کاوش نامه ادبیات تطبیقی

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

خوانش روایت‌شناختی از نمایشنامه‌های لعبة الموت اثر توفیق حکیم و صدای شکستن اثر بهمن فرسی براساس نظریة مونیکا فلودرنیک

علی خالقی؛ سید مجید مقیمی

دوره 16، شماره 2 ، تیر 1405، صفحه 1-34

https://doi.org/10.22126/jccl.2026.12439.2704

چکیده

روایت‌شناسی نمایشنامه یا درام یکی از مباحثی است که در سال‌های اخیر و به‌ویژه با تلاش‌های نظریه‌پردازان معاصری مانند آنسگر نونینگ و برایان ریچاردسون وارد مقولة روایت‌شناسی شد. هم‌زمان با این تلاش‌ها، مونیکا فلودرنیک روایت‌شناس معاصر آلمانی تلاش موفقی را در زمینة تفسیر مؤلفه‌های روایی موجود در نمایشنامه‌ها بر‌اساس مفاهیم ... بیشتر روایت‌شناسی نمایشنامه یا درام یکی از مباحثی است که در سال‌های اخیر و به‌ویژه با تلاش‌های نظریه‌پردازان معاصری مانند آنسگر نونینگ و برایان ریچاردسون وارد مقولة روایت‌شناسی شد. هم‌زمان با این تلاش‌ها، مونیکا فلودرنیک روایت‌شناس معاصر آلمانی تلاش موفقی را در زمینة تفسیر مؤلفه‌های روایی موجود در نمایشنامه‌ها بر‌اساس مفاهیم مرتبط با روایت‌شناسی ساختارگرا شروع کرد که به گسترش روایت‌شناسی نمایشنامه بر مبنای نظریه‌های معاصر کمک فراوانی نموده است. پژوهش حاضر بر آن است تا به‌شیوة توصیفی ـ تحلیلی و بر مبنای مکتب ادبیات تطبیقی آمریکایی و نظریة فلودرنیک درزمینة روایت‌شناسی نمایشنامه، به بررسی مؤلفه‌های روایی نمایش‌نامة لعبة الموت اثر توفیق حکیم و صدای شکستن اثر بهمن فرسی بپردازد. در همین زمینه مهم‌ترین شاخص‌های مطرح شده در نظریة فلودرنیک یعنی راوی آشکار، الگوهای بیانی، نحوة معرفی شخصیت‌ها، صفت‌های توصیفی، مجاز، مکان نمایشی، فضا و زمان و سرانجام شیوه‌های بازنمایی سخن که فلودرنیک از آن‌ها به‌عنوان شاخصه‌های روایت‌مندی یاد می‌کند، در این نمایشنامهها مورد شناسایی و تحلیل قرار گرفت. نتایج به‌دست‌آمده نشان دهندة موفقیت نظریة فلودرنیک در تحلیل ساختارمند این دو نمایشنامه و روشن شدن جنبه‌هایی از آن است که پیش از این کمتر بدان توجه شده بود.هر دو نمایشنامه‌ با محوریت جستجوی حقیقت، تحوّل معنوی و نقد ساختارهای اجتماعی، تضادهای درونی و بیرونی انسان را از طریق شخصیت‌هایی با دیدگاه‌های متفاوت به تصویر می‌کشند. و با بهره‌گیری از زمان و فضایی نمادین (مانند: قصر؛ بیابان و خانه فرهاد) و شیوه‌های بازنمایی سخن چون دیالوگ، مونولوگ و زبان استعاری، مخاطب را مستقیماً درگیر مفاهیم فلسفی می‌کنند. در مجموع، حکیم و فرسی با ساختارهای دراماتیک خود، روایت را به تجربه‌ای معنوی و فلسفی تبدیل می‌کنند که امکان تأمل در باب حقیقت، آزادی و زندگی را فراهم می‌آورد.

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

بررسی تطبیقی مضمون عشق در اشعار یحیی سماوی و احمد عزیزی

سامان خانی؛ یحیی معروف؛ علی سلیمی

دوره 16، شماره 2 ، تیر 1405، صفحه 35-56

https://doi.org/10.22126/jccl.2022.8122.2413

چکیده

عشق یکی از مضامین مهم شعری است و از آنجا که از احساسات انسان سرچشمه میگیرد، عامل پیوند میان انسانهاست. بررسی تطبیقی عشق در اشعار یحیی سماوی و احمد عزیزی به منظور شناخت عاشقانههای دو شاعر و آشنایی بیشتر با آنها میتواند بحثی نو در زمینة ادبیات تطبیقی باشد. روش تحقیق در پژوهش، توصیفی ــ تحلیلی و محور منابع، دیوانهای دو شاعر ... بیشتر

مقاله پژوهشی زبان و ادبیات انگلیسی

بازنمایی مفهوم وجود انسان در داستان‌های آلدوس هاکسلی و فلانری اوکانر: مطالعه‌ای تطبیقی بر پایه اندیشه فورد و نظریه «راز الهی»

سعید رحیمی پور؛ غلامرضا محمدی

دوره 16، شماره 2 ، تیر 1405، صفحه 57-77

https://doi.org/10.22126/jccl.2026.13187.2740

چکیده

ادبیات تطبیقی امکان بررسی آثار ادبی و تحلیل شباهت‌ها و تفاوت‌های آن‌ها را فراهم می‌آورد پژوهش حاضر با هدف تبیین چگونگی بازنمایی مفهوم وجود انسان در دو رمان دنیای قشنگ نو اثر آلدوس هاکسلی و وایز بلاد اثر فلانری اوکانر، با تأکید بر شخصیت‌پردازی و در چارچوب نظریة «راز الهی»، انجام شده است. این پژوهش با رویکردی کیفی و به روش ... بیشتر ادبیات تطبیقی امکان بررسی آثار ادبی و تحلیل شباهت‌ها و تفاوت‌های آن‌ها را فراهم می‌آورد پژوهش حاضر با هدف تبیین چگونگی بازنمایی مفهوم وجود انسان در دو رمان دنیای قشنگ نو اثر آلدوس هاکسلی و وایز بلاد اثر فلانری اوکانر، با تأکید بر شخصیت‌پردازی و در چارچوب نظریة «راز الهی»، انجام شده است. این پژوهش با رویکردی کیفی و به روش تحلیل محتوای تطبیقی، ساختار روایی، شخصیت‌پردازی، نمادها و زمینه‌های فکری و فرهنگی دو اثر را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که هاکسلی با ترسیم جامعه‌ای دیستوپیایی و مبتنی بر نظام فوردی، انسان را در چارچوب سلطه فناوری، مهندسی زیستی و کنترل اجتماعی بازنمایی می‌کند؛ در مقابل، اوکانر با تکیه بر مبانی کاتولیکی و نظریه «راز الهی»، وجود انسان را در پیوند با ایمان، آزادی، مسئولیت اخلاقی و حقیقت متافیزیکی تفسیر می‌کند. همچنین تحلیل تطبیقی دو رمان آشکار می‌سازد که هر دو نویسنده، با وجود تفاوت در مبانی فکری و شیوه روایت، بحران وجود انسان در جهان مدرن را از خلال شخصیت‌پردازی به تصویر کشیده‌اند، اما راه‌حل‌های متفاوتی برای مواجهه با این بحران ارائه می‌کنند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد تفاوت بنیادین دیدگاه هاکسلی و اوکانر در تبیین منشأ، غایت و معنای وجود انسان است؛ به‌گونه‌ای که هاکسلی آینده انسان را در پرتو نظم فناورانه و زیست‌سیاسی ترسیم می‌کند، در حالی که اوکانر راه برون‌رفت از بحران وجود را در بازگشت به حقیقت متافیزیکی، ایمان و رستگاری می‌داند. از این‌رو، مطالعه تطبیقی این دو اثر، ظرفیت تازه‌ای برای فهم ابعاد فلسفی، دینی و ادبی مفهوم وجود انسان در ادبیات معاصر فراهم می‌آورد.

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

بررسی تطبیقی رمان‌های بر جاده‌های آبی سرخ و فرانکشتاین در بغداد (بر پایه نظریة سپهر نشانه‌ای لوتمان با تکیه بر مرز و مرکز)

رئوف ابراهیم سمین؛ موسی پرنیان؛ خلیل بیگ‌زاده

دوره 16، شماره 2 ، تیر 1405، صفحه 78-100

https://doi.org/10.22126/jccl.2025.11310.2656

چکیده

نشانه‌شناسی فرهنگی، مطالعة مناسبات بینافرهنگی میان قطب‌های تعاملی، تعارضی و تقابلی است که گسترۀ فرهنگ خودی و رمزگان آن را در برابر تنگناهای فرهنگ دیگری یا نافرهنگ تبیین می‌کند. برداشت پیشینی لوتمان از فرهنگ در هیأت مجموعه‌ای از نظام‌های نشانه‌ای با حد و مرزهای مبهم بوده‌است و تمامی پدیدارهای نشانه‌ای را که در پیوستاری به‌طور ... بیشتر نشانه‌شناسی فرهنگی، مطالعة مناسبات بینافرهنگی میان قطب‌های تعاملی، تعارضی و تقابلی است که گسترۀ فرهنگ خودی و رمزگان آن را در برابر تنگناهای فرهنگ دیگری یا نافرهنگ تبیین می‌کند. برداشت پیشینی لوتمان از فرهنگ در هیأت مجموعه‌ای از نظام‌های نشانه‌ای با حد و مرزهای مبهم بوده‌است و تمامی پدیدارهای نشانه‌ای را که در پیوستاری به‌طور خاص سازمان‌‌یافته غرق هستند، سپهر نشانه‌ای می‌نامد. مرز و فضای نشانه‌شناختی فرهنگی، همگنی و فردیت را برجسته می‌سازد و عملکرد این فیلترینگ، تبدیل بیگانه به آشنا و گاهی دیگری به خود است. این پژوهش رمان‌های بر جاده‌های آبی سرخ و فرانکشتاین در بغداد را بر پایة نظریة سپهر نشانه‌ای لوتمان با تکیه بر مرز و مرکز با کاربست مفاهیمی مانند قطب‌های تعاملی، تعارضی و تقابلی در سپهر نشانه‌ای لوتمان با رویکردی توصیفی- تحلیلی بررسی و تبیین کرده‌است. نویسندگان، مرز و مرکز را در آثار مورد مطالعه برای فرهنگ خودی تبیین کرده و در صدد نگهداشت آن هستند، اگر چه فضای این آثار، مرکز و پیرامونی دارد که به‌ناچار دری به فرهنگ دیگری گشوده‌اند. دستاورد پژوهش نشان می‌دهد، نابرابری ساختاری از نشانه‌های فرهنگی در مرز و مناسبات میان متن‌ها و فضاهای متفاوت در مرکز وجود دارد و باعث شده‌است که مرز مانع التقاط خودی با دیگری شود؛ بنابر این، نگاه نویسنده و شخصیت‌های داستان، مطلق نیست و مرز در فضای سپهر نشانه‌ای تبیین نشده‌است، بلکه تقابل‌های جبران‌ناپذیری در آن وجود دارد. البتّه این دو نویسنده، به‌ویژه نادر ابراهیمی فرهنگ خودی را با وجود تقابل و تناقض فرهنگ خودی و دیگری در برخورد با فرهنگ دیگری حفظ کرده و دیگری را در خارج از مرز مؤلفه‌های فرهنگ خودی نگه داشته‌است.

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

واکاوی تطبیقی تأثیر اقلیم در شعر نیما یوشیج و بدرشاکر السیاب

سیدمهدی فواضلی؛ صفیه مرادخانی؛ محمد خسروی شکیب

دوره 16، شماره 2 ، تیر 1405، صفحه 101-130

https://doi.org/10.22126/jccl.2026.11734.2678

چکیده

با دگردیسی گفتمان شعر نو، مفاهیم و عناصر شعری نیز دچار دگرگونی و تغییر گشتند و دیدگاه نوینی به آنها در شعر ایجاد گردید. یکی از مهمترین تغییرات مفهومی، اقلیم و تأثیرآن در سرایش شعر نو با توجه به غلبه «طبیعت گرایی» و «بومیگرایی» بود. تحقیق حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و به صورت تطبییقی، مسأله کارکرد اقلیم گرایی را ... بیشتر با دگردیسی گفتمان شعر نو، مفاهیم و عناصر شعری نیز دچار دگرگونی و تغییر گشتند و دیدگاه نوینی به آنها در شعر ایجاد گردید. یکی از مهمترین تغییرات مفهومی، اقلیم و تأثیرآن در سرایش شعر نو با توجه به غلبه «طبیعت گرایی» و «بومیگرایی» بود. تحقیق حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و به صورت تطبییقی، مسأله کارکرد اقلیم گرایی را در در شعر دو شاعر برجسته معاصر ایران و عراق ، نیما یوشیج و بدرشاکر السیاب مورد بررسی و ارزیابی قرار داده است. با توجه به بررسی انجام شده، میتوان گفت که سویۀ اشتراکی این بحث در کار هر دو شاعر که مصادیق اقلیم تنها به ظرفیتهای طبیعت محدود نیست؛ بلکه جنبهها یا وجوه ارتباطی میان طبیعت و فرهنگ را انعکاس داده است، مسائلی مانند رنگ‌ها،آداب، و سنن، غذا، بافتهای گیاهی، کوهها، جنگل، دریا، پوشش و گفتار همگی تجلیاتی از مفهوم اقلیم را در کار هر دو شاعر، باتوجه به فرهنگ غالب هر کشور ، پوشش میدهند. در شعر نیما عناصر یا مؤلفه های اقلیمی بیشتر ناظر بر یادکرد مواردی است که در شعر کلاسیک فارسی غائب بوده اند و متعلق به بافتهای طبیعی زادبوم وی هستند. در شعر السیاب نیز مؤلفهها و تجلیات اقلیمی حضور دارند و شعر او را به لحاظ گرایش به عناصر طبیعی به شعر قدما و شاعران طبیعتسرا نزدیک‌تر میکند. نیما و بدر شاکر السیاب در استفاده از پوشش گیاهی در آثارشان به هم نزدیک هستند و دلیل این مورد را می‌توان زندگی کردن نیما در دل جنگلهای شمال و بدرشاکر در نخلستانهای جیکور دانست.

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

تحلیل تطبیقی رمان‌های مدیر مدرسه جلال آل احمد و اللّص و الکلابنجیب محفوظ بر مبنای رئالیسم انتقادی

حسین مهتدی؛ سمیه شرونی

دوره 16، شماره 2 ، تیر 1405، صفحه 131-158

https://doi.org/10.22126/jccl.2026.13679.2751

چکیده

مسأله اصلی این پژوهش بررسی کارکرد رئالیسم انتقادی در شکل‌دهی تصویر واقعیت و نیز نشان‌دادن چگونگی نقد جامعه در رمان‌های مدیر مدرسه جلال آل احمد و اللصّ و الکلاب نجیب محفوظ است.اهداف پژوهش نیز شناسایی و تحلیل رئالیسم انتقادی در این دو اثر است و پژوهشگران برآن اند تا به تبیین نقدهای اجتماعی دو نویسنده در دو جامعۀ ایران و مصر ... بیشتر

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

بازخوانی جلوه‌های فمینیسم در دو رمان الأسود یلیق بک أحلام مستغانمی و چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم زویا پیرزاد

سید مهدی نوری کیذقانی؛ نفیسه دلقندی؛ بلاسم محسنی

دوره 16، شماره 2 ، تیر 1405، صفحه 159-185

https://doi.org/10.22126/jccl.2026.12506.2717

چکیده

رمان‌های پست‌مدرن الاسود یلیق بک احلام مستغانمی و چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم زویا پیرزاد روایتگر زندگی زنانی هستند که مورد بی‌مهری فضای مردسالار واقع گشته و در حسرت زندگی نزیسته خویش تباه می‌گردند. اهمیت و ضرورت این پژوهش ازآن‌جهت تبیین می‌شود که چون هر دو رمان به‌خوبی ستم روا شده در حق زنان را به تصویر کشیده‌اند، از این‌ جهت ... بیشتر رمان‌های پست‌مدرن الاسود یلیق بک احلام مستغانمی و چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم زویا پیرزاد روایتگر زندگی زنانی هستند که مورد بی‌مهری فضای مردسالار واقع گشته و در حسرت زندگی نزیسته خویش تباه می‌گردند. اهمیت و ضرورت این پژوهش ازآن‌جهت تبیین می‌شود که چون هر دو رمان به‌خوبی ستم روا شده در حق زنان را به تصویر کشیده‌اند، از این‌ جهت برای واکاوی از منظر فمینیسم مناسب می‌باشند. این پژوهش که به شیوۀ تحلیل محتوا صورت پذیرفته بر آن است تا مصادیق بارز مردسالاری و زن‌ستیزی در آن‌ها و تأثیر هنجارهای مردسالارانه در شکل‌گیری شخصیت‌های دو رمان و مصادیق بارز تلاش‌های زنان برای احیای ارزش‌های فمینیسم در دو جامعه الجزایر و ایران پرده بردارد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مهم‌ترین جلوه‌های فمینیسم در این دو رمان عبارت‌اند از: نابرابری جنسیتی و روا داشتن انواع خشونت نسبت به زنان از سوی مردان، ازدواج به‌مثابه یک دستاورد مهم برای زن، زنان و مشارکت فعال در عرصه‌های سیاسی و تقابل و رقابت زنان با یکدیگر؛ که به ترتیب در اولی شاهد خشونت روانی مردان نسبت زنان، در دومی شاهد سرسپردگی تمام‌عیار زنان در برابر مردان به امید تحقق یافتن ازدواج، در سومی شاهد به پاخیزی زنان جهت احقاق حقوقشان و در آخری شاهد دفاع زنان از هنجارهای جامعه مردسالار به سبب رقابت و تقابل آنان با یکدیگر می‌باشیم.

ادبیات تطبیقی

تحلیل شخصیت‌های داستانی با رویکرد نقد روانکاوانه در ترجمه داستان-های کوتاه ولگرد گی دو موپاسان و کوتوله میخائیل نعیمه براساس نظریه آلفرد آدلر

بهزاد پورقریب؛ محبوبه خلیلی؛ سجاد عربی

دوره 15، شماره 2 ، تیر 1404، ، صفحه 25-50

https://doi.org/10.22126/jccl.2025.11544.2669

چکیده

بررسی رابطه ادبیات با سایر علوم انسانی یکی از رویکردهای ادبیات تطبیقی است و ادبیات را خارج از بافت فرهنگی و مناسبات آن با سایر علوم به درستی نمیتوان شناخت. روانشناسی از جمله این علوم است که به تبع آن «نقد ادبی روانکاونه» شکل گرفت. «آلبر دو موپاسان» و «میخائیل نعیمه» تقریباً در یک برهه زمانی واحد میزیستند و شخصیتهای ... بیشتر

ایران باستان

بررسی تطبیقی مضامین مشترک در حکمت‌های ایرانیان باستان و منابع اسلامی

نرگس رشیدی؛ وحید سبزیان پور؛ جهانگیر امیری؛ علی دودمان کوشکی

دوره 15، شماره 2 ، تیر 1404، ، صفحه 75-102

https://doi.org/10.22126/jccl.2023.8139.2415

چکیده

یکی از نشانه‎های ژرف‎اندیشی و خردمندی ایرانیان باستان، سخنانی است کوتاه و پرمغز و پندهایی ارزشمند است که نشان از خردگرایی و دین‎مداری و دادورزی و پایبندی به اخلاقیات آنان دارد. نیاز و شیفتگی عربها به فرهنگ و تمدن ایرانی و اشتیاق آنها به شنیدن اخبار ایرانیان باستان، باعث آشنایی آنها با حکمت‎ها و پندهای این قوم از طریق ترجمة ... بیشتر یکی از نشانه‎های ژرف‎اندیشی و خردمندی ایرانیان باستان، سخنانی است کوتاه و پرمغز و پندهایی ارزشمند است که نشان از خردگرایی و دین‎مداری و دادورزی و پایبندی به اخلاقیات آنان دارد. نیاز و شیفتگی عربها به فرهنگ و تمدن ایرانی و اشتیاق آنها به شنیدن اخبار ایرانیان باستان، باعث آشنایی آنها با حکمت‎ها و پندهای این قوم از طریق ترجمة متون پهلوی و اختلاط نژادی و درنتیجه ورود این سخنان حکیمانه به فرهنگ عربی شد. این پژوهش تکملهای است بر کتاب حکمت‎های ایرانیان باستان در منابع عربی که به معرفی بیش از هزار مضمون حکیمانة ایرانی در ادب عربی پرداخته است. از آنجا که در پژوهش مذکور برخی منابع در دسترس نبوده و یا از قلم افتاده است، به معرفی حدود 250 مضمون جدید پرداخته همسویی و اشتراک آنها را با حکمت‌های نهج البلاغه، غررالحکم و احادیث نبوی و... از جهت ساختار کلامی و مضمونی نشان دادهایم. علاوه بر معرفی حکیمانه های جدید ایرانی، تلاش کردهایم که با روش عِلّی- مقایسه ای، احتمالات مختلف را برای توجیه و تفسیر این شباهتها مورد بررسی قرار دهیم. نتایج مقایسه بر اساس این احتمالات، نشان از قرابت فکری و فرهنگی ایرانیان باستان با بسیاری از مضامین اسلامی به سبب تجربه و عقلانیت و آموزه های دینی دارد. هرچند احتمال جعل و انتساب دروغین با انگیزة تعصبات دینی و شعوبی منتفی نیست.

ادبیات تطبیقی

پردازش تطبیقی ربیعیات در سروده‌های صفی الدّین حلّی و منوچهری دامغانی

احمد لامعی گیو؛ سمیه اقبالی نسب

دوره 15، شماره 3 ، مهر 1404، ، صفحه 123-148

https://doi.org/10.22126/jccl.2024.10444.2598

چکیده

فصل بهار، یکی از موضوعات اصلی در حوزة وصف است که از دیرباز در ادبیّات، به شیوه‌هایی خلاّقانه، ظهور و بروز یافته است. صفی الدّین حلّی، شاعر ادبیّات عربی و منوچهری دامغانی، شاعر ادب فارسی در توصیف بهار، چکامه‌هایی ارزنده و زیبا سروده‌اند. آن‌ها ضمن آشنایی با علوم موسیقی، با بهره‌گیری از توانایی ستودنی خود در مشاهدة طبیعت باطراوت ... بیشتر فصل بهار، یکی از موضوعات اصلی در حوزة وصف است که از دیرباز در ادبیّات، به شیوه‌هایی خلاّقانه، ظهور و بروز یافته است. صفی الدّین حلّی، شاعر ادبیّات عربی و منوچهری دامغانی، شاعر ادب فارسی در توصیف بهار، چکامه‌هایی ارزنده و زیبا سروده‌اند. آن‌ها ضمن آشنایی با علوم موسیقی، با بهره‌گیری از توانایی ستودنی خود در مشاهدة طبیعت باطراوت و دنیای شگفت‌انگیز پیرامون‌شان توانسته‌اند مظاهر بهار را زیباتر از آنچه در واقعیّت است، به تصویر آورند. پژوهش حاضر کوشیده است تا به شیوة کتابخانه‌ای به تبیین جایگاه ادبی دو شاعر شهیر بپردازد و بارزترین مضامین توصیف بهار در اشعار آنان را با رویکرد تحلیلی- تطبیقی، مطابق مکتب ادبیّات تطبیقی فرانسه مورد بررسی قرار دهد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که شاعران، با بهره‌گیری از هنر و توانمندی شگفت خود در توصیف دگرگونی‌های بهار، تصاویری نو و بدیع آفریده‌اند. مفاهیمی چون رستاخیز طبیعت، ابرهای گهربار، آسمان نیلگون، رودهای خروشان، آوای پرندگان، جوانه‌ها و شکوفه‌های رنگین، گل‌های رنگا‌رنگ، نسیم خوشبو، فضای عطرآگین بوستان، در اشعار شاعران، بیشترین بسامد را دارد. به نظر می‌رسد منوچهری، حتّی در مدایح خود، وصف بهار را از یاد نمی‌برد، امّا در شعر حلّی، مدح ممدوح، گاه در میان توصیف بهار، جلوه‌ای پُررنگ‌تر دارد.

ادبیات تطبیقی

نشانه‌شناسی «پرستو» در شعر معاصر فارسی و عربی

مینا غانمی اصل عربی؛ ناصر زارع؛ سید حیدر فرع شیرازی؛ خداداد بحری

دوره 15، شماره 3 ، مهر 1404، ، صفحه 95-121

https://doi.org/10.22126/jccl.2025.10464.2603

چکیده

نشانه‌شناسی رویکردی علمی مبنی بر فهم دلالت‌های بنیادین نشانه‌ها است، این مفهوم را می‌توان ازجمله تئوری‌های برجستۀ علم منطق دانست. عمده توجّه نشانه‌شناسی مربوط به چیستی نشانه‌ها‌ و عملکرد آن‌ها است. عدول از دلالت صریح و عرضۀ تصویری ضمنی از یک نشانه، بارزترین کارآیی نشانه‌شناسی می‌باشد. در این پژوهش سعی بر این است که نماد «پرستو» ... بیشتر نشانه‌شناسی رویکردی علمی مبنی بر فهم دلالت‌های بنیادین نشانه‌ها است، این مفهوم را می‌توان ازجمله تئوری‌های برجستۀ علم منطق دانست. عمده توجّه نشانه‌شناسی مربوط به چیستی نشانه‌ها‌ و عملکرد آن‌ها است. عدول از دلالت صریح و عرضۀ تصویری ضمنی از یک نشانه، بارزترین کارآیی نشانه‌شناسی می‌باشد. در این پژوهش سعی بر این است که نماد «پرستو» را در شعر برخی شاعران معاصر فارسی و عربی مورد بررسی قرار دهیم. در این بین نمونه‌هایی از اشعار معاصر شاعران برجستۀ عرب و ایرانی را به‌عنوان دامنۀ پژوهش برگزیده‌ایم. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و با مورد توجّه قرار دادن نظریۀ نشانه‌شناسی، مطالعه‌ای میان دو حوزۀ شعر معاصر فارسی و عربی به‌شمار می‌آید و خواهان نمایان ساختن دلالت‌های معنایی ضمنی از نماد «پرستو» است. بدین منظور قصد داریم مدلول‌های به‌کار رفته در خصوص نماد پرستو را مطالعه و از وجوه مثبت و منفی این نشانه‌ها و عوامل شکل‌گیری آن‌ها در شعر شاعران معاصر فارسی و عربی پرده برداریم. از این‌رو محورهای پژوهش حاضر دلالت‌هایی مثبت و منفی از نماد پرستو را دربرمی‌گیرد. یافته‌های پژوهش نشان از بازتاب اساسی این پرنده در شعر شاعرانی است که تحت تأثیر فضای سیاسی، اجتماعی و دغدغه‌های شخصی به‌دنبال آرمان‌شهر خویش بوده‌اند و دلالت‌هایی چون آزادی، بازگشت به وطن، انسان‌دوستی و زایایی را به‌واسطۀ این نشانه بیان کرده‌اند. شاعران در پی استفاده از نماد پرستو بیش از آنکه منفی‌نگر باشند، نگرشی مثبت نسبت به موضوعات داشته‌اند و این مهم در سروده‌هایشان منعکس شده است.

ادبیات تطبیقی

ناهمترازی تشبیهات در داستان‌‌های معاصر فارسی و عربی (با تأکید بر آثار مستور، پیرزاد، الراهب و بیطار)

وئام العلی؛ مریم جلالی؛ قدرت اله طاهری

دوره 15، شماره 2 ، تیر 1404، ، صفحه 1-23

https://doi.org/10.22126/jccl.2025.10495.2605

چکیده

از آغاز شکل گیری فمنیسم، به ویژه در شاخه زبانشناسی آن بر ماهیت ذاتی«زبان» و نسبت آن با جهان و گفتمان «مردسالارانه» تأکید می‌شود و یکی از راه‌های برون رفت از معضل در حاشیه بودن زنان را، فاصله گرفتن از زبان مردانه و پایه‌ریزی سبک و زبان زنانه می‌دانند. منتقدان فمنیست، ایدۀ تفاوت زبان زنانه از زبان مردانه را مطرح کرده‌اند. ... بیشتر از آغاز شکل گیری فمنیسم، به ویژه در شاخه زبانشناسی آن بر ماهیت ذاتی«زبان» و نسبت آن با جهان و گفتمان «مردسالارانه» تأکید می‌شود و یکی از راه‌های برون رفت از معضل در حاشیه بودن زنان را، فاصله گرفتن از زبان مردانه و پایه‌ریزی سبک و زبان زنانه می‌دانند. منتقدان فمنیست، ایدۀ تفاوت زبان زنانه از زبان مردانه را مطرح کرده‌اند. در این نوشتار، صحّت و سقم این ادّعا، با هدف سنجش تشبیهات نویسندگان زن و مرد در دو زبان فارسی و عربی(در داستان‌‌ها) با توجّه به عامل «جنسیّت» بررسی شده است. به این منظور، از چهار نویسنده مشهور مرد و زن ایرانی و سوری آثاری انتخاب شده‌ و تشبیهات آن به روش توصیفی تحلیلی از منظر همگرایی و واگرایی در تناسب با جنسیت نویسنده بررسی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد تشبیهات جنسیت زده در آثار مستور، پیرزاد و بیطار پرکاربرد است؛ به علاوه، تشبیهات همگرا با جنسیت نویسنده، درآثار مستور و پیرزاد دیده می‌شود. در مقابل، الراهب و بیطار در کاربرد تشبیهاتی که از زبان شخصیت مرد در داستان بیان می‌شود، کنشی واگرایانه داشته و از جنسیت خود فاصله گرفته‌اند. در مجموع در صورتی که نام پیرزاد و مستور از کتابشان حذف شود، مخاطب می‌تواند با تمرکز بر ساخت و کاربرد تشبیهات، جنسیت نویسندگان را حدس بزند.

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

صورة إیران ومرجعیاتها التاریخیة والثقافیة والسیاحیة فی کتاب (سرد الذات) للشیخ سلطان القاسمی (دراسة صورولوجیة)

رسول بلاوی؛ علی رضا پریزن

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 28 بهمن 1404

https://doi.org/10.22126/jccl.2026.12479.2706

چکیده

الصورولوجیا هی حقل نقدی یُعنى بدراسة صورة الآخر کما تتجلى فی الخطابات الأدبیة والثقافیة، مرکّزاً على تمثلات الهویة والانطباعات المتبادلة بین الشعوب. وفی إطار الأدب المقارن، تتیح الصورولوجیا فهماً أعمق لتداخل الصور الثقافیة والتاریخیة، وکیفیة تشکیلها عبر منظور الکاتب تجاه الآخر. هذا الربط یعزز من إمکانیات التحلیل الثقافی والنقدی ... بیشتر الصورولوجیا هی حقل نقدی یُعنى بدراسة صورة الآخر کما تتجلى فی الخطابات الأدبیة والثقافیة، مرکّزاً على تمثلات الهویة والانطباعات المتبادلة بین الشعوب. وفی إطار الأدب المقارن، تتیح الصورولوجیا فهماً أعمق لتداخل الصور الثقافیة والتاریخیة، وکیفیة تشکیلها عبر منظور الکاتب تجاه الآخر. هذا الربط یعزز من إمکانیات التحلیل الثقافی والنقدی فی الأدب. یسعى هذا البحث إلى استکشاف أبرز الصور التی قدّمها الشیخ سلطان القاسمی للمعالم الإیرانیة التاریخیة والسیاحیة والثقافیة، ودراسة مدلولاتها الفنیة، مما یُسهم فی إدراک أکثر عمقاً لعلاقة الکاتب بالمکان الذی یصوّره، وکیفیة تجسیده لصورة الآخر. یعتمد البحث علی المنهج الوصفی– التحلیلی، حیث تم تتبّع المشاهد السردیة التی تشکّلت فیها صورة إیران، وتحلیلها وفقاً للأبعاد الجمالیة والثقافیة الکامنة فیها، وذلک استناداً إلى مفاهیم الصورولوجیا. توصّل البحث إلى أن الکاتب قدّم فی کتابه صورة شاملة وإیجابیة لإیران، حیث رسم معالم تاریخیة عریقة تعبّر عن عمق الحضارة الإیرانیة، وقد أبرز جمال الطبیعة المتنوّعة التی تشمل المناطق الساحلیة والزراعیة، إلى جانب تسلیط الضوء على القیم الاجتماعیة والثقافیة مثل الضیافة والکرم التی تمیّز المجتمع الإیرانی. تعکس هذه الصور المتنوعة تمثیلاً صورولوجیاً یعزز فهم العلاقة بین الإنسان والمکان، ویسهم فی تعزیز التواصل الثقافی بین الشعوب ضمن إطار الأدب المقارن.

مشاهده مقاله

مقاله پژوهشی ترجمه

دراسة لغویة لترجمة مصطفى وهبی التَّل العربیة من رباعیات الخیام بناءً على نظریة التغییر لکاتفورد (1965م)

محمد حسن امرائی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 09 مهر 1404

https://doi.org/10.22126/jccl.2025.11097.2646

چکیده

التکافؤ فی الترجمة یعنی الوصول إلى الکلمات والتعبیرات والأنماط النحویة المألوفة للغة الهدف مقابل عناصر النص المصدر. إحدى المشاکل التی تُحدث فی عملیة الترجمة هی عدم تکافؤ التراکیب النحویة والسمات الصرفیة والنحویة فی اللغة الهدف مع اللغة المصدر؛ حیث یجب استبداله أو تعدیله. فمن هذا المنطلق، یُعدُّ إیجاد التکافؤ أحد الموضوعات إثارة ... بیشتر التکافؤ فی الترجمة یعنی الوصول إلى الکلمات والتعبیرات والأنماط النحویة المألوفة للغة الهدف مقابل عناصر النص المصدر. إحدى المشاکل التی تُحدث فی عملیة الترجمة هی عدم تکافؤ التراکیب النحویة والسمات الصرفیة والنحویة فی اللغة الهدف مع اللغة المصدر؛ حیث یجب استبداله أو تعدیله. فمن هذا المنطلق، یُعدُّ إیجاد التکافؤ أحد الموضوعات إثارة للجدل فی فن الترجمة، وقد تم تخصیص جزء کبیر من دراسة الترجمة لهذا الموضوع. فی السیاق ذاته، اقترح کاتفورد نظریة خاصة عن الترجمة تأثرت بطریقة الترجمة والنظریات اللغویة لفیرث وهالیدای. وصلُح إلى أن تکافؤ النص الأصلی مع النص المترجم یعتمد على درجة التقارب والتوافق الشکلی بین المفردات اللغویة معتبرًا أن اللغات تتقابل فی مستویین هما مستوى المفردات ومستوى التراکیب. نظرا لأهمیة هذه القضیة، قمنا بدراسة لغویة لست قصائد من رباعیات الخیام المختارة فی ترجمة مصطفى وهبی التَّل الحرفیة بل "المعجمیة" التی لا تتخطی – فی الغالب – المقابلات اللفظیة للمفردات الفارسیة، بناءً على التغییرات الصوریة لکاتفورد (1965م) کإطار نظری للبحث هذا. وظّف کاتفورد خمسة أنواع من الانتقالات والتغییرات فی المستوی والفئة التی تتداخل أحیانًا. استناداً إلى التفاصیل والبیانات التی تلی أدناه، یمکن استنتاج أن المترجم لا ینبغی أن یسعى لإیجاد دور نحوی مماثل فی اللغة الهدف، بل یجب أن یتعرف على العلاقة الدلالیة بین کلمتین أو أکثر فی الجملة الفارسیة، ثم یبحث عن نفس العلاقة الدلالیة بین الکلمات فی اللغة العربیة؛ حیث تؤکد نظریة کاتفورد نفس الاختلاف فی الأدوار النحویة. تشیر النتائج کذلک إلی أنّ المترجم من بین الجمل الموجودة فی الرباعیات المنتخبة لخیام التی تتضمن واحدًا وستین تغییرًا رسمیًا للفئة والمستوی، فإن التغییر الأکثر ت

مشاهده مقاله

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

دراسة مقارنة للقضایا الثقافیة- الاجتماعیة فی کتب الرحلات الفارسیة و العربیة رحلتی أصفهان نصف العالم و مفاکهة الخلّان فی رحلة الیابان أنموذجا

نعیم عموری؛ طاهره آهخته؛ عادل سواعدی؛ امنیه عیسی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 04 آذر 1404

https://doi.org/10.22126/jccl.2025.9470.2526

چکیده

الملخص الثقافة کمفهوم واسع و معقد و جزء من المجتمع فی کل مجتمع، قبولها الخاص لقد أثرت على حیاة الناس فی ذلک المجتمع و کمعتقدات مؤسسیة، فهی فعالة فی الأعمال الأدبیة للشعراء و الکتاب. تعد الرحلات من بین هذه الأعمال الأدبیة التی تعبر بشکل جید عن القضایا الثقافیة و الاجتماعیة للأرض التی سافروا إلیها؛ لأن کاتب الرحلات، و هو المسافر فی ... بیشتر

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

تجلّی الثقافة والأدب الفارسی فی شعر أبی العلاء المعرّی

محمد حسن امرائی؛ ابوالفضل رضایی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 19 مهر 1404

https://doi.org/10.22126/jccl.2024.10252.2575

چکیده

غالبًا ما کان یُنظر إلى انتصار الثورة العباسیة على أنّه انتصار للإیرانیین على العرب، ومع وصول البرامکة والسکرتاریین والوزراء الإیرانیین إلى البلاط العباسی، زادت مساهمة الإیرانیین فی الأدب العربی والحضارة الإسلامیة. لقد شارک الإیرانیون بنشاط فی جمیع مجالات الحیاة الإسلامیة وکان للطبقة الموالیة، ومعظمهم من الإیرانیین، تأثیر هائل ... بیشتر غالبًا ما کان یُنظر إلى انتصار الثورة العباسیة على أنّه انتصار للإیرانیین على العرب، ومع وصول البرامکة والسکرتاریین والوزراء الإیرانیین إلى البلاط العباسی، زادت مساهمة الإیرانیین فی الأدب العربی والحضارة الإسلامیة. لقد شارک الإیرانیون بنشاط فی جمیع مجالات الحیاة الإسلامیة وکان للطبقة الموالیة، ومعظمهم من الإیرانیین، تأثیر هائل على حیاة المسلمین العرب. فمن هذا المنطلق، بالتزامن مع تشکیل حکومة بنی عباس وحضور الإیرانیین فی الهیکل الإداری لحکومتهم، تم وضع الأساس لحرکة ثقافیة أدبیة شاملة؛ حیث، باتت التقالید الأدبیة والاجتماعیة وأعمال الفکر الإیرانی على رأس الثقافات التی أثرت على اللغة والثقافة العربیة. إنّ ظهور التقالید والثقافة الإیرانیة فی شعر شعراء العصر العباسی أحدث نقطة تحول فی الشعر واستطاعت أن یؤثر على العدید من الأعمال الأدبیة فی هذه الفترة. فی المجال ذاته، یُعدُّ أبو العلاء المعری شاعرًا عربیًا نبیلًا ألقت مظاهر الثقافة والحضارة الإیرانیة بظلالها على شعره. یهدف هذا المقال إلى التعرف على الجوانب المختلفة للثقافة والأدب الإیرانی فی شعر أبی العلاء المعری بطریقة وصفیة تحلیلیة. والمحاور الرئیسیة لهذا البحث الذی بُنی علی مؤشرات الأدب المقارن والمدرسة الفرنسیة، تتمثل فی إلقاء نظرة عابرة علی قصائده والتعبیر عن بعض تجلیات الثقافة والأدب الإیرانی فیها. ومن النتائج الرئیسة التی توصّل إلیها المقال هی أنّ أبا العلاء المعری، مع معرفة واسعة بالثقافة والأدب الإیرانی، أظهر إلمامه الخاص بالثقافة والحضارة الساسانیة من خلال استدعاء الشخصیات الساسانیة وتوارد أسماء ملوک الفرس وألقابهم والعائلات الإیرانیة والإشارة إلى مظاهر الثقافة والعادات الإیرانیة، مثل الأعیاد القدیمة، وحفلة السذج، والتطرّق إلى الطقوس الدینیة للإیرانیین القدماء (الزرادشتیین) وتوظیف ألفاظ الفارسیة المعرّبة الکثیرة فی شعره.

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

عقلانیت و استعمار زیست‌جهان؛ در رمان « زینة » نوال السعداوی و « سهم من» پرینوش صنیعی با تکیه بر نظریه هابرماس

شیوا صادقی؛ علی اکبر محسنی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 30 فروردین 1405

https://doi.org/10.22126/jccl.2026.13451.2747

چکیده

این پژوهش با رویکردی میان‌رشته‌ای و بهره‌گیری از نظریه کنش ارتباطی یورگن هابرماس، به واکاوی مؤلفه‌های عقلانیت، کنش ارتباطی، زیست‌جهان و استعمار زیست‌جهان در رمان‌های «زینة» نوال السعداوی و «سهم من» پرینوش صنیعی می‌پردازد. تحلیل متن نشان می‌دهد ساختارهای خانوادگی و اجتماعی در این رمان‌ها اغلب بر محور عقلانیت ابزاری ... بیشتر این پژوهش با رویکردی میان‌رشته‌ای و بهره‌گیری از نظریه کنش ارتباطی یورگن هابرماس، به واکاوی مؤلفه‌های عقلانیت، کنش ارتباطی، زیست‌جهان و استعمار زیست‌جهان در رمان‌های «زینة» نوال السعداوی و «سهم من» پرینوش صنیعی می‌پردازد. تحلیل متن نشان می‌دهد ساختارهای خانوادگی و اجتماعی در این رمان‌ها اغلب بر محور عقلانیت ابزاری استوارند و به بازتولید سلطه و فرودستی شخصیت‌های زن منجر می‌شوند. این وضعیت در سطوح فردی و جمعی، استعمار تدریجی زیست‌جهان سوژه‌های زن را رقم می‌زند و امکان شکل‌گیری کنش تفاهمی و عقلانیت ارتباطی را محدود می‌سازد. با این حال، روایت در بزنگاه‌هایی به مقاومت و بازاندیشی شخصیت‌های زن پرداخته و از تلاش آنان برای بازتعریف خود و بازیابی زیست‌جهان سخن می‌گوید. این مطالعه بر پایه روش تحلیل کیفی و خوانش انتقادی نشان می‌دهد پیوند نظریه هابرماس با متون ادبی می‌تواند ابعاد پنهان سلطه و مقاومت را در لایه‌های معناشناختی و گفتمانی اثر آشکار کند. یافته‌ها بیانگر آن است که این رمان‌ها فراتر از یک بازنمایی اجتماعی، بستری برای پرسش‌گری از نظام‌های عقلانیت ابزاری و مناسبات مردسالارانه است و لحظاتی را ترسیم می‌کند که در آن عقلانیت انتقادی و کنش ارتباطی به مثابه امکان‌هایی برای بازسازی پیوندهای انسانی و بازیابی زیست‌جهان استعمارشده رخ می‌نمایند. این تحلیل در نهایت بر ظرفیت ادبیات در شفاف‌سازی ساختارهای قدرت و ارائه بدیلی انسانی‌تر مبتنی بر گفت‌وگو، تفاهم و خرد جمعی تأکید می‌کند.

مشاهده مقاله

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

الثّنائیّات الضّدیّة فی أشعار محمّد رضا شفیعیّ کدکنیّ وبدر شاکر السّیّاب؛ دراسة مقارنة لتمثّلات الموت والحیاة

محمدجواد پورعابد؛ علی هلالی جزیره؛ رسول بلاوی؛ ناصر زارع

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 22 شهریور 1405

https://doi.org/10.22126/jccl.2026.11187.2650

چکیده

تکتسی ثنائیة «الموت والحیاة» أهمیةً مفصلیةً فی الوعی البشری، نظراً لغموضها الأنطولوجی وارتباطها العمیق بالنزوع الفطری للإنسان نحو الخلود، فی جدلٍ کونیٍّ مستمر مع هواجس الفناء. هذا الهاجسُ الوجودیُّ تجلّى فی الأدب عامةً، وفی القصیدة الحدیثة خاصةً، بوصفه أداةً تعبیریة لاستبطان الرؤى وتجسیر الفجوات بین التجارب النفسیة والاجتماعیة. ... بیشتر تکتسی ثنائیة «الموت والحیاة» أهمیةً مفصلیةً فی الوعی البشری، نظراً لغموضها الأنطولوجی وارتباطها العمیق بالنزوع الفطری للإنسان نحو الخلود، فی جدلٍ کونیٍّ مستمر مع هواجس الفناء. هذا الهاجسُ الوجودیُّ تجلّى فی الأدب عامةً، وفی القصیدة الحدیثة خاصةً، بوصفه أداةً تعبیریة لاستبطان الرؤى وتجسیر الفجوات بین التجارب النفسیة والاجتماعیة. تستقصی هذه الدراسةُ تجلیاتِ هذه الثنائیة فی شعر بدر شاکر السیاب ومحمد رضا شفیعی کدکنی؛ إذ تُعدُّ مقاربةً تطبیقیّةً ضمن أفقِ «الأدب المقارن» وفق منظور المدرسة الأمریکیة، التی تدمجُ فی رؤیتها أبعادَ النقد والتاریخ والنظریة. لقد سعى البحثُ عبر توظیف المنهج الوصفی التحلیلی إلى تفکیک البُنى المعجمیة والرمزیة والصوریة فی نصوص الشاعرین المختارة، وذلک استجلاءً لوشائج القربى الأدبیة العمیقة بین الثقافتین العربیة والفارسیة، ولتبیان إمکانات التفاعل الفنی الخلاق بینهما. خلصت الدراسةُ إلى أنَّ ثنائیة الموت والحیاة تشکّل هیکلاً دلالیاً متماسکاً فی شعر السیاب وکدکنی، رغم تباین مستویات تشکُّلها؛ فالموت لدى السیاب یستحیل معادلاً للفقد والحرمان والانکسار الوجودی والسیاسی، بینما یکتسب عند کدکنی أبعاداً فلسفیةً وعرفانیةً تغوص فی کُنه الزمن والمصیر ومعنى الحیاة. وقد اتکأ الشاعران على حقلٍ رمزیٍّ متقابل، تتقارع فیه ثنائیات «اللیل والظلام والرحیل» مع «النور والربیع والبیاض»، بما یعکس تلاقحاً رؤیویاً یتجاوز حدود الجغرافیا واللغة، دون إغفال الخصوصیة الجمالیة والفکریة التی دمغَت تجربة کلٍّ منهما بفرادةٍ إبداعیة ستبقى مرجعاً فی الدراسات المقارنة.

مشاهده مقاله

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

خوانش تطبیقی جهان‌نگری خداباور در شعر معاصر ایران و عراق(تحلیل سروده‌های اجود مجبل خفاجی و مهدی اخوان ثالث)

فاطمه قوّتی؛ احمدرضا حیدریان شهری؛ صدیقی بهار

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 22 شهریور 1405

https://doi.org/10.22126/jccl.2026.13135.2739

چکیده

کاربست میراث دینی یکی از برجسته‌ترین شیوه‌های تجلی جهان‌نگری خداباور است.شاعر با نگاهی ژرف، مؤلفه‌های میراث دینی را از ساختار سنتی بیرون آورده ودر افق اندیشه و دغدغه‌های عام دوران معاصر بازمی‌نشاند.فراخوانی شخصیت‌های دینی و تأثیرپذیری از قرآن، مؤلفه‌های بنیادین این میراث هستندکه به اثر ادبی عمق معنوی بخشیده و بر تأثیرگذاری ... بیشتر کاربست میراث دینی یکی از برجسته‌ترین شیوه‌های تجلی جهان‌نگری خداباور است.شاعر با نگاهی ژرف، مؤلفه‌های میراث دینی را از ساختار سنتی بیرون آورده ودر افق اندیشه و دغدغه‌های عام دوران معاصر بازمی‌نشاند.فراخوانی شخصیت‌های دینی و تأثیرپذیری از قرآن، مؤلفه‌های بنیادین این میراث هستندکه به اثر ادبی عمق معنوی بخشیده و بر تأثیرگذاری آن می‌افزایند. برآمدنِ جهان‌نگریِ خداباور در سیمای میراث دینی در شعر جهت تفسیر تجربه‌های شعری شاعران، نگارندگان این جستار را برآن داشت تا با رویکرد تحلیلی- تطبیقی، به واکاوی این میراث در سروده‌های اجود مجبل خفاجی(شاعر معاصر عراق) و مهدی اخوان ثالث(شاعر معاصر فارسی‌زبان ) بپردازند که سیمای نابسامانی‌های سیاسی‑اجتماعی عصرشان را با کاربست میراث دینی همراه کردند. برآیند نهایی نشان می‌دهد که جهان‌نگری خداباورانۀ این دو شاعر آزادی‌خواه که در بستر میراث دینی تکوین یافته، گواه آن است که روح آزادی‌طلبی در سروده‌هایشان برخاسته از ایمانی ژرف، آگاهانه و رهایی‌بخش می‌باشد که فراتر از مرزهای اعتراض سیاسی-اجتماعی، معنا و اصالتی معنوی و انسان‌گرایانه به مبارزه آنان بخشیده و فراخوانی غیرمستقیم شخصیت‌های دینی با سیمای شناخته‌شدۀ ایستادگی در برابر ظلم و التزام به عدالت، تلاشی جهت عرضۀ الگویی کامل و برداشتن نقاب از چهرۀ قدرت‌های فاسد است و تأثیرپذیری از قرآن در راستای ترسیم وضعیت نامطلوب است.

مشاهده مقاله

مقاله پژوهشی ادبیات معاصر

خوانش متناظر مکانیزم‌های استعمار و پایداری فرهنگی در رمان ربیع حار بر بنیان نظریة ادوارد سعید

زهرا حقایقی؛ احمدرضا حیدریان شهری

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 25 شهریور 1405

https://doi.org/10.22126/jccl.2026.13776.2754

چکیده

امپریالیسم نوین با تأکید بر سلطه سیاسی، اقتصادی و فرهنگی، هژمونی خود را از طریق دیگری‌سازی، تحریف تاریخ و اشغال نمادین فضاها بازتولید می‌کند. رمان «ربیع حار» اثر سحر خلیفه با روایت زندگی خانواده‌ای فلسطینی در اردوگاه عین‌المرجان نشان می‌دهد اشغال سرزمینی با اشغال فرهنگی پیوندی ناگسستنی دارد. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی ... بیشتر امپریالیسم نوین با تأکید بر سلطه سیاسی، اقتصادی و فرهنگی، هژمونی خود را از طریق دیگری‌سازی، تحریف تاریخ و اشغال نمادین فضاها بازتولید می‌کند. رمان «ربیع حار» اثر سحر خلیفه با روایت زندگی خانواده‌ای فلسطینی در اردوگاه عین‌المرجان نشان می‌دهد اشغال سرزمینی با اشغال فرهنگی پیوندی ناگسستنی دارد. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بهره‌گیری از خوانش متناظر، برگرفته از نظریه فرهنگ و امپریالیسم ادوارد سعید، به واکاوی بازنمایی جغرافیای استعماری و پایداری فرهنگی در ادبیات روایی فلسطین می‌پردازد. کاربست این روش بر قرائت متقابل دو لایه روایی سلطه و مقاومت مبتنی است. هدف اصلی، تبیین مکانیزم‌های سلطه و مقاومت در رمان ربیع حار است. ضرورت پژوهش آن است که با توجه به تداوم اشغال و بحران هویت در جامعه فلسطین، بررسی ظرفیت‌های ادبیات داستانی در حفظ هویت فرهنگی و انتقال حافظه جمعی می‌تواند افق‌های تازه‌ای برای درک نقش ادبیات در جنبش‌های آزادی‌بخش و مقاومت فرهنگی بگشاید. رهیافت پژوهش نشان می‌دهد رمان ربیع حار اشغال را نه تنها سلطه‌ای نظامی، بلکه فرایندی گفتمانی برای تصرف ذهن، حافظه و هویت بازنمایی می‌کند؛ از یک‌سو با مکانیزم‌هایی چون اخته‌سازی فرهنگی، تقسیم اجباری جغرافیا و محاصره نمادین شهرها، و از سوی دیگر با بازتعریف کنش‌هایی چون عکاسی و خوانندگی، کانون پایداری را از عرصه سیاست و نظامی‌گری به میدان حافظه‌سازی و بازآفرینی نمادین هویت منتقل می‌سازد. این خوانشِ متناظر، پارادایم جدیدی را آشکار می‌سازد و آن گذار از نگاه سنتیِ مقاومتِ سیاسی به سیاست بازنمایی، و بازتعریف نقش ادبیات به عنوان عاملی برای بقای هویت در برابر حذف تدریجی است.

مشاهده مقاله

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

آسیب شناسی مقالات تطبیقی در حوزة ادبیّات پایداری

آرزو پوریزدانپناه کرمانی؛ زینب شیخ حسینی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 مهر 1405

https://doi.org/10.22126/jccl.2026.12492.2707

چکیده

با رشد و گسترش ادبیّات پایداری بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، توجّه بسیاری از پژوهشگران به این حوزة ادبی جلب‌شد و زمینه ساز نگارش مقالات علمی متعددّی در این زمینه گردید. ارتقای کیفی این مقالات در گرو آسیب‌شناسی علمی و بیان نقاط قوّت و ضعف آن‌هاست. مقالاتی که با رویکرد تطبیقی در حوزة ادبیّات پایداری نوشته می‌شوند، بیش از سایر مقالات ... بیشتر

مشاهده مقاله

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

صورة المرأة فی الروایتین " هند و العسکر " وپرنده من" (‌ دراسة تحلیلیة مقارنة)

شهرام پورحسن؛ جهانگیر امیری؛ عبدالرضا نادری فر؛ علی سلیمی

مقالات آماده انتشار، اصلاح شده برای چاپ، انتشار آنلاین از تاریخ 07 مهر 1405

https://doi.org/10.22126/jccl.2024.10842.2630

چکیده

الروایة فضلا عن اهتمامها بالأبعاد الأدبیة و الجمالیة ، تهتم بالقضایا و التحدیات التی یواجهها الانسان و المجتمع أیضا. لاریب أن من أهم التحدیات التی تتناولها الروایة فی عصرنا الراهن هی المشاکل الخاصة بالمرأة فی المجتمع. ولا تشذ الروایة العربیة و الأیرانیة عن هذه القاعدة .حیث ان کثیرا من الروائیین العرب و الفرس جعلوا الروایة معترکا ... بیشتر الروایة فضلا عن اهتمامها بالأبعاد الأدبیة و الجمالیة ، تهتم بالقضایا و التحدیات التی یواجهها الانسان و المجتمع أیضا. لاریب أن من أهم التحدیات التی تتناولها الروایة فی عصرنا الراهن هی المشاکل الخاصة بالمرأة فی المجتمع. ولا تشذ الروایة العربیة و الأیرانیة عن هذه القاعدة .حیث ان کثیرا من الروائیین العرب و الفرس جعلوا الروایة معترکا لمناقشة مشاکل النساء فی المجتمعات التقلیدیة التی تمر بمرحلة الانتقال الى العصر الحدیث. و فی السیاق ذاته ، اخترنا لبحثنا هذا، الروایتین العربیة و الفارسیة " هند والعسکر" للکاتبة السعودیة بدریة البشر و " پرنده من " و الکاتبة الایرانیة " فریبا وفی" و حاولنا دراسة القضایا النسائیة فیهما عبر دراسة مقارنة على ضوء المدرسة الأمریکیة و اعتمادا على المنهج الوصفی التحلیلی. و من أبرز النتائج التی توصلنا الیها من خلال هذه الورقة البحثیة هی کالتالی : ان معظم المشاکل النسائیة التی تناولتها الکاتبتان فی روایتیهما تتشابهان فی أوجه کثیرة منها: التحرش اللفظی و الجسدی للمرأة و صمت المراة حیال الظلم و الاضطهاد اللذین یمارسان بحقها و اجبار النساء على الزواج المبکر و ممارسة التمییز بین الأولاد و البنات و ما شابه ذلک من القضایا المتعلقة بالنساء فی الروایتین. و قد وجدنا من خلال تتبعنا فی الروایتین بعض وجوه الافتراق بین الروایتین فیما یخص المرأة و من أبرزها و هی أن المرأة فی روایة " پرنده من " تحظى بمساحة اوسع من الحقوق الاجتماعیة مقارنة بالمرأة فی روایة " هند و العسکر " مما یدل على أن المجتمع الذی تعیشه المرأة السعودیة أکثر التزاما بالتقالید و العادات من المرأة الایرانیة.

مشاهده مقاله

مقاله پژوهشی ادبیات تطبیقی

روایت زنانة تروما و تاب‌آوری: خوانش تطبیقی وشم الطائر و دختر شینا بر مبنای مطالعات تروما

فرخنده عبدی؛ سید باقر حسینی؛ عبدالباسط عرب یوسف آبادی؛ آشور قلیچ پاسه

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 08 مهر 1405

https://doi.org/10.22126/jccl.2026.14539.2782

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی بازنمایی تروما و تاب‌آوری در دو رمان وشم الطائر از دنیا میخائیل و دختر شینا از بهناز ضرابی‌زاده و شناسایی تأثیر بسترهای فرهنگی-تاریخی متفاوت بر شیوة روایت‌گری زنانة جنگ انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف بنیادی و از حیث روش کیفی با رویکرد توصیفی-تحلیلی و تطبیقی است و چارچوب نظری آن بر آرای سه نظریه‌پرداز ... بیشتر پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی بازنمایی تروما و تاب‌آوری در دو رمان وشم الطائر از دنیا میخائیل و دختر شینا از بهناز ضرابی‌زاده و شناسایی تأثیر بسترهای فرهنگی-تاریخی متفاوت بر شیوة روایت‌گری زنانة جنگ انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف بنیادی و از حیث روش کیفی با رویکرد توصیفی-تحلیلی و تطبیقی است و چارچوب نظری آن بر آرای سه نظریه‌پرداز اصلی مطالعات تروما یعنی کتی کاروت، جودیت هرمن و دومینیک لاکاپرا استوار است. داده‌ها به‌شیوة کتابخانه‌ای گردآوری و مؤلفه‌های مرتبط با تجربة تروماتیک در دو اثر شناسایی و به‌صورت تطبیقی تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که هر دو رمان، جنگ را فراتر از یک رخداد تاریخی، به‌مثابة تجربه‌ای ماندگار در حافظه و هویت شخصیت‌های زن بازنمایی می‌کنند؛ به‌گونه‌ای که در وشم الطائر، تروما عمدتاً در قالب اسارت، خشونت جنسی سازمان‌یافته و فروپاشی هویت نمود می‌یابد و تاب‌آوری بقا‌محور شخصیت اصلی، به‌دلیل نبود حمایت اجتماعی، در چرخة باززیستن باقی می‌ماند، در حالی که در دختر شینا، پیامدهای روانی جنگ در قالب اضطراب مزمن، سوگ و مسئولیت‌های خانوادگی بازنمایی می‌شود و تاب‌آوری، در بستر حمایت‌های خانوادگی و فرهنگی، به بازسازی تدریجی هویت می‌انجامد. نتیجة پژوهش آشکار می‌سازد که تفاوت در ماهیت خشونت، میزان دسترسی به حمایت‌های اجتماعی و زمینه‌های فرهنگی، الگوهای متفاوتی از بازداری هیجانی، انزوای اجتماعی و تاب‌آوری را در روایت زنانه رقم می‌زند.

مشاهده مقاله

تعداد دریافت فایل اصل مقاله	480,074
تعداد مقالات ارسال شده	1,785
تعداد مقالات رد شده	1,204
تعداد مقالات پذیرفته شده	326
درصد پذیرش	18
تعداد داوران	282

دوره 16 (1405)

دوره 15 (1404)

دوره 14 (1403)

دوره 13 (1402)

دوره 12 (1401)

دوره 11 (1400)

دوره 10 (1399)

دوره 9 (1398)

دوره 8 (1397)

دوره 7 (1396)

دوره 6 (1395)

دوره 5 (1394)

دوره 4 (1393)

دوره 3 (1392)

دوره 2 (1391)

دوره 1 (1390)

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

بانک ها و نمایه نامه ها

ابر واژگان

نشریات مرتبط