مقاله پژوهشی
ادبیات تطبیقی
رسول بلاوی؛ علی رضا پریزن
چکیده
الصورولوجیا هی حقل نقدی یُعنى بدراسة صورة الآخر کما تتجلى فی الخطابات الأدبیة والثقافیة، مرکّزاً على تمثلات الهویة والانطباعات المتبادلة بین الشعوب. وفی إطار الأدب المقارن، تتیح الصورولوجیا فهماً أعمق لتداخل الصور الثقافیة والتاریخیة، وکیفیة تشکیلها عبر منظور الکاتب تجاه الآخر. هذا الربط یعزز من إمکانیات التحلیل الثقافی والنقدی ...
بیشتر
الصورولوجیا هی حقل نقدی یُعنى بدراسة صورة الآخر کما تتجلى فی الخطابات الأدبیة والثقافیة، مرکّزاً على تمثلات الهویة والانطباعات المتبادلة بین الشعوب. وفی إطار الأدب المقارن، تتیح الصورولوجیا فهماً أعمق لتداخل الصور الثقافیة والتاریخیة، وکیفیة تشکیلها عبر منظور الکاتب تجاه الآخر. هذا الربط یعزز من إمکانیات التحلیل الثقافی والنقدی فی الأدب. یسعى هذا البحث إلى استکشاف أبرز الصور التی قدّمها الشیخ سلطان القاسمی للمعالم الإیرانیة التاریخیة والسیاحیة والثقافیة، ودراسة مدلولاتها الفنیة، مما یُسهم فی إدراک أکثر عمقاً لعلاقة الکاتب بالمکان الذی یصوّره، وکیفیة تجسیده لصورة الآخر. یعتمد البحث علی المنهج الوصفی– التحلیلی، حیث تم تتبّع المشاهد السردیة التی تشکّلت فیها صورة إیران، وتحلیلها وفقاً للأبعاد الجمالیة والثقافیة الکامنة فیها، وذلک استناداً إلى مفاهیم الصورولوجیا. توصّل البحث إلى أن الکاتب قدّم فی کتابه صورة شاملة وإیجابیة لإیران، حیث رسم معالم تاریخیة عریقة تعبّر عن عمق الحضارة الإیرانیة، وقد أبرز جمال الطبیعة المتنوّعة التی تشمل المناطق الساحلیة والزراعیة، إلى جانب تسلیط الضوء على القیم الاجتماعیة والثقافیة مثل الضیافة والکرم التی تمیّز المجتمع الإیرانی. تعکس هذه الصور المتنوعة تمثیلاً صورولوجیاً یعزز فهم العلاقة بین الإنسان والمکان، ویسهم فی تعزیز التواصل الثقافی بین الشعوب ضمن إطار الأدب المقارن.
مقاله پژوهشی
ترجمه
محمد حسن امرائی
چکیده
التکافؤ فی الترجمة یعنی الوصول إلى الکلمات والتعبیرات والأنماط النحویة المألوفة للغة الهدف مقابل عناصر النص المصدر. إحدى المشاکل التی تُحدث فی عملیة الترجمة هی عدم تکافؤ التراکیب النحویة والسمات الصرفیة والنحویة فی اللغة الهدف مع اللغة المصدر؛ حیث یجب استبداله أو تعدیله. فمن هذا المنطلق، یُعدُّ إیجاد التکافؤ أحد الموضوعات إثارة ...
بیشتر
التکافؤ فی الترجمة یعنی الوصول إلى الکلمات والتعبیرات والأنماط النحویة المألوفة للغة الهدف مقابل عناصر النص المصدر. إحدى المشاکل التی تُحدث فی عملیة الترجمة هی عدم تکافؤ التراکیب النحویة والسمات الصرفیة والنحویة فی اللغة الهدف مع اللغة المصدر؛ حیث یجب استبداله أو تعدیله. فمن هذا المنطلق، یُعدُّ إیجاد التکافؤ أحد الموضوعات إثارة للجدل فی فن الترجمة، وقد تم تخصیص جزء کبیر من دراسة الترجمة لهذا الموضوع. فی السیاق ذاته، اقترح کاتفورد نظریة خاصة عن الترجمة تأثرت بطریقة الترجمة والنظریات اللغویة لفیرث وهالیدای. وصلُح إلى أن تکافؤ النص الأصلی مع النص المترجم یعتمد على درجة التقارب والتوافق الشکلی بین المفردات اللغویة معتبرًا أن اللغات تتقابل فی مستویین هما مستوى المفردات ومستوى التراکیب. نظرا لأهمیة هذه القضیة، قمنا بدراسة لغویة لست قصائد من رباعیات الخیام المختارة فی ترجمة مصطفى وهبی التَّل الحرفیة بل "المعجمیة" التی لا تتخطی – فی الغالب – المقابلات اللفظیة للمفردات الفارسیة، بناءً على التغییرات الصوریة لکاتفورد (1965م) کإطار نظری للبحث هذا. وظّف کاتفورد خمسة أنواع من الانتقالات والتغییرات فی المستوی والفئة التی تتداخل أحیانًا. استناداً إلى التفاصیل والبیانات التی تلی أدناه، یمکن استنتاج أن المترجم لا ینبغی أن یسعى لإیجاد دور نحوی مماثل فی اللغة الهدف، بل یجب أن یتعرف على العلاقة الدلالیة بین کلمتین أو أکثر فی الجملة الفارسیة، ثم یبحث عن نفس العلاقة الدلالیة بین الکلمات فی اللغة العربیة؛ حیث تؤکد نظریة کاتفورد نفس الاختلاف فی الأدوار النحویة. تشیر النتائج کذلک إلی أنّ المترجم من بین الجمل الموجودة فی الرباعیات المنتخبة لخیام التی تتضمن واحدًا وستین تغییرًا رسمیًا للفئة والمستوی، فإن التغییر الأکثر ت
مقاله پژوهشی
ادبیات تطبیقی
نعیم عموری؛ طاهره آهخته؛ عادل سواعدی؛ امنیه عیسی
چکیده
الملخص الثقافة کمفهوم واسع و معقد و جزء من المجتمع فی کل مجتمع، قبولها الخاص لقد أثرت على حیاة الناس فی ذلک المجتمع و کمعتقدات مؤسسیة، فهی فعالة فی الأعمال الأدبیة للشعراء و الکتاب. تعد الرحلات من بین هذه الأعمال الأدبیة التی تعبر بشکل جید عن القضایا الثقافیة و الاجتماعیة للأرض التی سافروا إلیها؛ لأن کاتب الرحلات، و هو المسافر فی ...
بیشتر
الملخص الثقافة کمفهوم واسع و معقد و جزء من المجتمع فی کل مجتمع، قبولها الخاص لقد أثرت على حیاة الناس فی ذلک المجتمع و کمعتقدات مؤسسیة، فهی فعالة فی الأعمال الأدبیة للشعراء و الکتاب. تعد الرحلات من بین هذه الأعمال الأدبیة التی تعبر بشکل جید عن القضایا الثقافیة و الاجتماعیة للأرض التی سافروا إلیها؛ لأن کاتب الرحلات، و هو المسافر فی رحلته الخاصة، من خلال رؤیة هذه القضایا و الاستماع إلیها، یحصل على معلومات صحیحة عن الأرض المطلوبة و من خلال کتابتها، یحاول إبلاغ الآخرین بهذه المعلومات. یتناول هذا البحث دراسة مقارنة للقضایا الثقافیة- الاجتماعیة فی رحلتی «أصفهان نصف العاالم» لصادق هدایت و «مفاکهة الخلّان فی رحلة الیابان» لیوسف القعید، باستخدام المنهج الوصفی- التحلیلی. بناءً على نتائج هذه البحث، تناول کلا المؤلفین هذه القضیة بشکل خاص، ولکن فی بعض الأقسام یتوفق أحدهما علی الآخر؛ کما یوسف القعید متوفق فی قسم مکانة المرأة، و فی قسم العادات و التقالید، و فی قسم الهیکل التربوی و حالة الإلمام بالقراءة و الکتابة و صادق هدایت متوفق فی قسم العقائد الشعبیة و کلاهما متوفقان من حیث الدین، و الأخلاق، و الصناعة بشکل جید.
مقاله پژوهشی
ادبیات تطبیقی
محمد حسن امرائی؛ ابوالفضل رضایی
چکیده
غالبًا ما کان یُنظر إلى انتصار الثورة العباسیة على أنّه انتصار للإیرانیین على العرب، ومع وصول البرامکة والسکرتاریین والوزراء الإیرانیین إلى البلاط العباسی، زادت مساهمة الإیرانیین فی الأدب العربی والحضارة الإسلامیة. لقد شارک الإیرانیون بنشاط فی جمیع مجالات الحیاة الإسلامیة وکان للطبقة الموالیة، ومعظمهم من الإیرانیین، تأثیر هائل ...
بیشتر
غالبًا ما کان یُنظر إلى انتصار الثورة العباسیة على أنّه انتصار للإیرانیین على العرب، ومع وصول البرامکة والسکرتاریین والوزراء الإیرانیین إلى البلاط العباسی، زادت مساهمة الإیرانیین فی الأدب العربی والحضارة الإسلامیة. لقد شارک الإیرانیون بنشاط فی جمیع مجالات الحیاة الإسلامیة وکان للطبقة الموالیة، ومعظمهم من الإیرانیین، تأثیر هائل على حیاة المسلمین العرب. فمن هذا المنطلق، بالتزامن مع تشکیل حکومة بنی عباس وحضور الإیرانیین فی الهیکل الإداری لحکومتهم، تم وضع الأساس لحرکة ثقافیة أدبیة شاملة؛ حیث، باتت التقالید الأدبیة والاجتماعیة وأعمال الفکر الإیرانی على رأس الثقافات التی أثرت على اللغة والثقافة العربیة. إنّ ظهور التقالید والثقافة الإیرانیة فی شعر شعراء العصر العباسی أحدث نقطة تحول فی الشعر واستطاعت أن یؤثر على العدید من الأعمال الأدبیة فی هذه الفترة. فی المجال ذاته، یُعدُّ أبو العلاء المعری شاعرًا عربیًا نبیلًا ألقت مظاهر الثقافة والحضارة الإیرانیة بظلالها على شعره. یهدف هذا المقال إلى التعرف على الجوانب المختلفة للثقافة والأدب الإیرانی فی شعر أبی العلاء المعری بطریقة وصفیة تحلیلیة. والمحاور الرئیسیة لهذا البحث الذی بُنی علی مؤشرات الأدب المقارن والمدرسة الفرنسیة، تتمثل فی إلقاء نظرة عابرة علی قصائده والتعبیر عن بعض تجلیات الثقافة والأدب الإیرانی فیها. ومن النتائج الرئیسة التی توصّل إلیها المقال هی أنّ أبا العلاء المعری، مع معرفة واسعة بالثقافة والأدب الإیرانی، أظهر إلمامه الخاص بالثقافة والحضارة الساسانیة من خلال استدعاء الشخصیات الساسانیة وتوارد أسماء ملوک الفرس وألقابهم والعائلات الإیرانیة والإشارة إلى مظاهر الثقافة والعادات الإیرانیة، مثل الأعیاد القدیمة، وحفلة السذج، والتطرّق إلى الطقوس الدینیة للإیرانیین القدماء (الزرادشتیین) وتوظیف ألفاظ الفارسیة المعرّبة الکثیرة فی شعره.
مقاله پژوهشی
ادبیات تطبیقی
شیوا صادقی؛ علی اکبر محسنی
چکیده
این پژوهش با رویکردی میان‌رشته‌ای و بهره‌گیری از نظریه کنش ارتباطی یورگن هابرماس، به واکاوی مؤلفه‌های عقلانیت، کنش ارتباطی، زیست‌جهان و استعمار زیست‌جهان در رمان‌های «زینة» نوال السعداوی و «سهم من» پرینوش صنیعی می‌پردازد. تحلیل متن نشان می‌دهد ساختارهای خانوادگی و اجتماعی در این رمان‌ها اغلب بر محور عقلانیت ابزاری ...
بیشتر
این پژوهش با رویکردی میان‌رشته‌ای و بهره‌گیری از نظریه کنش ارتباطی یورگن هابرماس، به واکاوی مؤلفه‌های عقلانیت، کنش ارتباطی، زیست‌جهان و استعمار زیست‌جهان در رمان‌های «زینة» نوال السعداوی و «سهم من» پرینوش صنیعی می‌پردازد. تحلیل متن نشان می‌دهد ساختارهای خانوادگی و اجتماعی در این رمان‌ها اغلب بر محور عقلانیت ابزاری استوارند و به بازتولید سلطه و فرودستی شخصیتهای زن منجر می‌شوند. این وضعیت در سطوح فردی و جمعی، استعمار تدریجی زیست‌جهان سوژه‌های زن را رقم می‌زند و امکان شکل‌گیری کنش تفاهمی و عقلانیت ارتباطی را محدود می‌سازد. با این حال، روایت در بزنگاه‌هایی به مقاومت و بازاندیشی شخصیتهای زن پرداخته و از تلاش آنان برای بازتعریف خود و بازیابی زیست‌جهان سخن می‌گوید. این مطالعه بر پایه روش تحلیل کیفی و خوانش انتقادی نشان می‌دهد پیوند نظریه هابرماس با متون ادبی میتواند ابعاد پنهان سلطه و مقاومت را در لایه‌های معناشناختی و گفتمانی اثر آشکار کند. یافته‌ها بیانگر آن است که این رمان‌ها فراتر از یک بازنمایی اجتماعی، بستری برای پرسش‌گری از نظام‌های عقلانیت ابزاری و مناسبات مردسالارانه است و لحظاتی را ترسیم میکند که در آن عقلانیت انتقادی و کنش ارتباطی به مثابه امکان‌هایی برای بازسازی پیوندهای انسانی و بازیابی زیست‌جهان استعمارشده رخ می‌نمایند. این تحلیل در نهایت بر ظرفیت ادبیات در شفاف‌سازی ساختارهای قدرت و ارائه بدیلی انسانی‌تر مبتنی بر گفت‌وگو، تفاهم و خرد جمعی تأکید میکند.
مقاله پژوهشی
ادبیات تطبیقی
محمدجواد پورعابد؛ علی هلالی جزیره؛ رسول بلاوی؛ ناصر زارع
چکیده
تکتسی ثنائیة «الموت والحیاة» أهمیةً مفصلیةً فی الوعی البشری، نظراً لغموضها الأنطولوجی وارتباطها العمیق بالنزوع الفطری للإنسان نحو الخلود، فی جدلٍ کونیٍّ مستمر مع هواجس الفناء. هذا الهاجسُ الوجودیُّ تجلّى فی الأدب عامةً، وفی القصیدة الحدیثة خاصةً، بوصفه أداةً تعبیریة لاستبطان الرؤى وتجسیر الفجوات بین التجارب النفسیة والاجتماعیة. ...
بیشتر
تکتسی ثنائیة «الموت والحیاة» أهمیةً مفصلیةً فی الوعی البشری، نظراً لغموضها الأنطولوجی وارتباطها العمیق بالنزوع الفطری للإنسان نحو الخلود، فی جدلٍ کونیٍّ مستمر مع هواجس الفناء. هذا الهاجسُ الوجودیُّ تجلّى فی الأدب عامةً، وفی القصیدة الحدیثة خاصةً، بوصفه أداةً تعبیریة لاستبطان الرؤى وتجسیر الفجوات بین التجارب النفسیة والاجتماعیة. تستقصی هذه الدراسةُ تجلیاتِ هذه الثنائیة فی شعر بدر شاکر السیاب ومحمد رضا شفیعی کدکنی؛ إذ تُعدُّ مقاربةً تطبیقیّةً ضمن أفقِ «الأدب المقارن» وفق منظور المدرسة الأمریکیة، التی تدمجُ فی رؤیتها أبعادَ النقد والتاریخ والنظریة. لقد سعى البحثُ عبر توظیف المنهج الوصفی التحلیلی إلى تفکیک البُنى المعجمیة والرمزیة والصوریة فی نصوص الشاعرین المختارة، وذلک استجلاءً لوشائج القربى الأدبیة العمیقة بین الثقافتین العربیة والفارسیة، ولتبیان إمکانات التفاعل الفنی الخلاق بینهما. خلصت الدراسةُ إلى أنَّ ثنائیة الموت والحیاة تشکّل هیکلاً دلالیاً متماسکاً فی شعر السیاب وکدکنی، رغم تباین مستویات تشکُّلها؛ فالموت لدى السیاب یستحیل معادلاً للفقد والحرمان والانکسار الوجودی والسیاسی، بینما یکتسب عند کدکنی أبعاداً فلسفیةً وعرفانیةً تغوص فی کُنه الزمن والمصیر ومعنى الحیاة. وقد اتکأ الشاعران على حقلٍ رمزیٍّ متقابل، تتقارع فیه ثنائیات «اللیل والظلام والرحیل» مع «النور والربیع والبیاض»، بما یعکس تلاقحاً رؤیویاً یتجاوز حدود الجغرافیا واللغة، دون إغفال الخصوصیة الجمالیة والفکریة التی دمغَت تجربة کلٍّ منهما بفرادةٍ إبداعیة ستبقى مرجعاً فی الدراسات المقارنة.
مقاله پژوهشی
ادبیات تطبیقی
فاطمه قوّتی؛ احمدرضا حیدریان شهری؛ صدیقی بهار
چکیده
کاربست میراث دینی یکی از برجسته‌ترین شیوه‌های تجلی جهان‌نگری خداباور است.شاعر با نگاهی ژرف، مؤلفه‌های میراث دینی را از ساختار سنتی بیرون آورده ودر افق اندیشه و دغدغه‌های عام دوران معاصر بازمی‌نشاند.فراخوانی شخصیتهای دینی و تأثیرپذیری از قرآن، مؤلفه‌های بنیادین این میراث هستندکه به اثر ادبی عمق معنوی بخشیده و بر تأثیرگذاری ...
بیشتر
کاربست میراث دینی یکی از برجسته‌ترین شیوه‌های تجلی جهان‌نگری خداباور است.شاعر با نگاهی ژرف، مؤلفه‌های میراث دینی را از ساختار سنتی بیرون آورده ودر افق اندیشه و دغدغه‌های عام دوران معاصر بازمی‌نشاند.فراخوانی شخصیتهای دینی و تأثیرپذیری از قرآن، مؤلفه‌های بنیادین این میراث هستندکه به اثر ادبی عمق معنوی بخشیده و بر تأثیرگذاری آن می‌افزایند. برآمدنِ جهان‌نگریِ خداباور در سیمای میراث دینی در شعر جهت تفسیر تجربه‌های شعری شاعران، نگارندگان این جستار را برآن داشت تا با رویکرد تحلیلی- تطبیقی، به واکاوی این میراث در سروده‌های اجود مجبل خفاجی(شاعر معاصر عراق) و مهدی اخوان ثالث(شاعر معاصر فارسی‌زبان ) بپردازند که سیمای نابسامانی‌های سیاسی‑اجتماعی عصرشان را با کاربست میراث دینی همراه کردند. برآیند نهایی نشان می‌دهد که جهان‌نگری خداباورانۀ این دو شاعر آزادی‌خواه که در بستر میراث دینی تکوین یافته، گواه آن است که روح آزادی‌طلبی در سروده‌هایشان برخاسته از ایمانی ژرف، آگاهانه و رهایی‌بخش می‌باشد که فراتر از مرزهای اعتراض سیاسی-اجتماعی، معنا و اصالتی معنوی و انسان‌گرایانه به مبارزه آنان بخشیده و فراخوانی غیرمستقیم شخصیتهای دینی با سیمای شناخته‌شدۀ ایستادگی در برابر ظلم و التزام به عدالت، تلاشی جهت عرضۀ الگویی کامل و برداشتن نقاب از چهرۀ قدرت‌های فاسد است و تأثیرپذیری از قرآن در راستای ترسیم وضعیت نامطلوب است.
مقاله پژوهشی
ادبیات معاصر
زهرا حقایقی؛ احمدرضا حیدریان شهری
چکیده
امپریالیسم نوین با تأکید بر سلطه سیاسی، اقتصادی و فرهنگی، هژمونی خود را از طریق دیگری‌سازی، تحریف تاریخ و اشغال نمادین فضاها بازتولید میکند. رمان «ربیع حار» اثر سحر خلیفه با روایت زندگی خانواده‌ای فلسطینی در اردوگاه عین‌المرجان نشان می‌دهد اشغال سرزمینی با اشغال فرهنگی پیوندی ناگسستنی دارد. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی ...
بیشتر
امپریالیسم نوین با تأکید بر سلطه سیاسی، اقتصادی و فرهنگی، هژمونی خود را از طریق دیگری‌سازی، تحریف تاریخ و اشغال نمادین فضاها بازتولید میکند. رمان «ربیع حار» اثر سحر خلیفه با روایت زندگی خانواده‌ای فلسطینی در اردوگاه عین‌المرجان نشان می‌دهد اشغال سرزمینی با اشغال فرهنگی پیوندی ناگسستنی دارد. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بهره‌گیری از خوانش متناظر، برگرفته از نظریه فرهنگ و امپریالیسم ادوارد سعید، به واکاوی بازنمایی جغرافیای استعماری و پایداری فرهنگی در ادبیات روایی فلسطین می‌پردازد. کاربست این روش بر قرائت متقابل دو لایه روایی سلطه و مقاومت مبتنی است. هدف اصلی، تبیین مکانیزم‌های سلطه و مقاومت در رمان ربیع حار است. ضرورت پژوهش آن است که با توجه به تداوم اشغال و بحران هویت در جامعه فلسطین، بررسی ظرفیتهای ادبیات داستانی در حفظ هویت فرهنگی و انتقال حافظه جمعی میتواند افق‌های تازه‌ای برای درک نقش ادبیات در جنبش‌های آزادی‌بخش و مقاومت فرهنگی بگشاید. رهیافت پژوهش نشان می‌دهد رمان ربیع حار اشغال را نه تنها سلطه‌ای نظامی، بلکه فرایندی گفتمانی برای تصرف ذهن، حافظه و هویت بازنمایی میکند؛ از یک‌سو با مکانیزم‌هایی چون اخته‌سازی فرهنگی، تقسیم اجباری جغرافیا و محاصره نمادین شهرها، و از سوی دیگر با بازتعریف کنش‌هایی چون عکاسی و خوانندگی، کانون پایداری را از عرصه سیاست و نظامی‌گری به میدان حافظه‌سازی و بازآفرینی نمادین هویت منتقل می‌سازد. این خوانشِ متناظر، پارادایم جدیدی را آشکار می‌سازد و آن گذار از نگاه سنتیِ مقاومتِ سیاسی به سیاست بازنمایی، و بازتعریف نقش ادبیات به عنوان عاملی برای بقای هویت در برابر حذف تدریجی است.
مقاله پژوهشی
ادبیات تطبیقی
آرزو پوریزدانپناه کرمانی؛ زینب شیخ حسینی
چکیده
با رشد و گسترش ادبیّات پایداری بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، توجّه بسیاری از پژوهشگران به این حوزة ادبی جلب‌شد و زمینه ساز نگارش مقالات علمی متعددّی در این زمینه گردید. ارتقای کیفی این مقالات در گرو آسیب‌شناسی علمی و بیان نقاط قوّت و ضعف آن‌هاست. مقالاتی که با رویکرد تطبیقی در حوزة ادبیّات پایداری نوشته می‌شوند، بیش از سایر مقالات ...
بیشتر
با رشد و گسترش ادبیّات پایداری بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، توجّه بسیاری از پژوهشگران به این حوزة ادبی جلب‌شد و زمینه ساز نگارش مقالات علمی متعددّی در این زمینه گردید. ارتقای کیفی این مقالات در گرو آسیب‌شناسی علمی و بیان نقاط قوّت و ضعف آن‌هاست. مقالاتی که با رویکرد تطبیقی در حوزة ادبیّات پایداری نوشته می‌شوند، بیش از سایر مقالات این حوزه نیازمند آسیب‌شناسی جدّیاند. در این جستار 83 مقالة علمی منتشر شده در مجلاّت علمی پژوهشی «ادبیّات پایداری» و «ادبیّات تطبیقی» دانشگاه شهید باهنر کرمان، «ادبیّات تطبیقی» دانشگاه تربیت مدرّس و «کاوش-نامة ادبیّات تطبیقی» دانشگاه رازی کرمانشاه با شیوة تحلیلی ـ توصیفی مورد بررسی قرارگرفتهاند. یافته‌های پژوهش حکایت از آن دارد که ضعف موضوعی این مقالات مهمترین آسیبی است که این مقالات با آن روبهرو هستند. نداشتن چارچوب نظری، عدم نوآوری و حل مسأله، ناآشنایی با روش درست تطبیق و مقایسه، عدم رعایت شرط بین فرهنگی و بین المللی، کلّیگویی و نپرداختن به جزئیات از دیگر نقاط ضعف این مقالات به‌شمار میآیند.
مقاله پژوهشی
ادبیات تطبیقی
فرخنده عبدی؛ سید باقر حسینی؛ عبدالباسط عرب یوسف آبادی؛ آشور قلیچ پاسه
چکیده
پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی بازنمایی تروما و تاب‌آوری در دو رمان وشم الطائر از دنیا میخائیل و دختر شینا از بهناز ضرابی‌زاده و شناسایی تأثیر بسترهای فرهنگی-تاریخی متفاوت بر شیوة روایت‌گری زنانة جنگ انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف بنیادی و از حیث روش کیفی با رویکرد توصیفی-تحلیلی و تطبیقی است و چارچوب نظری آن بر آرای سه نظریه‌پرداز ...
بیشتر
پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی بازنمایی تروما و تاب‌آوری در دو رمان وشم الطائر از دنیا میخائیل و دختر شینا از بهناز ضرابی‌زاده و شناسایی تأثیر بسترهای فرهنگی-تاریخی متفاوت بر شیوة روایت‌گری زنانة جنگ انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف بنیادی و از حیث روش کیفی با رویکرد توصیفی-تحلیلی و تطبیقی است و چارچوب نظری آن بر آرای سه نظریه‌پرداز اصلی مطالعات تروما یعنی کتی کاروت، جودیت هرمن و دومینیک لاکاپرا استوار است. داده‌ها به‌شیوة کتابخانه‌ای گردآوری و مؤلفه‌های مرتبط با تجربة تروماتیک در دو اثر شناسایی و به‌صورت تطبیقی تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که هر دو رمان، جنگ را فراتر از یک رخداد تاریخی، به‌مثابة تجربه‌ای ماندگار در حافظه و هویت شخصیتهای زن بازنمایی می‌کنند؛ به‌گونه‌ای که در وشم الطائر، تروما عمدتاً در قالب اسارت، خشونت جنسی سازمانیافته و فروپاشی هویت نمود می‌یابد و تاب‌آوری بقا‌محور شخصیت اصلی، به‌دلیل نبود حمایت اجتماعی، در چرخة باززیستن باقی می‌ماند، در حالی که در دختر شینا، پیامدهای روانی جنگ در قالب اضطراب مزمن، سوگ و مسئولیت‌های خانوادگی بازنمایی می‌شود و تاب‌آوری، در بستر حمایت‌های خانوادگی و فرهنگی، به بازسازی تدریجی هویت می‌انجامد. نتیجة پژوهش آشکار می‌سازد که تفاوت در ماهیت خشونت، میزان دسترسی به حمایت‌های اجتماعی و زمینه‌های فرهنگی، الگوهای متفاوتی از بازداری هیجانی، انزوای اجتماعی و تاب‌آوری را در روایت زنانه رقم می‌زند.
مقاله پژوهشی
ادبیات تطبیقی
علی اصغر حبیبی؛ حسن میرکمالی
چکیده
بررسی رابطه میان فضای شهری با ادبیات از دو بعد تصویر فضاهای شهری در آثار ادبی و خوانش آثار ادبی بر مبنای نظریات فضا، یکی از حوزه‌های پژوهش تطبیقی بر مبنای مکتب ادبیات تطبیقی آمریکایی است. نظریه هنری لوفور که فضای شهری را محصولی اجتماعی و دیالکتیکی می‌داند، چارچوبی برای تحلیل سه بُعد عمل فضایی (فعالیت‌های روزمره) بازنمایی فضا (برساخته‌های ...
بیشتر
بررسی رابطه میان فضای شهری با ادبیات از دو بعد تصویر فضاهای شهری در آثار ادبی و خوانش آثار ادبی بر مبنای نظریات فضا، یکی از حوزه‌های پژوهش تطبیقی بر مبنای مکتب ادبیات تطبیقی آمریکایی است. نظریه هنری لوفور که فضای شهری را محصولی اجتماعی و دیالکتیکی می‌داند، چارچوبی برای تحلیل سه بُعد عمل فضایی (فعالیت‌های روزمره) بازنمایی فضا (برساخته‌های ایدئولوژیک و رسمی) و فضای زیسته (تجربه‌های نمادین و ذهنی) فراهم میکند. این پژوهش به بررسی تطبیقی فضاهای شهری ومعماری در دو رمان برجسته ادبیاتمعاصر خاورمیانه، یعنی ثلاثیه نجیب محفوظ (شامل بینالقصرین، قصرالشوق و السکریة) و شوهر آهو خانم علی‌محمد افغانی، از منظر نظریه تولید فضای هنری لوفور می‌پردازد. نتایج بررسیها نشان می‌دهد که فضاهای شهری قاهره و کرمانشاه نهتنها بستری برای رویدادهای داستانی، بلکه کنشگری فعال در بازتولید روابط اجتماعی، تعارضات طبقاتی و جنسیتی، و تحولات فرهنگی در بستر گذار از سنت به مدرنیته هستند. مقایسه تطبیقی این دو رمان، شباهتها و تفاوت‌های بازنمایی فضاهای شهری در دو جامعه عربی و ایرانی را آشکار می‌سازد و نقش فضا را به‌عنوان عنصری پویا در شکل‌گیری هویت و تاریخ اجتماعی برجسته میکند.
مقاله پژوهشی
ادبیات تطبیقی
طیبه سیفی؛ کبری مرادی
چکیده
حسینی و صائغ دو شاعر معاصر ایرانی و عراقی هستند که هر دو در مورد رویداد جنگ ایران و عراق، شعر سروده‌اند. در این پژوهش اشعار جنگ این دو شاعر بررسی و استعاره‌های مفهومی و تصاویر شعری‌شان استخراج شد، سپس این استعارهها به شیوۀ توصیفی تحلیلی و برمبنای دیدگاه نشانهشناسی مایکل ریفاتر مورد بررسی قرار گرفتند چرا که ریفاتر در آرای نشانهشناسی ...
بیشتر
حسینی و صائغ دو شاعر معاصر ایرانی و عراقی هستند که هر دو در مورد رویداد جنگ ایران و عراق، شعر سروده‌اند. در این پژوهش اشعار جنگ این دو شاعر بررسی و استعاره‌های مفهومی و تصاویر شعری‌شان استخراج شد، سپس این استعارهها به شیوۀ توصیفی تحلیلی و برمبنای دیدگاه نشانهشناسی مایکل ریفاتر مورد بررسی قرار گرفتند چرا که ریفاتر در آرای نشانهشناسی خود توجه ویژه‌ای به رمزگشایی از شبکۀ درهم تنیدۀ نشانه‌ها در شعر دارد و با تاکید بر اینکه در شعر سخنی گفته می‌شود و مقصود دیگری اراده می‌شود، تفسیر شعر را معطوف به درک همان مقصود دیگر می‌داند. لذا در این پژوهش با تمرکز بر مشابهت رویکرد شناختی این دو نظریه، برای درک مقصود دیگرِ استعارهها، رویکرد ریفاتر موردتوجه قرار گرفت. از میان مؤلفه‌های نشانه‌شناختی در دیدگاه او، برای مولفه‌های جابهجایی معنا، دگردیسی معنا، نظام ارزشی و دستورگریزی شاهد مثالهایی در اشعار هر دو شاعر به دست آمد و مورد بررسی قرار گرفت و نظام ارزشی زبانی آنها براساس نشانه‌های زبانی موجود در اشعارشان بررسی شد تا ایدئولوژی و باور گفتمانیشان آشکار شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که حسینی بیشتر، از استعارههایی با وجه شباهت مبتنی بر عشق و عرفان در توصیف حرکات مبارزان ایرانی بهره برده و صائغ بر وجه حماسی استعارهها بیشتر تمرکز داشته است و گاهی به استعاره‌های با وجه شباهت منفی و بیان پیامدهای منفی جنگ پرداخته است دو شاعر با بهره‌گیری از شگردهای جابهجایی و دگردیسی معنا، در استعاره‌های مفهومی خود، از مفاهیم مختلف برای توصیف مفاهیم مرتبط با این رویداد استفاده کرده‌اند.
مقاله پژوهشی
ادبیات تطبیقی
محمدتقی زندوکیلی؛ عبیداله کوچ توتازهی
چکیده
پژوهش حاضر با رویکرد زبانشناسی شناختی، به تحلیل و مقایسه طرحواره‌های تصویری در ضرب‌المثل‌های بلوچی و عربی خوزستانی می‌پردازد. هدف اصلی پژوهش، شناسایی بسامد طرحواره‌ها در دو زبان و تبیین میزان قرابت فرهنگی میان دو قومیت است. داده‌ها پس از کدگذاری شناختی، در قالب هفت طرحواره جهتی، ظرف، حرکتی، توان، قدرت، همسانی و ارتباط تحلیل ...
بیشتر
پژوهش حاضر با رویکرد زبانشناسی شناختی، به تحلیل و مقایسه طرحواره‌های تصویری در ضرب‌المثل‌های بلوچی و عربی خوزستانی می‌پردازد. هدف اصلی پژوهش، شناسایی بسامد طرحواره‌ها در دو زبان و تبیین میزان قرابت فرهنگی میان دو قومیت است. داده‌ها پس از کدگذاری شناختی، در قالب هفت طرحواره جهتی، ظرف، حرکتی، توان، قدرت، همسانی و ارتباط تحلیل شدند. یافته‌های کمّی نشان می‌دهد که در زبان عربی خوزستانی بسامد طرحواره‌ها به‌طور کلی بیشتر از بلوچی است؛ به‌گونه‌ای که طرحواره جهتی در عربی (۱.۶۴٪) و در بلوچی (۰.۳۵٪)، طرحواره ظرف در عربی (۰.۸۸٪) و در بلوچی (۰.۲۷٪)، طرحواره حرکتی در عربی (۰.۶۶٪) و در بلوچی (۰.۱۵٪)، طرحواره قدرت در عربی (۰.۸۸٪) و در بلوچی (۰.۵٪) مشاهده شد. همچنین طرحواره‌های توان، همسانی و ارتباط در هر دو زبان بسامد کمتری دارند. تحلیل کیفی نشان می‌دهد که هر دو زبان در مفهومسازی انتزاعی از تجربه‌های مشترک زیسته بهره میگیرند و طرحواره‌های جهتی، قدرت و ظرف بیشترین نقش را در بازنمایی مفاهیم اخلاقی، رفتاری و اجتماعی دارند. این یافته‌ها بیانگر وجود قرابت فرهنگی و شناختی میان دو قومیت است و علیرغم تفاوت‌های زبانی، مفهومسازی در دو جامعه مشابهتهای قابل توجهی دارند.
مقاله پژوهشی
ادبیات تطبیقی
علی اصغر حبیبی
چکیده
یوفر مفهوم «التفاؤل القاسی» لدى لورین برلنت إطاراً تحلیلیاً لفهم الأوضاع التی یؤدی فیها تعلّق الذات بتخیّل «الحیاة الطیبة» والمستقبل المنشود، بدلاً من فتح آفاق جدیدة، إلى تآکل إمکانات العیش واستمرار الشروط المُقیِّدة. وتکمن أهمیة البحث الحالی وضرورته فی أن هذا المفهوم استُخدم فی الغالب فی الدراسات الاجتماعیة والسیاسیة ...
بیشتر
یوفر مفهوم «التفاؤل القاسی» لدى لورین برلنت إطاراً تحلیلیاً لفهم الأوضاع التی یؤدی فیها تعلّق الذات بتخیّل «الحیاة الطیبة» والمستقبل المنشود، بدلاً من فتح آفاق جدیدة، إلى تآکل إمکانات العیش واستمرار الشروط المُقیِّدة. وتکمن أهمیة البحث الحالی وضرورته فی أن هذا المفهوم استُخدم فی الغالب فی الدراسات الاجتماعیة والسیاسیة والتربویة، بینما حظی تطبیقه فی النقد الأدبی المقارن، ولا سیما المقارنة بین السرد العربی والفارسی المعاصر، باهتمام محدود؛ کما لم یُنجز حتى الآن بحث مقارن بهذا المنهج بین روایتی «لیتنی امرأة عادیة» لهنوف الجاسر و«چهل‌سالگی» لناهید طباطبائی. ویسعى البحث إلى التحلیل المقارن لتمثیل هذه العملیة فی أفق الزمن، وفحص العلاقة بین التخیّل والتعلّق والحیاة غیر المعیشة وإعادة تعریف الحیاة الطیبة فی تجربة الشخصیتین فریدة وآلاله. أما منهج البحث فهو وصفی ـ تحلیلی ذو مقاربة مقارنة؛ وقد اعتمدت العینة القصدیة من الشواهد النصیة المرتبطة بأربعة محاور: التخیّل وموضوع التعلّق، والتعلّق والحیاة غیر المعیشة، وتحوّل التفاؤل إلى تفاؤل قاسٍ، والانفصال وإمکان إعادة تعریف الحیاة. وتشیر النتائج إلى أن کلتا الشخصیتین تسعیان إلى صورة مثالیة للحیاة، غیر أن السیاقات الفردیة والاجتماعیة ترسم لهما مسارین مختلفین من التعلّق والانفصال: فتبتعد فریدة عن تخیّلاتها السابقة وتصل إلى تعریف أکثر واقعیة للحیاة الطیبة، بینما تدمج آلاله الإمکانات غیر المعیشة، ولا سیما الموسیقى، فی حیاتها القائمة.
مقاله پژوهشی
ادبیات تطبیقی
مریم رحمتی؛ جهانگیر امیری؛ زهرا باوندپوری؛ مینا قبادی
چکیده
نظریۀ ساختگرایی تکوینی «لوسین گلدمن» (1970 ـ 1913م)، با نگاهی جامعه‌شناسانه به متون ادبی، در پی برقراری ارتباط معنادار میان اثر ادبی و جوانب اجتماعی مؤثر بر خلق آن است. رمان نخل‌های بی‌سر و ساعة بغداد، دو رمان فارسی و عربی در حوزۀ ادبیات جنگ است که با محوریت توصیف جامعۀ جنگ‌زدۀ «ایران» در طول هشت سال دفاع مقدس و معضلات عدیدۀ ...
بیشتر
نظریۀ ساختگرایی تکوینی «لوسین گلدمن» (1970 ـ 1913م)، با نگاهی جامعه‌شناسانه به متون ادبی، در پی برقراری ارتباط معنادار میان اثر ادبی و جوانب اجتماعی مؤثر بر خلق آن است. رمان نخل‌های بی‌سر و ساعة بغداد، دو رمان فارسی و عربی در حوزۀ ادبیات جنگ است که با محوریت توصیف جامعۀ جنگ‌زدۀ «ایران» در طول هشت سال دفاع مقدس و معضلات عدیدۀ جامعۀ «عراق» در برهۀ محاصرۀ آن توسط آمریکا به سال (1991م) به نگارش در آمده است تا تأثیر جنگ را بر جامعۀ هدف و مردم آن، با اتخاذ شیوۀ رئالیستی به نمایش بگذارد، لذا پژوهش حاضر درصدد برآمد تا به شیوۀ توصیفی ـ تحلیلی و بر مبنای نظریۀ ساختگرایی تکوینی «لوسین گلدمن»، به تحلیل رمان‌های مذکور با تکیه بر مؤلفه‌های اجتماعی چون: ترس و وحشت عمومی، مهاجرت و تخلیۀ شهر، آسیب‌های زنان و کودکان، فرصت‌طلبی و غارت بپردازد. نتایج پژوهش نشان داد که نویسندگانِ هر دو رمان، فضای ناشی از جنگ و تأثیرات مخرب آن را بر جامعه به تصویر کشیده‌اند، اما این تصویرپردازی در رمان نخل‌های بی‌سر نسبت به ساعة بغداد از بسامد بالاتری برخوردار است؛ در این اثر، نویسنده با محور قرار دادن موضوع جنگ، داستان را با تکیه بر موضوعی واحد پیش می‌برد. در حالی‌که در رمان ساعة بغداد، نویسنده تنوع موضوعی را برمی‌گزیند و با پرداخت چند وجهی به داستان، آن را از روایت محض جنگ خارج می‌سازد. تجربۀ شهودی و حضوری نویسندۀ رمان نخل‌های بی‌سر نسبت به نویسندۀ ساعة بغداد، همذات‌پنداری بیشتر مخاطب با فضاسازی‌های داستانی را موجب می‌گردد.
قابل توجه نویسندگان
)
