کاوش نامه ادبیات تطبیقی

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

تحلیل مثنوی عقل و عشق محمد خاقانی اصفهانی؛ در گذار از کمال فرم پارناسین به سوی رسالت معنا و اتحاد

غلامرضا بلوری؛ روح اله نصیری

دوره 16، شماره 1 ، فروردین 1405، صفحه 1-24

https://doi.org/10.22126/jccl.2026.12524.2708

چکیده

در این مقاله، مثنوی عقل و عشق اثر محمد خاقانی اصفهانی با رویکردی تطبیقی و از منظر مکتب پارناسیسم مورد تحلیل قرار گرفته است. پژوهش حاضر بر چگونگی استعلای این اثر از کمال‌گرایی صوری، که مشخصه پارناسین‌هاست، به سوی تحقق یک رسالت معنایی و وحدت‌بخش تمرکز دارد. پارناسیسم، با شعار «هنر برای هنر»، بر کمال فرم، عینیت‌گرایی، و استقلال ... بیشتر در این مقاله، مثنوی عقل و عشق اثر محمد خاقانی اصفهانی با رویکردی تطبیقی و از منظر مکتب پارناسیسم مورد تحلیل قرار گرفته است. پژوهش حاضر بر چگونگی استعلای این اثر از کمال‌گرایی صوری، که مشخصه پارناسین‌هاست، به سوی تحقق یک رسالت معنایی و وحدت‌بخش تمرکز دارد. پارناسیسم، با شعار «هنر برای هنر»، بر کمال فرم، عینیت‌گرایی، و استقلال اثر هنری تاکید می‌ورزید. مثنوی عقل و عشق در ابعادی چون چیره‌دستی در ساختار مثنوی، صناعت زبانی فاخر (فارسی و عربی)، و چارچوب نمایشی منسجم، قابل قیاس با ایده‌آل‌های فرمی پارناسین است. با این حال، این اثر در اهداف غایی خود، از محدودیت‌های پارناسیسم فراتر می‌رود. خاقانی اصفهانی، به جای آنکه فرم را غایت بپندارد، آن را به مثابه ابزاری برای انتقال مضامین عمیق فلسفی، عرفانی، و دینی به کار می‌گیرد. هدف اصلی مثنوی، ارائه الگویی برای «اتحاد عقل و عشق»، نقد گسست علم از ایمان، و ایجاد هم‌گرایی فرهنگی و ادبی است؛ این هدفمندی آشکار، در تضاد با اصل «هنر برای هنر» قرار دارد. حضور فعال شاعر به عنوان راوی و راهبر، به جای عینیت سرد پارناسین، به اثر شور و حرارت فکری و معنوی می‌بخشد. این پژوهش نشان می‌دهد که مثنوی عقل و عشق ، ضمن برخورداری از کمال صوری ستودنی، این فرم را نه هدف نهایی، بلکه بستری برای تحقق «رسالت معنا و اتحاد» قرار داده و بدین ترتیب، جایگاه خود را در سنت غنی شعر تعلیمی، فلسفی و عرفانی فارسی تثبیت می‌کند.

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

واکاوی نشانه‌شناسی منطقی بر اساس نظریه پی‌یر گیرو در اشعار عزالدین میهوبی و احمد شاملو

عاطفه رحمانی؛ مهین حاجی زاده؛ عبدالاحد غیبی

دوره 16، شماره 1 ، فروردین 1405، صفحه 25-54

https://doi.org/10.22126/jccl.2026.10866.2631

چکیده

نظریه نشانه‌شناسی منطقی گیرو بخشی از نظریه نشانه‌شناسی اوست که طی آن رمزگان‌ها را به سه دسته منطقی، زیبایی شناسانه و اجتماعی تقسیم کرده است. رمزگان‌های منطقی، مبتنی بر تجربه عقلی-عینی انسان‌ها هستند و با رابطه علی و معلولی پدیدهها سر و کار دارند. از آن جایی که این نظریه را در تحلیل اشعار و متون ادبی نیز می‌توان استفاده کرد، پژوهش ... بیشتر نظریه نشانه‌شناسی منطقی گیرو بخشی از نظریه نشانه‌شناسی اوست که طی آن رمزگان‌ها را به سه دسته منطقی، زیبایی شناسانه و اجتماعی تقسیم کرده است. رمزگان‌های منطقی، مبتنی بر تجربه عقلی-عینی انسان‌ها هستند و با رابطه علی و معلولی پدیدهها سر و کار دارند. از آن جایی که این نظریه را در تحلیل اشعار و متون ادبی نیز می‌توان استفاده کرد، پژوهش حاضر که با روش تحلیلی-توصیفی انجام شده، اشعار عزالدین میهوبی و احمد شاملو را بر مبنای نظریه نشانه‌شناسی منطقی گیرو و بر اساس مکتب آمریکایی ادبیات تطبیقی، تحلیل کرده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که رمزگان‌های منطقی در اشعار دو شاعر در رمزگان‌های عملی، معرفت‌شناختی و پیرازبانی تجلی یافته‌اند. استفاده از خون شهدا در قالب رمزگان عملی در شرایطی که کشور در خفقان و ظلمت به سر می‌برد به عنوان محرکی برای تنظیم حرکت جمعی مردم در برابر حاکمان ظالم است. به کارگیری کهن الگوی مسیح در قالب رمزگان معرفت شناختی که نویدبخش و تداعی کننده غم و اندوه است، وضعیت اندوهناک وطن دو شاعر را مجسم می‌کند. رمزگانهای پیرازبانی نیز به صورت رمزگانهای هموندی، فاصله ای و جایگزین های زبان به کار رفته اند؛ این موارد از وجوه تشابه در اشعار این دو شاعر است که در پرتو رمزگان‌های منطقی مورد واکاوی قرار گرفته است و به کمک هر یک از رمزگانها می توان به لایه های پنهانی معنا و مفاهیم شعری آنان دست یافت. نوع احساسات شعری (شخصی و اجتماعی) و تفاوت فرهنگی و مذهبی از وجوه اختلافی اشعار این دو شاعر است.

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

بازخوانی آراء نیکلسون در پرتو مبانی نظری ادبیات تطبیقی

تورج زینی وند؛ پریسا امیری

دوره 16، شماره 1 ، فروردین 1405، صفحه 55-74

https://doi.org/10.22126/jccl.2020.5231.2106

چکیده

رینولد آلن نیکلسون(1868-1945م) خاورشناس برجستۀ انگلیسی، اگرچه یک «نظریه پرداز» یا «تطبیقگر» معروف در حوزۀ ادبیات تطبیقی نیست و شهرتش بیشتر در «ترجمه»، «تصحیح» و «شرح» برخی آثار مشهور تصوّف اسلامی است، اما در کتاب «تاریخ ادبیات عرب» به بیان برخی جریانهای «تأثیر و تأثّر»، «مقایسهها» و «تحلیلهای ... بیشتر

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

بررسی تطبیقی نمادگرایی دینی در اشعار احمد مطر و جعفرقلی زنگلی

علی سلمانی گلیان؛ احمدرضا حیدریان شهری؛ صدیقی بهار

دوره 16، شماره 1 ، فروردین 1405، صفحه 75-98

https://doi.org/10.22126/jccl.2026.12760.2724

چکیده

احمد مطر از جمله شاعران سیاسی و متعهّد عراقی به شمار می رود که با بیان خاص خود به مفاهیم سیاسی و اجتماعی پرداخته‌است و از طرف دیگر، جعفرقلی زنگلی در ادبیات کردی، ملقّب به ملک الشعرای کرمانج و از برجسته‌ترین شاعران کرد ایرانی به حساب می‌آید. هر دو شاعر از عنصر نماد به عنوان بخش جدایی ناپذیر سروده‌هایشان بهره برده‌اند و نمادهای دینی ... بیشتر احمد مطر از جمله شاعران سیاسی و متعهّد عراقی به شمار می رود که با بیان خاص خود به مفاهیم سیاسی و اجتماعی پرداخته‌است و از طرف دیگر، جعفرقلی زنگلی در ادبیات کردی، ملقّب به ملک الشعرای کرمانج و از برجسته‌ترین شاعران کرد ایرانی به حساب می‌آید. هر دو شاعر از عنصر نماد به عنوان بخش جدایی ناپذیر سروده‌هایشان بهره برده‌اند و نمادهای دینی بسیاری در اشعارشان وجود دارد. چگونگی به‌کارگیری نمادهای دینی توسط این دو سرایندۀ معاصر عرب و کرد، اندیشه‌ها و اعتقادات درونی ایشان را آشکار می‌نماید و بررسی تطبیقی‌ نمادهای دینی‌شان از آن جهت حائز اهمیت است که می‌تواند دید همه‌جانبه‌تری به مخاطب ادبیات جهان بدهد. هدف از انجام این پژوهش، بررسی نمادگرایی دینی در اشعار احمد مطر و جعفرقلی زنگلی است که با روش توصیفی_تحلیلی و با تکیه بر نشانه‌شناسی پیرس و مکتب آمریکا، به مقایسۀ این نمادها پرداخته‌است. نتایج این پژوهش از این قرار است که سرایندگان، شخصیت‌های منفی و مثبت دینی را در دیوان‌شان بازتاب داده‌اند با این تفاوت که اشعار جعفرقلی بیشتر به واقعیت تاریخ توجه داشته‌است، همچنین؛ بسامد کاربست مکان و زمان های مقدس تقریبا مشابه یکدیگر می باشد و هردو سراینده از طبیعت و نماد‌ برای بیان اغراض خود استفاده نموده‌اند و مطر با بیان شاعرانه‌ی خود، از مسائل دینی در سطح نماد بهره می‌برد و زنگلی به دلیل سادگی، از این مفاهیم در حد نمایه استفاده می‌کند.

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

تحلیل تطبیقی زمان‌مندی روایی در رمان نیویورک80 یوسف ادریس و داستان‌های کوتاهِ از نیستان و دیگرستان سیدمهدی شجاعی

سید محمد رضی مصطفوی نیا؛ الهام بابلی بهمه؛ زینب محمدی

دوره 16، شماره 1 ، فروردین 1405، صفحه 99-122

https://doi.org/10.22126/jccl.2026.11675.2674

چکیده

عنصر زمان به عنوان یک مؤلفة بنیادی در ساختار روایت، نه تنها بازنمای رویدادهای واقعی یا خیالی ای بوده که نویسنده قصد بازآفرینی آنها را دارد، بلکه به مثابة یک نظام دلالتگر، سازنده و معنادهنده جهان ذهنی نویسنده است. این عنصر در یک ساختار رابطه ای هویت بخش متن بوده که بهعنوان الگویی، دیگر عناصرِ داستان را مدیریت ... بیشتر عنصر زمان به عنوان یک مؤلفة بنیادی در ساختار روایت، نه تنها بازنمای رویدادهای واقعی یا خیالی ای بوده که نویسنده قصد بازآفرینی آنها را دارد، بلکه به مثابة یک نظام دلالتگر، سازنده و معنادهنده جهان ذهنی نویسنده است. این عنصر در یک ساختار رابطه ای هویت بخش متن بوده که بهعنوان الگویی، دیگر عناصرِ داستان را مدیریت میکند تاجاییکه گفته شده شناخت گفتمان روایی در پرتو تشخیص دقیق عنصر زمان است. در پژوهش پیشرو رمان نیویورک80 اثر یوسف ادریس (1927) و داستانهای کوتاهِ از ‌نیستان‌ و دیگرستان اثر مهدی شجاعی (1339) با تمرکز بر مؤلفة زمان تحلیل تطبیقی میشوند. دلیل انتخاب این دو اثر، پرداختن به موضوعاتی با درونمایة اجتماعی در بافت فرهنگی متفاوت (مصر و ایران) است. حال، این جستار کوشیدهاست با تکیهبر مکتب ادبیات تطبیقی امریکایی و روش تحلیل محتوای کیفی (مضمونی) با چارچوب تحلیلیِ مقایسة شاخصه های زمان ژرار زنت (1930) کارکرد هنری زمان را در بازنمایی مسائل اجتماعی واکاوی کند. نتایج نشان دادهاست که به‌طور کلی روایت در این کتاب‌ها منظم است. شتاب روایت اغلب ثابت و همسان است. بسامد مفرد الگوی مسلط است که بر خطی بودن روند تجربه در جهان مدرن تأکید دارد. هر دو نویسنده از دستور زبان روایی مشترکی برای منعکسکردن وضعیت بحرانی بهره بردهاند. با وجود اشتراک ساختاری، زمان در خدمت اهداف هنری و فکری متمایزی قرار گرفته است. در نیویورک 80 زمان فشرده و در از نیستان و دیگرستان زمان انعطاف پذیر و ذهنی است. در کل، در دو اثر، زمان یک مقوله ساختاری نیست، بلکه گفتمانی است که ایدئولوژی نویسنده در آن متجلی می شود.

ادبیات تطبیقی

بررسی تطبیقی گدای غلامحسین ساعدی و گدای (الشّحاذ) نجیب محفوظ بر اساس دیالکتیک هگل

کمال رسولیان؛ فاطمه مدرسی

دوره 15، شماره 1 ، فروردین 1404، ، صفحه 1-24

https://doi.org/10.22126/jccl.2024.10304.2579

چکیده

دو نویسنده ادبیات داستانی ایران و مصر، غلامحسین ساعدی و نجیب محفوظ، در دو اثر همنام خود با عنوانِ‌ گدا، به موضوعات اجتماعی مهمی در برخوردِ جامعه با پدیدة مدرنیته پرداخته اند. پژوهش حاضر، با تکیه بر دیالکتیک هگل، به تحلیل تطبیقی این‌دو اثر، پرداخته و برنهاد (تز) سنت، برابرنهاد (آنتی‌تز) مدرنیته و هم‌نهاد (سنتز) پیامدهای این‌تعارض ... بیشتر دو نویسنده ادبیات داستانی ایران و مصر، غلامحسین ساعدی و نجیب محفوظ، در دو اثر همنام خود با عنوانِ‌ گدا، به موضوعات اجتماعی مهمی در برخوردِ جامعه با پدیدة مدرنیته پرداخته اند. پژوهش حاضر، با تکیه بر دیالکتیک هگل، به تحلیل تطبیقی این‌دو اثر، پرداخته و برنهاد (تز) سنت، برابرنهاد (آنتی‌تز) مدرنیته و هم‌نهاد (سنتز) پیامدهای این‌تعارض را در دو جامعه ایران و مصر واکاوی می‌کند. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که در داستان «گدا»ی ساعدی، سنت از طریق احترام به خانواده، پایبندی به ارزش‌های روستایی و اعتقادات مذهبی نمایان است و مدرنیته با فروپاشی کانون خانواده، گسترش فساد اخلاقی و بی‌اعتنایی به دین، برابرنهاد آن را شکل می‌دهد. در «الشّحاذ»، سنت در وفاداری خانوادگی، نوستالژی گذشته و سادگی و صمیمیت روستایی تجلی می‌یابد، در‌حالی‌که مدرنیته با علم‌زدگی، سردی روابط اجتماعی و بی‌حرمتی به مقدسات در تقابل با آن، قرار می‌گیرد. دیالکتیک هگل نشان می‌دهد که این تضادها به‌مثابه نیروی محرکه‌ای در بطن تاریخ عمل‌کرده که نطفه‌های یکدیگر را در خود پرورش می‌دهند. پیامد این صیرورت (سنتز) در هر دو اثر، اضطراب، ترس و تنهایی است که در ارتباط با عُمر‌حمزاوی، شخصیت اصلی الشّحاذ، به‌شکلِ پوچی و گم‌گشتگی در معنای زندگی نیز، تجلی‌می‌یابد. جستار پیشِ‌رو، با رویکردی توصیفی-تحلیلی، ضمن برجسته‌سازی جنبه‌های منفی مدرنیته، نشان می‌دهد که هر دو نویسنده با نگاهی انتقادی، گذارِ ناتمام از سنت به مدرنیته را به‌تصویرکشیده و عمیقاً به تبعات اجتماعی این تحول پرداخته‌اند.

ادبیات تطبیقی

تحلیل شخصیت‌های داستانی با رویکرد نقد روانکاوانه در ترجمه داستان-های کوتاه ولگرد گی دو موپاسان و کوتوله میخائیل نعیمه براساس نظریه آلفرد آدلر

بهزاد پورقریب؛ محبوبه خلیلی؛ سجاد عربی

دوره 15، شماره 2 ، تیر 1404، ، صفحه 25-50

https://doi.org/10.22126/jccl.2025.11544.2669

چکیده

بررسی رابطه ادبیات با سایر علوم انسانی یکی از رویکردهای ادبیات تطبیقی است و ادبیات را خارج از بافت فرهنگی و مناسبات آن با سایر علوم به درستی نمیتوان شناخت. روانشناسی از جمله این علوم است که به تبع آن «نقد ادبی روانکاونه» شکل گرفت. «آلبر دو موپاسان» و «میخائیل نعیمه» تقریباً در یک برهه زمانی واحد میزیستند و شخصیتهای ... بیشتر

ایران باستان

بررسی تطبیقی مضامین مشترک در حکمت‌های ایرانیان باستان و منابع اسلامی

نرگس رشیدی؛ وحید سبزیان پور؛ جهانگیر امیری؛ علی دودمان کوشکی

دوره 15، شماره 2 ، تیر 1404، ، صفحه 75-102

https://doi.org/10.22126/jccl.2023.8139.2415

چکیده

یکی از نشانه‎های ژرف‎اندیشی و خردمندی ایرانیان باستان، سخنانی است کوتاه و پرمغز و پندهایی ارزشمند است که نشان از خردگرایی و دین‎مداری و دادورزی و پایبندی به اخلاقیات آنان دارد. نیاز و شیفتگی عربها به فرهنگ و تمدن ایرانی و اشتیاق آنها به شنیدن اخبار ایرانیان باستان، باعث آشنایی آنها با حکمت‎ها و پندهای این قوم از طریق ترجمة ... بیشتر یکی از نشانه‎های ژرف‎اندیشی و خردمندی ایرانیان باستان، سخنانی است کوتاه و پرمغز و پندهایی ارزشمند است که نشان از خردگرایی و دین‎مداری و دادورزی و پایبندی به اخلاقیات آنان دارد. نیاز و شیفتگی عربها به فرهنگ و تمدن ایرانی و اشتیاق آنها به شنیدن اخبار ایرانیان باستان، باعث آشنایی آنها با حکمت‎ها و پندهای این قوم از طریق ترجمة متون پهلوی و اختلاط نژادی و درنتیجه ورود این سخنان حکیمانه به فرهنگ عربی شد. این پژوهش تکملهای است بر کتاب حکمت‎های ایرانیان باستان در منابع عربی که به معرفی بیش از هزار مضمون حکیمانة ایرانی در ادب عربی پرداخته است. از آنجا که در پژوهش مذکور برخی منابع در دسترس نبوده و یا از قلم افتاده است، به معرفی حدود 250 مضمون جدید پرداخته همسویی و اشتراک آنها را با حکمت‌های نهج البلاغه، غررالحکم و احادیث نبوی و... از جهت ساختار کلامی و مضمونی نشان دادهایم. علاوه بر معرفی حکیمانه های جدید ایرانی، تلاش کردهایم که با روش عِلّی- مقایسه ای، احتمالات مختلف را برای توجیه و تفسیر این شباهتها مورد بررسی قرار دهیم. نتایج مقایسه بر اساس این احتمالات، نشان از قرابت فکری و فرهنگی ایرانیان باستان با بسیاری از مضامین اسلامی به سبب تجربه و عقلانیت و آموزه های دینی دارد. هرچند احتمال جعل و انتساب دروغین با انگیزة تعصبات دینی و شعوبی منتفی نیست.

ادبیات تطبیقی

بررسی تطبیقی مؤلفه‌های گوتیک در مجموعه داستان‌های حکایة الغرفة 207 و سرطان جن

عبدالباسط عرب یوسف آبادی؛ فائزه عرب یوسف آبادی

دوره 15، شماره 1 ، فروردین 1404، ، صفحه 25-41

https://doi.org/10.22126/jccl.2024.10461.2602

چکیده

رویکرد سبک گوتیک در هنر و ادبیات ، پرداختن به موضوعاتی؛ مانند وحشت، هراس و دلهره است. این سبک در داستاننویسی با استفاده از شخصیتهای عجیب و غریب و با تلفیق عناصر رازآلود با خشونت و به نمایش گذاشتن تصاویر جنایت و محیط‌های متروکه و خالی از سکنه جایگاه قابل‌توجهی پیدا کرده است. احمد خالد توفیق (1962-2018م) و رامبد خانلری (1362ش) دو رمان‌نویس ... بیشتر رویکرد سبک گوتیک در هنر و ادبیات ، پرداختن به موضوعاتی؛ مانند وحشت، هراس و دلهره است. این سبک در داستاننویسی با استفاده از شخصیتهای عجیب و غریب و با تلفیق عناصر رازآلود با خشونت و به نمایش گذاشتن تصاویر جنایت و محیط‌های متروکه و خالی از سکنه جایگاه قابل‌توجهی پیدا کرده است. احمد خالد توفیق (1962-2018م) و رامبد خانلری (1362ش) دو رمان‌نویس معاصر عربی و ایرانی هستند که آثاری داستانی در حوزه گوتیک به رشته تحریر درآوردند. مجموعه داستانی حکایة الغرفة 207 (2008م) از احمد خالد توفیق شباهت‌های قابل توجهی در محتوا و ساختار با مجموعة داستانی سرطان جن (1397ش) خانلری دارد. هدف این پژوهش بررسی تطبیقی مؤلفه‌های گوتیک در مجموعه داستانهای حکایة الغرفة 207 و سرطان جن است. نتایج حاکی از آن است که اصلیترین مؤلفه های مشترک گوتیک در مجموعه داستانهای حکایة الغرفة 207 و سرطان جن به ترتیب اهمیت عبارت است از: شخصیتپردازی، فضای رمزآلود، رخدادهای غیرقابل باور، تسخیر و خشونت. کمیت استفاده از این مولفهها در هر دو اثر نشان از توجه مشابه هر دو نویسنده به این مولفه ها دارد با این تفاوت که در داستانهای حکایة الغرفة 207در بخش شخصیت پردازی و فضاسازی تعمق بیشتری در وحشت ذهن داشته و در مجموعه داستان سرطان جن مولفه خشونت بیشتر از تسخیر نمود داشته است.

ادبیات تطبیقی

واکاوی تطبیقی واژگان دخیل فارسی در ادب عربی منظوم خراسان (قرن چهارم و پنجم)

احمد لامعی گیو

دوره 15، شماره 1 ، فروردین 1404، ، صفحه 63-90

https://doi.org/10.22126/jccl.2024.10413.2589

چکیده

در طول تاریخ، ملّت‌ها و اقوام مختلف به‌واسطه همجواری جغرافیایی، مبادلات تجاری و نیز برخی شرایط سیاسی و اجتماعی حاکم بر آنها، به ناچار با یکدیگر ارتباط داشته و این روابط و پیوستگی به مرور زمان تا بدان‌جا تعمیق یافته، که پیوندهای ناگسستنی فرهنگی و خانوادگی را به دنبال داشته است. طبیعی است که این امر، بر زبان و ادبیّات مردم علی‌رغم ... بیشتر در طول تاریخ، ملّت‌ها و اقوام مختلف به‌واسطه همجواری جغرافیایی، مبادلات تجاری و نیز برخی شرایط سیاسی و اجتماعی حاکم بر آنها، به ناچار با یکدیگر ارتباط داشته و این روابط و پیوستگی به مرور زمان تا بدان‌جا تعمیق یافته، که پیوندهای ناگسستنی فرهنگی و خانوادگی را به دنبال داشته است. طبیعی است که این امر، بر زبان و ادبیّات مردم علی‌رغم تفاوت‌های فرهنگی و ملّی، تأثیر گذارده و تنوّع در گفتار و واژگان را رقم زده است. علاوه بر این، اهتمام حکومت‌ها به علم و دانش، وجود علما و ادبا و محافل مختلف ادبی، عامل دیگری بر امتزاج فرهنگی به‌ویژه، عرصه واژگانی و گفتاری بوده و روشن است که در چنین فضایی و تأثیرات متقابل دو زبان بر یکدیگر، راه برای ورود واژگان دخیل را هموار نموده است. این پژوهش کوشیده است با دسته‌بندی واژگان معرّب در ده موضوع مرتبط و با روش توصیفی و تحلیلی به واکاوی مسأله بپردازد و در مجموع سی واژه دخیل که بیشترین بسامد را در ادبیات منظوم شعرای عربی‌سرای خراسان داشته، مورد بررسی قرار دهد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که شعرای تازیگوی خراسان در دو قرن چهارم و پنجم توانسه‌اند با وارد کردن واژگان دخیل فارسی در ادب عربی غنای فرهنگی این زبان را برجسته جلوه داده و میزان نفوذ فرهنگ و ادب ایرانی را در دیگر زبان‌ها، به‌ویژه عربی به نمایش گذارند که این امر را می‌توان نوعی ابتکار ادبای خراسان در احیای فرهنگ فارسی و هویت‌بخشی به اصالت زبان ایرانی دانست.

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

خوانش تطبیقی دو داستان کوتاه «پرلاشز» زویا پیرزاد و «آخر قصة غیر بیضاء» غادة السمان بر اساس تحلیل گفتمان روایی ژرار ژنت

الیاس نورایی؛ شیوا صادقی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 09 تیر 1404

https://doi.org/10.22126/jccl.2024.11039.2643

چکیده

تحلیل گفتمان روایی یکی از راههای مؤثر و قابل اتکا در بررسی ساختاری داستان است که با تکیه بر توضیح و تفسیر راههای پرداخت روساخت یک متن روایی، راه را برای کشف معنا و مفهوم پنهان نویسنده فراهم میآورد. دو داستان کوتاه "پرلاشز" از پیرزاد و "آخر قصة غیر بیضا" از غادهالسمان، دارای زبان و سبک زنانه هستند و هر دو نویسنده سعی کردهاند با تمرکز بر ... بیشتر تحلیل گفتمان روایی یکی از راههای مؤثر و قابل اتکا در بررسی ساختاری داستان است که با تکیه بر توضیح و تفسیر راههای پرداخت روساخت یک متن روایی، راه را برای کشف معنا و مفهوم پنهان نویسنده فراهم میآورد. دو داستان کوتاه "پرلاشز" از پیرزاد و "آخر قصة غیر بیضا" از غادهالسمان، دارای زبان و سبک زنانه هستند و هر دو نویسنده سعی کردهاند با تمرکز بر شخصیت زنان در داستان خود، نوع نگرش زنان به جامعه را نشان دهند. این مقاله سعی دارد تا با بررسی تطبیقی این دو داستان، و ترسیم تکنیکهای گفتمان روایی آنها، علاوه بر کشف الگوی ساختاری، به معنا و مفهوم پنهان در متن نیز دست یابد. روش پژوهش، تحلیلی توصیفی بوده و با استناد به منابع کتابخانهای و مطالعۀ موردی نمونههای داستانی دو نویسنده، به ترسیم تفاوتها و شباهتهای این دو داستان بدون توجه به بحث تأثیر و تأثر بپردازد. در پایان مشخص شد که هر دو داستان، در کنار تفاوتهای محتوایی، از منظر ساختاری بسیار به هم نزدیک هستند و قابلیت بررسی از منظر تحلیل گفتمان روایی را دارند. بازگشتهای زمانی، تکرار، وقفۀ توصیفی، خلاصه، کانون بیرونی، راوی دانای کل، کانونیسازی دوگانه و عنصر گفتگو از مهمترین تکنیکهای روایی این دو داستان است. داستان السمان بر آشفتگی ذهنی و روحی شخصیت اصلی استوار است، اما داستان زویا پیرزاد، از حدت و صراحت لهجۀ السمان خالی است و سعی کرده است تا نوعی همراهی زن با مرد را به تصویر بکشد.

مشاهده مقاله

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

نگاهی تطبیقی به مقولۀ «مقاومت در برابر فرهنگ‌پذیری» در دو رمان «قلندر و قلعه» و «موت صغیر» بر مبنای هرم نیازهای مازلو

مهدی یاری؛ سید مهدی نوری کیذقانی؛ مهدی خرمی سرحوضکی؛ حسین شمس‌آبادی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 04 آبان 1404

https://doi.org/10.22126/jccl.2025.12579.2713

چکیده

این پژوهش با هدف بررسی مؤلفۀ «مقاومت در برابر فرهنگ‌پذیری» در شخصیت‌های دو عارف بزرگ اسلامی، سهروردی و ابن عربی، در دو رمان فارسی و عربی انجام شده است. مبنای نظری تحقیق، نظریۀ هرم نیازهای آبراهام مازلو است که یکی از مهم‌ترین نظریات شخصیت‌شناسی در روان‌شناسی انسان‌گرا به شمار می‌رود. بر اساس این نظریه، انسان پس از تأمین نیازهای ... بیشتر

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

بررسی تطبیقی رمان‌های بر جاده‌های آبی سرخ و فرانکشتاین در بغداد (بر پایة نظریة سپهر نشانه‌ای لوتمان با تکیه بر مرز و مرکز)

رئوف ابراهیم سمین؛ موسی پرنیان؛ خلیل بیگ‌زاده

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 09 مهر 1404

https://doi.org/10.22126/jccl.2025.11310.2656

چکیده

نشانه‌شناسی فرهنگی، مطالعة مناسبات بینافرهنگی میان قطب‌های تعاملی، تعارضی و تقابلی است که گسترۀ فرهنگ خودی و رمزگان آن را در برابر تنگناهای فرهنگ دیگری یا نافرهنگ تبیین می‌کند. برداشت پیشینی لوتمان از فرهنگ در هیأت مجموعه‌ای از نظام‌های نشانه‌ای با حد و مرزهای مبهم بوده‌است و تمامی پدیدارهای نشانه‌ای را که در پیوستاری به‌طور ... بیشتر نشانه‌شناسی فرهنگی، مطالعة مناسبات بینافرهنگی میان قطب‌های تعاملی، تعارضی و تقابلی است که گسترۀ فرهنگ خودی و رمزگان آن را در برابر تنگناهای فرهنگ دیگری یا نافرهنگ تبیین می‌کند. برداشت پیشینی لوتمان از فرهنگ در هیأت مجموعه‌ای از نظام‌های نشانه‌ای با حد و مرزهای مبهم بوده‌است و تمامی پدیدارهای نشانه‌ای را که در پیوستاری به‌طور خاص سازمان‌‌یافته غرق هستند، سپهر نشانه‌ای می‌نامد. مرز و فضای نشانه‌شناختی فرهنگی، همگنی و فردیت را برجسته می‌سازد و عملکرد این فیلترینگ، تبدیل بیگانه به آشنا و گاهی دیگری به خود است. این پژوهش رمان‌های «بر جاده‌های آبی سرخ» و «فرانکشتاین در بغداد» را بر پایة نظریة سپهر نشانه‌ای لوتمان با تکیه بر مرز و مرکز با کاربست مفاهیمی مانند قطب‌های تعاملی، تعارضی و تقابلی در سپهر نشانه‌ای لوتمان با رویکردی توصیفی- تحلیلی بررسی و تبیین کرده‌است. نویسندگان، مرز و مرکز را در آثار مورد مطالعه برای فرهنگ خودی تبیین کرده و در صدد نگهداشت آن هستند، اگر چه فضای این آثار، مرکز و پیرامونی دارد که به‌ناچار دری به فرهنگ دیگری گشوده‌اند. دستاورد پژوهش نشان می‌دهد، نابرابری ساختاری از نشانه‌های فرهنگی در مرز و مناسبات میان متن‌ها و فضاهای متفاوت در مرکز وجود دارد و باعث شده‌ن نشده‌است، بلکه تقابل‌های جبران‌ناپذیری در آن وجود دارد. البتّه این دو نویسنده، به‌ویژه نادر ابراهیمی فرهنگ خودی را با وجود تقابل و تناقض فرهنگ خودی و دیگری در برخورد با فرهنگ دیگری حفظ کرده و دیگری را در خارج از مرز مؤلفه‌های فرهنگ خودی نگه داشته‌است.

مقاله پژوهشی ترجمه

دراسة لغویة لترجمة مصطفى وهبی التَّل العربیة من رباعیات الخیام بناءً على نظریة التغییر لکاتفورد (1965م)

محمد حسن امرائی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 09 مهر 1404

https://doi.org/10.22126/jccl.2025.11097.2646

چکیده

التکافؤ فی الترجمة یعنی الوصول إلى الکلمات والتعبیرات والأنماط النحویة المألوفة للغة الهدف مقابل عناصر النص المصدر. إحدى المشاکل التی تُحدث فی عملیة الترجمة هی عدم تکافؤ التراکیب النحویة والسمات الصرفیة والنحویة فی اللغة الهدف مع اللغة المصدر؛ حیث یجب استبداله أو تعدیله. فمن هذا المنطلق، یُعدُّ إیجاد التکافؤ أحد الموضوعات إثارة ... بیشتر التکافؤ فی الترجمة یعنی الوصول إلى الکلمات والتعبیرات والأنماط النحویة المألوفة للغة الهدف مقابل عناصر النص المصدر. إحدى المشاکل التی تُحدث فی عملیة الترجمة هی عدم تکافؤ التراکیب النحویة والسمات الصرفیة والنحویة فی اللغة الهدف مع اللغة المصدر؛ حیث یجب استبداله أو تعدیله. فمن هذا المنطلق، یُعدُّ إیجاد التکافؤ أحد الموضوعات إثارة للجدل فی فن الترجمة، وقد تم تخصیص جزء کبیر من دراسة الترجمة لهذا الموضوع. فی السیاق ذاته، اقترح کاتفورد نظریة خاصة عن الترجمة تأثرت بطریقة الترجمة والنظریات اللغویة لفیرث وهالیدای. وصلُح إلى أن تکافؤ النص الأصلی مع النص المترجم یعتمد على درجة التقارب والتوافق الشکلی بین المفردات اللغویة معتبرًا أن اللغات تتقابل فی مستویین هما مستوى المفردات ومستوى التراکیب. نظرا لأهمیة هذه القضیة، قمنا بدراسة لغویة لست قصائد من رباعیات الخیام المختارة فی ترجمة مصطفى وهبی التَّل الحرفیة بل "المعجمیة" التی لا تتخطی – فی الغالب – المقابلات اللفظیة للمفردات الفارسیة، بناءً على التغییرات الصوریة لکاتفورد (1965م) کإطار نظری للبحث هذا. وظّف کاتفورد خمسة أنواع من الانتقالات والتغییرات فی المستوی والفئة التی تتداخل أحیانًا. استناداً إلى التفاصیل والبیانات التی تلی أدناه، یمکن استنتاج أن المترجم لا ینبغی أن یسعى لإیجاد دور نحوی مماثل فی اللغة الهدف، بل یجب أن یتعرف على العلاقة الدلالیة بین کلمتین أو أکثر فی الجملة الفارسیة، ثم یبحث عن نفس العلاقة الدلالیة بین الکلمات فی اللغة العربیة؛ حیث تؤکد نظریة کاتفورد نفس الاختلاف فی الأدوار النحویة. تشیر النتائج کذلک إلی أنّ المترجم من بین الجمل الموجودة فی الرباعیات المنتخبة لخیام التی تتضمن واحدًا وستین تغییرًا رسمیًا للفئة والمستوی، فإن التغییر الأکثر ت

مشاهده مقاله

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

بازخوانی جلوه های فمنیسم در دو رمان«الأسود یلیق بک» احلام مستغانمی و«چراغ ها را من خاموش می کنم» زویاپیزاد

سید مهدی نوری کیذقانی؛ نفیسه دلقندی؛ بلاسم محسنی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 22 اردیبهشت 1405

https://doi.org/10.22126/jccl.2026.12506.2717

چکیده

رمان های پست مدرن«الاسود یلیق بک» احلام مستغانمی و«چراغ ها را من خاموش می کنم» زویا پیرزاد روایتگر زندگی زنانی هستند که مورد ستم جامعه مردسالار واقع گشته و در حسرت زندگی نزیسته خویش تباه می گردند. اهمیت و ضرورت این پژوهش از آن جهت است که چون این دو رمان به خوبی ظلم و ستم روا شده در حق زنان را به تصویر کشیده اند و از این جهت ... بیشتر رمان های پست مدرن«الاسود یلیق بک» احلام مستغانمی و«چراغ ها را من خاموش می کنم» زویا پیرزاد روایتگر زندگی زنانی هستند که مورد ستم جامعه مردسالار واقع گشته و در حسرت زندگی نزیسته خویش تباه می گردند. اهمیت و ضرورت این پژوهش از آن جهت است که چون این دو رمان به خوبی ظلم و ستم روا شده در حق زنان را به تصویر کشیده اند و از این جهت برای واکاوی فمنیسم مناسب می باشد. این پژوهش که به شیوه ی تحلیل محتوا صورت پذیرفته بر آن است تا مصادیق بارز مردسالاری و زن ستیزی در آنها و تأثیر هنجارهای مردسالارانه در شکل گیری شخصیت های دو رمان و مصادیق بارز تلاش های زنان برای احیای ارزش های فمنیسم در دو جامعه الجزایر و ایران پرده بردارد. یافته های پژوهش نشان می‌دهد که مهمترین جلوه های فمنیسم در این دو رمان عبارتند از: نابرابری جنسیتی و روا داشتن انواع خشونت نسبت به زنان از سوی مردان، ازدواج به مثابه یک دستاورد مهم برای زن، زنان و مشارکت فعال در عرصه های سیاسی و تقابل و رقابت زنان با یکدیگر؛ که به ترتیب در اولی شاهد خشونت روانی مردان نسبت زنان، در دومی شاهد سرسپردگی تمام عیار زنان در برابر مردان به امید تحقق یافتن ازدواج، در سومی شاهد به پاخیزی زنان جهت احقاق حقوقشان و در آخری شاهد دفاع زنان از هنجارهای جامعه مردسالار به سبب رقابت و تقابل آنان با یکدیگر می باشیم.

مشاهده مقاله

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

دراسة مقارنة للقضایا الثقافیة- الاجتماعیة فی کتب الرحلات الفارسیة و العربیة رحلتی أصفهان نصف العالم و مفاکهة الخلّان فی رحلة الیابان أنموذجا

نعیم عموری؛ طاهره آهخته؛ عادل سواعدی؛ امنیه عیسی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 04 آذر 1404

https://doi.org/10.22126/jccl.2025.9470.2526

چکیده

الملخص الثقافة کمفهوم واسع و معقد و جزء من المجتمع فی کل مجتمع، قبولها الخاص لقد أثرت على حیاة الناس فی ذلک المجتمع و کمعتقدات مؤسسیة، فهی فعالة فی الأعمال الأدبیة للشعراء و الکتاب. تعد الرحلات من بین هذه الأعمال الأدبیة التی تعبر بشکل جید عن القضایا الثقافیة و الاجتماعیة للأرض التی سافروا إلیها؛ لأن کاتب الرحلات، و هو المسافر فی ... بیشتر

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

صورة إیران ومرجعیاتها التاریخیة والثقافیة والسیاحیة فی کتاب (سرد الذات) للشیخ سلطان القاسمی (دراسة صورولوجیة)

رسول بلاوی؛ علی رضا پریزن

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 28 بهمن 1404

https://doi.org/10.22126/jccl.2026.12479.2706

چکیده

الصورولوجیا هی حقل نقدی یُعنى بدراسة صورة الآخر کما تتجلى فی الخطابات الأدبیة والثقافیة، مرکّزاً على تمثلات الهویة والانطباعات المتبادلة بین الشعوب. وفی إطار الأدب المقارن، تتیح الصورولوجیا فهماً أعمق لتداخل الصور الثقافیة والتاریخیة، وکیفیة تشکیلها عبر منظور الکاتب تجاه الآخر. هذا الربط یعزز من إمکانیات التحلیل الثقافی والنقدی ... بیشتر الصورولوجیا هی حقل نقدی یُعنى بدراسة صورة الآخر کما تتجلى فی الخطابات الأدبیة والثقافیة، مرکّزاً على تمثلات الهویة والانطباعات المتبادلة بین الشعوب. وفی إطار الأدب المقارن، تتیح الصورولوجیا فهماً أعمق لتداخل الصور الثقافیة والتاریخیة، وکیفیة تشکیلها عبر منظور الکاتب تجاه الآخر. هذا الربط یعزز من إمکانیات التحلیل الثقافی والنقدی فی الأدب. یسعى هذا البحث إلى استکشاف أبرز الصور التی قدّمها الشیخ سلطان القاسمی للمعالم الإیرانیة التاریخیة والسیاحیة والثقافیة، ودراسة مدلولاتها الفنیة، مما یُسهم فی إدراک أکثر عمقاً لعلاقة الکاتب بالمکان الذی یصوّره، وکیفیة تجسیده لصورة الآخر. یعتمد البحث علی المنهج الوصفی– التحلیلی، حیث تم تتبّع المشاهد السردیة التی تشکّلت فیها صورة إیران، وتحلیلها وفقاً للأبعاد الجمالیة والثقافیة الکامنة فیها، وذلک استناداً إلى مفاهیم الصورولوجیا. توصّل البحث إلى أن الکاتب قدّم فی کتابه صورة شاملة وإیجابیة لإیران، حیث رسم معالم تاریخیة عریقة تعبّر عن عمق الحضارة الإیرانیة، وقد أبرز جمال الطبیعة المتنوّعة التی تشمل المناطق الساحلیة والزراعیة، إلى جانب تسلیط الضوء على القیم الاجتماعیة والثقافیة مثل الضیافة والکرم التی تمیّز المجتمع الإیرانی. تعکس هذه الصور المتنوعة تمثیلاً صورولوجیاً یعزز فهم العلاقة بین الإنسان والمکان، ویسهم فی تعزیز التواصل الثقافی بین الشعوب ضمن إطار الأدب المقارن.

مشاهده مقاله

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

تجلّی الثقافة والأدب الفارسی فی شعر أبی العلاء المعرّی

محمد حسن امرائی؛ ابوالفضل رضایی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 19 مهر 1404

https://doi.org/10.22126/jccl.2024.10252.2575

چکیده

غالبًا ما کان یُنظر إلى انتصار الثورة العباسیة على أنّه انتصار للإیرانیین على العرب، ومع وصول البرامکة والسکرتاریین والوزراء الإیرانیین إلى البلاط العباسی، زادت مساهمة الإیرانیین فی الأدب العربی والحضارة الإسلامیة. لقد شارک الإیرانیون بنشاط فی جمیع مجالات الحیاة الإسلامیة وکان للطبقة الموالیة، ومعظمهم من الإیرانیین، تأثیر هائل ... بیشتر غالبًا ما کان یُنظر إلى انتصار الثورة العباسیة على أنّه انتصار للإیرانیین على العرب، ومع وصول البرامکة والسکرتاریین والوزراء الإیرانیین إلى البلاط العباسی، زادت مساهمة الإیرانیین فی الأدب العربی والحضارة الإسلامیة. لقد شارک الإیرانیون بنشاط فی جمیع مجالات الحیاة الإسلامیة وکان للطبقة الموالیة، ومعظمهم من الإیرانیین، تأثیر هائل على حیاة المسلمین العرب. فمن هذا المنطلق، بالتزامن مع تشکیل حکومة بنی عباس وحضور الإیرانیین فی الهیکل الإداری لحکومتهم، تم وضع الأساس لحرکة ثقافیة أدبیة شاملة؛ حیث، باتت التقالید الأدبیة والاجتماعیة وأعمال الفکر الإیرانی على رأس الثقافات التی أثرت على اللغة والثقافة العربیة. إنّ ظهور التقالید والثقافة الإیرانیة فی شعر شعراء العصر العباسی أحدث نقطة تحول فی الشعر واستطاعت أن یؤثر على العدید من الأعمال الأدبیة فی هذه الفترة. فی المجال ذاته، یُعدُّ أبو العلاء المعری شاعرًا عربیًا نبیلًا ألقت مظاهر الثقافة والحضارة الإیرانیة بظلالها على شعره. یهدف هذا المقال إلى التعرف على الجوانب المختلفة للثقافة والأدب الإیرانی فی شعر أبی العلاء المعری بطریقة وصفیة تحلیلیة. والمحاور الرئیسیة لهذا البحث الذی بُنی علی مؤشرات الأدب المقارن والمدرسة الفرنسیة، تتمثل فی إلقاء نظرة عابرة علی قصائده والتعبیر عن بعض تجلیات الثقافة والأدب الإیرانی فیها. ومن النتائج الرئیسة التی توصّل إلیها المقال هی أنّ أبا العلاء المعری، مع معرفة واسعة بالثقافة والأدب الإیرانی، أظهر إلمامه الخاص بالثقافة والحضارة الساسانیة من خلال استدعاء الشخصیات الساسانیة وتوارد أسماء ملوک الفرس وألقابهم والعائلات الإیرانیة والإشارة إلى مظاهر الثقافة والعادات الإیرانیة، مثل الأعیاد القدیمة، وحفلة السذج، والتطرّق إلى الطقوس الدینیة للإیرانیین القدماء (الزرادشتیین) وتوظیف ألفاظ الفارسیة المعرّبة الکثیرة فی شعره.

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

عقلانیت و استعمار زیست‌جهان؛ در رمان « زینة » نوال السعداوی و « سهم من» پرینوش صنیعی با تکیه بر نظریه هابرماس

شیوا صادقی؛ علی اکبر محسنی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 30 فروردین 1405

https://doi.org/10.22126/jccl.2026.13451.2747

چکیده

این پژوهش با رویکردی میان‌رشته‌ای و بهره‌گیری از نظریه کنش ارتباطی یورگن هابرماس، به واکاوی مؤلفه‌های عقلانیت، کنش ارتباطی، زیست‌جهان و استعمار زیست‌جهان در رمان‌های «زینة» نوال السعداوی و «سهم من» پرینوش صنیعی می‌پردازد. تحلیل متن نشان می‌دهد ساختارهای خانوادگی و اجتماعی در این رمان‌ها اغلب بر محور عقلانیت ابزاری ... بیشتر این پژوهش با رویکردی میان‌رشته‌ای و بهره‌گیری از نظریه کنش ارتباطی یورگن هابرماس، به واکاوی مؤلفه‌های عقلانیت، کنش ارتباطی، زیست‌جهان و استعمار زیست‌جهان در رمان‌های «زینة» نوال السعداوی و «سهم من» پرینوش صنیعی می‌پردازد. تحلیل متن نشان می‌دهد ساختارهای خانوادگی و اجتماعی در این رمان‌ها اغلب بر محور عقلانیت ابزاری استوارند و به بازتولید سلطه و فرودستی شخصیت‌های زن منجر می‌شوند. این وضعیت در سطوح فردی و جمعی، استعمار تدریجی زیست‌جهان سوژه‌های زن را رقم می‌زند و امکان شکل‌گیری کنش تفاهمی و عقلانیت ارتباطی را محدود می‌سازد. با این حال، روایت در بزنگاه‌هایی به مقاومت و بازاندیشی شخصیت‌های زن پرداخته و از تلاش آنان برای بازتعریف خود و بازیابی زیست‌جهان سخن می‌گوید. این مطالعه بر پایه روش تحلیل کیفی و خوانش انتقادی نشان می‌دهد پیوند نظریه هابرماس با متون ادبی می‌تواند ابعاد پنهان سلطه و مقاومت را در لایه‌های معناشناختی و گفتمانی اثر آشکار کند. یافته‌ها بیانگر آن است که این رمان‌ها فراتر از یک بازنمایی اجتماعی، بستری برای پرسش‌گری از نظام‌های عقلانیت ابزاری و مناسبات مردسالارانه است و لحظاتی را ترسیم می‌کند که در آن عقلانیت انتقادی و کنش ارتباطی به مثابه امکان‌هایی برای بازسازی پیوندهای انسانی و بازیابی زیست‌جهان استعمارشده رخ می‌نمایند. این تحلیل در نهایت بر ظرفیت ادبیات در شفاف‌سازی ساختارهای قدرت و ارائه بدیلی انسانی‌تر مبتنی بر گفت‌وگو، تفاهم و خرد جمعی تأکید می‌کند.

مشاهده مقاله

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

خوانش روایت‌شناختی از نمایش‌نامه های «لعبة الموت» اثر توفیق حکیم و «صدای شکستن» اثر بهمن فرسی براساس نظریة مونیکا فلودرنیک

علی خالقی؛ سید مجید مقیمی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 06 اردیبهشت 1405

https://doi.org/10.22126/jccl.2026.12439.2704

چکیده

روایت‌شناسی نمایشنامه یا درام یکی از مباحثی است که در سال‌های اخیر و به‌ویژه با تلاش‌های نظریه‌پردازان معاصری مانند آنسگر نونینگ و برایان ریچاردسون وارد مقولة روایت‌شناسی شد. هم‌زمان با این تلاش‌ها، مونیکا فلودرنیک روایت‌شناس معاصر آلمانی تلاش موفقی را در زمینة تفسیر مؤلفه‌های روایی موجود در نمایشنامه‌ها بر‌اساس مفاهیم ... بیشتر روایت‌شناسی نمایشنامه یا درام یکی از مباحثی است که در سال‌های اخیر و به‌ویژه با تلاش‌های نظریه‌پردازان معاصری مانند آنسگر نونینگ و برایان ریچاردسون وارد مقولة روایت‌شناسی شد. هم‌زمان با این تلاش‌ها، مونیکا فلودرنیک روایت‌شناس معاصر آلمانی تلاش موفقی را در زمینة تفسیر مؤلفه‌های روایی موجود در نمایشنامه‌ها بر‌اساس مفاهیم مرتبط با روایت‌شناسی ساختارگرا شروع کرد که به گسترش روایت‌شناسی نمایشنامه بر مبنای نظریه‌های معاصر کمک فراوانی نموده است. پژوهش حاضر بر آن است تا به‌شیوة توصیفی ـ تحلیلی و بر مبنای مکتب ادبیات تطبیقی آمریکایی و نظریة فلودرنیک درزمینة روایت‌شناسی نمایشنامه، به بررسی مؤلفه‌های روایی نمایش‌نامة «لعبة الموت» اثر توفیق حکیم و صدای شکستن اثر بهمن فرسی بپردازد. در همین زمینه مهم‌ترین شاخص‌های مطرح شده در نظریة فلودرنیک یعنی راوی آشکار، الگوهای بیانی، نحوة معرفی شخصیت‌ها، صفت‌های توصیفی، مجاز، مکان نمایشی، فضا و زمان و سرانجام شیوه‌های بازنمایی سخن که فلودرنیک از آن‌ها به‌عنوان شاخصه‌های روایت‌مندی یاد می‌کند، در این نمایشنامه‌ها مورد شناسایی و تحلیل قرار گرفت. نتایج به‌دست‌آمده نشان دهندة موفقیت نظریة فلودرنیک در تحلیل ساختارمند این دو نمایشنامه و روشن شدن جنبه‌هایی از آن است که پیش از این کمتر بدان توجه شده بود.هر دو نمایشنامه‌ با محوریت جستجوی حقیقت، تحوّل معنوی و نقد ساختارهای اجتماعی، تضادهای درونی و بیرونی انسان را از طریق شخصیت‌هایی با دیدگاه‌های متفاوت به تصویر می‌کشند. و با بهره‌گیری از زمان و فضایی نمادین (مانند: قصر؛ بیابان و خانه فرهاد) و شیوه‌های بازنمایی سخن چون دیالوگ، مونولوگ و زبان استعاری، مخاطب را مستقیماً درگیر مفاهیم فلسفی می‌کنند.

مشاهده مقاله

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

تحلیل تطبیقی رمان‌های مدیر مدرسه جلال آل احمد و اللّص و الکلاب نجیب محفوظ بر مبنای رئالیسم انتقادی

حسین مهتدی؛ سمیه شرونی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 22 اردیبهشت 1405

https://doi.org/10.22126/jccl.2026.13679.2751

چکیده

مسأله اصلی این پژوهش بررسی کارکرد رئالیسم انتقادی در شکل‌دهی تصویر واقعیت و نیز نشان‌دادن چگونگی نقد جامعه در رمان‌های مدیر مدرسه جلال آل احمد و اللصّ و الکلاب نجیب محفوظ است. اهداف پژوهش نیز شناسایی و تحلیل رئالیسم انتقادی در این دو اثر است و پژوهشگران برآن اند تا به تبیین نقدهای اجتماعی دو نویسنده در دو جامعۀ ایران و مصر از طریق ... بیشتر

مشاهده مقاله

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

واکاوی تطبیقی تاثیر اقلیم در شعر نیمایوشیج و بدرشاکر السیاب

سیدمهدی فواضلی؛ صفیه مرادخانی؛ محمد خسروی شکیب

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 26 خرداد 1405

https://doi.org/10.22126/jccl.2026.11734.2678

چکیده

با دگردیسی گفتمان شعر نو، مفاهیم و عناصر شعری نیز دچار دگرگونی و تغییر گشتند و دیدگاه نوینی به آن‌ها در شعر ایجاد گردید. یکی از مهم‌ترین تغییرات مفهومی، اقلیم و تأثیرآن در سرایش شعر نو با توجه به غلبه «طبیعت گرایی» و «بومی-گرایی» بود. تحقیق حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و به صورت تطبییقی، مسأله کارکرد اقلیم گرایی را در در شعر ... بیشتر با دگردیسی گفتمان شعر نو، مفاهیم و عناصر شعری نیز دچار دگرگونی و تغییر گشتند و دیدگاه نوینی به آن‌ها در شعر ایجاد گردید. یکی از مهم‌ترین تغییرات مفهومی، اقلیم و تأثیرآن در سرایش شعر نو با توجه به غلبه «طبیعت گرایی» و «بومی-گرایی» بود. تحقیق حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و به صورت تطبییقی، مسأله کارکرد اقلیم گرایی را در در شعر دو شاعر برجسته معاصر ایران و عراق ، نیما یوشیج و بدرشاکر السیاب مورد بررسی و ارزیابی قرار داده است. با توجه به بررسی انجام شده، می‌توان گفت که سویۀ اشتراکی این بحث در کار هر دو شاعر که مصادیق اقلیم تنها به ظرفیت‌های طبیعت محدود نیست؛ بلکه جنبه‌ها یا وجوه ارتباطی میان طبیعت و فرهنگ را انعکاس داده است، مسائلی مانند رنگ‌ها،آداب، و سنن، غذا، بافت‌های گیاهی، کوه‌ها، جنگل، دریا، پوشش و گفتار همگی تجلیاتی از مفهوم اقلیم را در کار هر دو شاعر، باتوجه به فرهنگ غالب هر کشور ، پوشش می‌دهند. در شعر نیما عناصر یا مؤلفه‌های اقلیمی بیشتر ناظر بر یادکرد مواردی است که در شعر کلاسیک فارسی غائب بوده‌اند و متعلق به بافت‌های طبیعی زادبوم وی هستند. در شعر السیاب نیز مؤلفه‌ها و تجلیات اقلیمی حضور دارند و شعر او را به لحاظ گرایش به عناصر طبیعی به شعر قدما و شاعران طبیعت‌سرا نزدیک‌تر می‌کند. نیما و بدر شاکر السیاب در استفاده از پوشش گیاهی در آثارشان به هم نزدیک هستند و دلیل این مورد را می‌توان زندگی کردن نیما در دل جنگل‌های شمال و بدرشاکر در نخلستان-های جیکور دانست.

مشاهده مقاله

تعداد دریافت فایل اصل مقاله	428,084
تعداد مقالات ارسال شده	1,746
تعداد مقالات رد شده	1,182
تعداد مقالات پذیرفته شده	318
درصد پذیرش	18
تعداد داوران	274

دوره 16 (1405)

دوره 15 (1404)

دوره 14 (1403)

دوره 13 (1402)

دوره 12 (1401)

دوره 11 (1400)

دوره 10 (1399)

دوره 9 (1398)

دوره 8 (1397)

دوره 7 (1396)

دوره 6 (1395)

دوره 5 (1394)

دوره 4 (1393)

دوره 3 (1392)

دوره 2 (1391)

دوره 1 (1390)

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

بانک ها و نمایه نامه ها

ابر واژگان

نشریات مرتبط