بررسی تطبیقی مفهوم «تلاش» در «النّجمتان» انسی الحاج و «نشانی» سهراب سپهری (براساس معناسازی تنش در نقد فرمالیستی آمریکایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

در نقد فرمالیستی آمریکایی، شعر دارای وجودی عینی و قائم به ذات است و تنها خود شعر را می‏توان به نحوی عینی ارزیابی کرد: یعنی در این دیدگاه نه احساسات و نگرش‌های مؤلّف یا خواننده مورد بررسی قرار می‌گیرند و نه زمینة تاریخی یا فرهنگی اثر. فرمالیست‏ها اثر ادبی را به عنوان پدیده‏ای مستقل مورد تحلیل قرار می‏دهند تا به ذات و معنای آن دست یابند. به اعتقاد آنان با دریافت تنش‌ها، ابهامات، گزاره‌های آیرونی دار درون متن و شناخت پیوند موجود میان آن‌ها با دیگر اجزاء شعر، می‏توان به آن صبغه‏ای منطقی و وحدتی اندام‏وار بخشید.
جستار حاضر تلاش دارد تا با رویکردی تحلیلی - توصیفی و در پرتو نقد فرمالیستی آمریکایی، به واکاوی دو چکامة «النّجمتان» انسی الحاج و «نشانی» سهراب سپهری بپردازد. نگارندگان در این پژوهش می‏کوشند تا با تمرکز بر تنش‏های موجود میان دو اثر، نشان دهند که تنها با تکیه بر خود متن و تحلیل عناصر تنش‌زای آن است که می‏توان به معنا‏ آفرینی و انسجام معنایی متن پیرامون مفهوم «تلاش» دست یافت. برآیند نهایی این پژوهش، نمایانگر تجلّی ارزش شعری در برخی معانی برجسته‏سازی شدة آن نظیر سکوت و خروش، رکود و دگرگونی و تاریکی و نور در هر دو چکامة «النّجمتان» انسی الحاج و «نشانی» سهراب سپهری است که در تضادّی دائمی و حل ناشدنی قرار دارند و آنچه اهمّیّت دارد نیز همین تباین و تنش معنایی در جایگاه عاملی است که به اجزاء شعر، وحدتی اندام‌وار بخشیده است.
 

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

الف: کتاب­ها

1. ایلگتون، تری (1385)؛ مارکسیسم و نقد ادبی، ترجمة میم. لاهیجی، تهران: انتشارات کار.

2. برسلر، چارلز (1386)؛ درآمدی بر شیوه‌های نقدی ادبی، ترجمة م. عابدینی­فرد، تهران: نیلوفر.

3. پاکباز، رویین (1387)؛ دایرة المعارف هنر، تهران: فروزان.

4. پاینده، حسین (1383)؛ مدرنیسم و پسامدرنیسم، تهران: روزگار.

5. تایسن، لویس (1384)؛ نظریه‌های نقد ادبی معاصر، ترجمة مازیار حسین زاده، تهران: نیلوفر.

6. دیچز، دیوید (1388)؛ شیوه‌های نقد ادبی، ترجمة محمّد تقی صدقیانی، تهران: علمی.

7. زرّین­کوب، عبدالحسین (1388)؛ نقد ادبی، تهران: امیرکبیر.

8. سپهری، سهراب (1383)؛ هشت کتاب، تهران: طهوری.

9. سپهری، پریدخت (1389)؛ هنوز در سفرم، تهران: پژوهش فروزان.

10. شمیسا، سیروس (1370)؛ نگاهی به سپهری، تهران: مروارید.

11. ----------- (1383)؛ نقد ادبی، تهران: فردوس.

12. شفیعی­کدکنی، محمّد رضا (1391)؛ رستاخیز کلمات، تهران: سخن.

13. گورین، ویلفرد (1370)؛ درآمدی بر نظریه‌های نقد ادبی، ترجمة علیرضا فرح‌بخش، تهران: رهنما.

14. هاردلند، ریچارد (1388)؛ درآمدی تاریخی بر نظریة ادبی از افلاطون تا بارت، گروه ترجمة شیراز، تهران: چشمه.

15. الحاج، انسی (1994)؛ لَن، بیروت: دار الجدید.

16. ------- (1994)؛ ماذا صنعت بالذّهب ماذا فعلت بالوردة، بیروت: دار الجدید.

17. خطابی، محمّد (1991)؛ لسانیّات النّص مدخل إلی انسجام الخطاب، بیروت: المرکز الثقافی العربی.

18. الغذامی، عبدالله (1985)؛ الخطیئه والتّفکیر من البنیویّه الی التّشریحیّه، بیروت: دار الفکر.

ب: مجلّه­ها

19. حسن لی، کاووس (1387)، «نقد فرمالیستی بر سه غزل از سنایی»، فصلنامة نقد ادبی، شمارة 2، دانشگاه تربیت مدرّس، صص 29-38.

20. علی‌اکبری، رسول (1387)؛ «سهراب در قبله‌گاه فرم»، مجلّة زبان و ادب، شمارة 36، دانشگاه علّامه طباطبایی، صص 76-83.

21. فولادی، علیرضا (1387)؛ «نقد گرانیگاهی، روشی برای نقد فرمالیستی شعر»، فصلنامة نقد ادبی، شمارة 3، دانشگاه تربیت مدرّس، صص 137-164.