و اعتقادات درونی ایشان را آشکار مینماید و بررسی تطبیقی نمادهای دینیشان از آن جهت حائز اهمیت است که میتواند دید همهجانبهتری به مخاطب ادبیات جهان بدهد. هدف از انجام این پژوهش، بررسی نمادگرایی دینی در اشعار احمد مطر و جعفرقلی زنگلی است که با روش توصیفی_تحلیلی و با تکیه بر نشانهشناسی پیرس و مکتب آمریکا، به مقایسۀ این نمادها پرداختهاست. نتایج این پژوهش از این قرار است که سرایندگان، شخصیتهای منفی و مثبت دینی را در دیوانشان بازتاب دادهاند با این تفاوت که اشعار جعفرقلی بیشتر به واقعیت تاریخ توجه داشتهاست، همچنین؛ بسامد کاربست مکان و زمان های مقدس تقریبا مشابه یکدیگر می باشد و هردو سراینده از طبیعت و نماد برای بیان اغراض خود استفاده نمودهاند و مطر با بیان شاعرانهی خود، از مسائل دینی در سطح نماد بهره میبرد و زنگلی به دلیل سادگی، از این مفاهیم در حد نمایه استفاده میکند.
ادبیات تطبیقی
سید محمد رضی مصطفوی نیا؛ الهام بابلی بهمه؛ زینب محمدی
چکیده
عنصر زمان به عنوان یک مؤلفة بنیادی در ساختار روایت، نه تنها بازنمای رویدادهای واقعی یا خیالی ای بوده که نویسنده قصد بازآفرینی آنها را دارد، بلکه به مثابة یک نظام دلالتگر، سازنده و معنادهنده جهان ذهنی نویسنده است. این عنصر در یک ساختار رابطه ای هویت بخش متن بوده که بهعنوان الگویی، دیگر عناصرِ داستان را مدیریت ...
بیشتر
عنصر زمان به عنوان یک مؤلفة بنیادی در ساختار روایت، نه تنها بازنمای رویدادهای واقعی یا خیالی ای بوده که نویسنده قصد بازآفرینی آنها را دارد، بلکه به مثابة یک نظام دلالتگر، سازنده و معنادهنده جهان ذهنی نویسنده است. این عنصر در یک ساختار رابطه ای هویت بخش متن بوده که بهعنوان الگویی، دیگر عناصرِ داستان را مدیریت میکند تاجاییکه گفته شده شناخت گفتمان روایی در پرتو تشخیص دقیق عنصر زمان است. در پژوهش پیشرو رمان نیویورک80 اثر یوسف ادریس (1927) و داستانهای کوتاهِ از نیستان و دیگرستان اثر مهدی شجاعی (1339) با تمرکز بر مؤلفة زمان تحلیل تطبیقی میشوند. دلیل انتخاب این دو اثر، پرداختن به موضوعاتی با درونمایة اجتماعی در بافت فرهنگی متفاوت (مصر و ایران) است. حال، این جستار کوشیدهاست با تکیهبر مکتب ادبیات تطبیقی امریکایی و روش تحلیل محتوای کیفی (مضمونی) با چارچوب تحلیلیِ مقایسة شاخصه های زمان ژرار زنت (1930) کارکرد هنری زمان را در بازنمایی مسائل اجتماعی واکاوی کند. نتایج نشان دادهاست که بهطور کلی روایت در این کتابها منظم است. شتاب روایت اغلب ثابت و همسان است. بسامد مفرد الگوی مسلط است که بر خطی بودن روند تجربه در جهان مدرن تأکید دارد. هر دو نویسنده از دستور زبان روایی مشترکی برای منعکسکردن وضعیت بحرانی بهره بردهاند. با وجود اشتراک ساختاری، زمان در خدمت اهداف هنری و فکری متمایزی قرار گرفته است. در نیویورک 80 زمان فشرده و در از نیستان و دیگرستان زمان انعطاف پذیر و ذهنی است. در کل، در دو اثر، زمان یک مقوله ساختاری نیست، بلکه گفتمانی است که ایدئولوژی نویسنده در آن متجلی می شود.