مقایسه «ما و دیگری» در شعر نسیم شمال و ابراهیم طوقان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرج، ایران

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

3 دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

چکیده

روحِ ادبیّات مقاومت، زنده­کردن احساسات ملّی و امید در مردم و مدافعان وطن علیه دشمنان خارجی و رهبران خیانت‌کار داخلی است تا آن‌ها را به پایداری و مقاومت در راه وطن وادار کند. سیّد اشرف­الدّین حسینی معروف به نسیم شمال و ابراهیم طوقان، معروف به شاعر ملّی فلسطین، در دو مقطع حسّاس تاریخی ایران و فلسطین، ازجمله نمایندگان شعر مقاومت هستند. پژوهش حاضر می­کوشد با روش توصیفی - تحلیلی و با تکیه بر رویکرد «ما و دیگران»، شعر این دو شاعر را با هم مقایسه و صف دشمنان داخلی و خارجی وطن را از دوستان، حامیان و فداکارانش جدا کند و به­عبارتی، روش تحقیقی، «ما و دیگری» را در شعرهای وطنی آن‌ها، شناسایی و معرّفی نماید. دشمنان وطن، هم­دستانی داخلی دارند که یا در لباس دوست ظاهر می‌شوند و یا بر مرکب جهل، خرافه، استبداد و زر و زور سوارند. این دو شاعر، نابسامانی و چالش وطن را تنها به استعمار خارجی و استبداد داخلی منحصر نمی‌کنند، بلکه مزدوران داخلی و حتّی خود مردم و برخی خصلت­های منفی، مانند جهل و سرسپردگی را، در ایجاد مصیبت­ها و شرایط ناگوار تاریخی وطن، شریک می­دانند. صف مدافعان وطن در شعر هر دو شاعر تقریباً مشابه است؛ ولی درخصوص دشمنان، طوقان بر دشمن خارجی و هم­دستان داخلی‌اش و نسیم شمال بر استبداد و عوامل داخلی و خصلت‌های منفی جامعه، تأکید بیشتری دارد.
 

کلیدواژه‌ها


1. احتشام­السّلطنه (1366)؛ خاطرات، به کوشش سیّد مهدی موسوی، تهران: زوّار.

2. البعینی، نجیب (1991)؛ شعراء عرب معاصرون، بیروت: دار المناهل.

3. بکّار، یوسف (2004)؛ ابراهیم طوقان (اضواء جدیده)، بیروت: المؤسّسة العربیّة للدّراسات والنّشر.

4. الجیوسی، سلمی الخضری (2007)؛ الإتّجاهات والحرکات فی الشّعر العربی الحدیث، بیروت: مرکز دراسات الوحدة العربیّة.

5. حریری، نجلا (1385)؛ اصول و روش‌های پژوهش کیفی، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات.

6. سلیمان، خالده (1376)؛ فلسطین و شعر معاصر عرب، ترجمة شهره باقری و عبدالحسین فرزاد، تهران: چشمه.

7. شراره، عبداللّطیف (1964)؛ ابراهیم طوقان، دراسة تحلیلیّة، بیروت: دار صادر و دار بیروت.

8. شیخلووند، فاطمه (1384)؛ بررسی شعر سیّد اشرف­الدّین حسینی، شاعر مردم، یادنامة اشرف­الدّین حسینی، به اهتمام علی­اصغر محمّدخانی، تهران: سخن.

9. صفاتاج، مجید (1380)؛ دانشنامة فلسطین، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

10. --------- (1385)؛ فرهنگ جامع فلسطین، تهران: مؤسّسة انتشاراتی تجسّم خلّاق.

11. طه، المتوکّل (1998)؛ الکنوز (ما لم یعرف عن ابراهیم طوقان)، القدس: مؤسّسة الأسوار، عکّا.

12. ------- (2004)؛ حدائق ابراهیم (أوراق ابراهیم طوقان ورسائله ودراسات فی شعره)، بیروت: المؤسّسة العربیّة للدّراسات والنّشر.

13. الطّریفی، یوسف عطا (2008)؛ ابراهیم طوقان، حیاته وشعره، عمان: الأهلیّة للنّشر والتّوزیع.

14. طوقان، إبراهیم (1990)؛ دیوان اشعار، بیروت: دار القدس.

15. عبدالرّؤوف، سلیم محمّد (1385)؛ آژانس یهود، ترجمة کاظم نراقی، تهران: اطّلاعات.

16. فرکلاف، نورمن (1379)؛ تحلیل گفتمان انتقادی، ترجمة فاطمه شایسته­پیران، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه­ها.

17. کیّالی، عبدالوهاب (1366)؛ تاریخ­نویس فلسطین، ترجمة محمّد جواهرکلام، تهران: امیرکبیر.

18. محمّد شراب، محمّد (2006)؛ شعراء فلسطین فی العصر الحدیث، أردن: دار الاهلیّة للّنشر والتّوزیع.

19. مناع، عادل (1999)؛ تاریخ فلسطین فی أواخر العهد العثمانی، بیروت: مؤسّسة الدّراسات الفلسطینیّة.

20. نسیم شمال (1387)؛ باغ بهشت (دیوان شعر)، تهران: رجبی.

ب: مجلاّت

21. پیشوایی علوی، محسن و مسعود باوان­پوری (1394)؛ «مقایسه بن­مایه­های پایداری نسیم شمال و صالح محمود هواری»، متن­پژوهی ادبی، شمارة 66، صص 115-152.

22. دزفولیان، کاظم و عیسی امن­خانی (1388)؛ «دیگری و نقش آن در داستان­های شاهنامه»، مجلّة پژوهش زبان و ادبیّات فارسی، شمارة 13، صص 1-24.

23. رنجبر، محمود و علی صفایی (1393)؛ «بازخوانی جامعه‌شناختی نظریّة بلا در شعر سیّد اشرف­الدّین گیلانی (نسیم شمال)»، جامعه­شناسی تاریخی، شمارة 13، صص 107-130.

24. سجودی، فرزان (1385)؛ ساختار شعر پایداری، مجله بیناب، شماره 10، صص 158-163.

25. سلیمی، علی و پیمان صالحی (1389)؛ «بررسی بازتاب عشق به وطن در شعر بهار و ابراهیم طوقان»، مجلّة مطالعات ادبیّات تطبیقی، شمارة 15، صص 97-122.

26. -------- و سمانه نوروزی (1392)؛ «پایداری در شعر فرّخی یزدی و ابراهیم طوقان»، کاوش­نامة ادبیّات تطبیقی، سال سوم، شمارة 9، صص 109-136.

27. شرکت­مقدم، صدیقه (1388)؛ «مکتب­های ادبیّات تطبیقی»، فصلنامة ادبیّات تطبیقی، سال سوم، شمارة 12، صص 51-71.

28. صادق­زاده، محمود و طاهره تقوی شوازی (1391)؛ «بررسی تصویر دشمنان ملّت در اشعار کودکانه نسیم شمال»، مطالعات ادبیّات کودک، شمارة 6. صص 41-58.

29. صدری­نیا، باقر (1371)؛ «اندیشة عدالت اجتماعی در شعر سیّد اشرف­الدّین گیلانی»، نامة فرهنگ، شمارة 7، صص 94-99.

30. صفری، جهانگیر و رقیّه همّتیان (1389)؛ «نگاهی به سیمای مجلس شورای ملّی در نسیم شمال»، مجلّة اطّلاعات سیاسی - اقتصادی، شمارة 277-278، صص 202-213.

31. فاضلی، محمّد (1383)؛ «گفتمان و تحلیل گفتمان انتقادی»، پژوهشنامة علوم انسانی و اجتماعی، سال چهارم، شمارة چهاردهم، صص 81-107.

32. فوزی، ناهده و فروغ الهی (1392)؛ «جایگاه تودة مردم در جریان­های سیاسی از منظر عارف قزوینی و ابراهیم طوقان»، مجلّة ادبیّات فارسی، شمارة 24، صص 135-160.

33. کیانی، حسین و میرقادری، سیّد فضل­الله (388)؛ «شهید و جانباز در شعر ابراهیم طوقان»، مجلّة ادبیّات پایداری، شمارة 1، صص 127-142.

34. محمودی، معصومه (1393)؛ «گفتمان و تصویر دیگری در سفرنامة ناصرخسرو»، مجلّة برنامه­ریزی و گردشگری، شمارة 11، صص 160-178.

35. ملاّابراهیمی، عزّت و معصومه حاجی عموشا (1395)؛ «کاربرد اسلوب طنز در سروده­های نسیم شمال و ابراهیم طوقان»، مجلّة مطالعات ادبیّات تطبیقی، شمارة 38، صص 51-70.

36. ممتحن، مهدی و فروغ الهی (1388)؛ «مقایسة ناسیونالیسم در اشعار ملّی عارف قزوینی و ابراهیم طوقان»، مجلّة مطالعات ادبیّات تطبیقی، سال سوم، شمارة 10، صص 243-274.

37. موسوی، سید هاشم (1383)؛ «بازتاب قشربندی اجتماعی در طنز نسیم شمال و افراشته»، پژوهشنامة ادب غنائی، شمارة 2، صص 165-181.

38. نظری، علی و قاسم صحرایی (1386)؛ «بازتاب مشروطیّت در اشعار نسیم شمال و احمد شوقی»، مجلّة پژوهش زبان و ادبیّات فارسی، شمارة 8، صص 123-144.

39. وارسته­فر، افسانه، دلشاد عامری و افسر افشاری نادری (1389)؛ تصویر جامعه در اشعار سیّد اشرف­الدّین گیلانی «نسیم شمال»، پژوهشنامة فرهنگ و ادب، دورة 6، شمارة 1، صص 372-394.

ج: پایان‌نامه‌ها

40. آذری، زهره (1386)؛ نقد صورت و معنا در شعر ابراهیم طوقان، پایان­نامة کارشناسی­ارشد، کرمانشاه: دانشگاه رازی.

41. اصغری پهلوان، محسن (1395)؛ بررسی تطبیقی مضامین سیاسی و اجتماعی در شعر احمد مطر و نسیم شمال، پایان­نامة کارشناسی­ارشد، قم: دانشگاه قم.

42. برزگر، مهدی (1385)؛ ابراهیم طوقان، شعره و حیاته، پایان­نامة کارشناسی­ارشد، تهران: دانشگاه علّامه طباطبایی.

43. عبدی، حمید (1388)؛ بررسی وقایع سیاسی و اجتماعی فلسطین در شعر ابراهیم طوقان، پایان­نامة کارشناسی­ارشد، قم: دانشگاه قم.

44. عظیمی، کاظم (1384)؛ بررسی زندگی و نقد شعر ابراهیم طوقان، پایان­نامة کارشناسی­ارشد، تهران: دانشگاه تربیت مدرّس.