نقد و بررسی جلوه‌های رمانتیسم جامعه‌گرا در شعر شاعران معاصر مصر و ایران (مطالعه مورد‌پژوهانه: حلمی سالم و عارف قزوینی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه ایلام، ایران

2 استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه ایلام، ایران

3 کارشناس‌ارشد زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه ایلام، ایران

چکیده

رمانتیسم، جنبشی ادبی است که در اواخر قرن هجدهم از انگلستان آغاز شد. این مکتب، در میان سرزمین‌های عربی بعد از وقوع فاجعة فلسطین و در ایران در اوایل دورة مشروطه، تغییر یافت و به تدریج، از حالت فردگرایانه به سمت اجتماع سوق یافت. از جمله شاعران مصری که هنرمندانه در این وادی گام نهاده‎اند؛ حلمی سالم است که رمانتیسم وی در کنار عناصر عاشقانه و فردی، بیشتر صبغة اجتماعی و سیاسی دارد؛ از سوی دیگر، این رویکرد، همگام با سرزمین‎های عربی، در میان شاعران ایران نیز رواج بسیار یافت؛ از جمله شاعران ایرانی که تأثیرات مکتب رمانتیسم جامعه‌گرا در آثار وی به‎خوبی مشهود است، عارف قزوینی است. نگارندگان در این جستار، با رهیافتی توصیفی – تحلیلی، به معرّفی برخی مؤلّفه‎های رمانتیسم جامعه‎گرا در شعر دو شاعر یادشده پرداخته‎اند و نتایج پژوهش، بیانگر آن است که از جمله مؤلّفه‎های رمانتیسم جامعه‎گرا در شعر این‌دو؛ احساسات ملّی‎گرایانه، دلتنگی برای روزگاران باشکوه گذشته، ناهنجاری‎ها و مفاسد اجتماعی و... است و رمانتیسم سالم، بیشتر سیاسی است و وی بیشتر در این اشعارش زبانی نمادگونه دارد؛ در حالی که رمانتیسم عارف بیشتر جنبة انقلابی دارد و با به کارگیری زبانی صریح و عامیانه، اشعار خود را برای همگان قابل‌فهم می‌سازد.
 

کلیدواژه‌ها


الف: کتاب‌ها

1. آشوری، داریوش (1381)؛ فرهنگ علوم انسانی، تهران: مرکز.

2. ابوبکر، عبد المنعم (1961)؛ إخناتون، القاهرة: دار القلم.

3. براهنی، محمدنقی؛ علی‌اکبر سیف؛ جمال عابدی؛ هامایک آوادیسیانس؛ محمدرضا باطنی؛ یوسف کریمی؛ نیسان گاهان و جلال بامدادی (1368)؛ واژه‌نامة روان‌شناسی و زمینههای وابسته، تهران: فرهنگ معاصر.

4. حرّ‌ عاملی، محمّد ‌بن حسن (بی‌تا)؛ أمل الآمل، بغداد: مکتبة أندلس.

5. رجایی، نجمه (1378)؛ آشنایی با نقد ادبی معاصر عربی، چاپ اوّل، مشهد: دانشگاه فردوسی.

6. سالم، حلمی (2012)؛ النّسخة الکاملة: أشعار، الطّبعة الأولی، القاهرة: دار الفکر العربی للدّراسات والنّشر والتّوزیع.

7. سپانلو، محمدعلی و مهدی اخوت (1381)؛ دیوان عارف قزوینی، تهران: نگاه.

8. شفیعی کدکنی، محمد‎رضا (1359)؛ ادوار شعر فارسی (از مشروطیت تا سقوط سلطنت)، چاپ اوّل، تهران: توس.

9. شکیب انصاری، محمود (1376)؛ تطوّر الأدب العربی المعاصر، الطّبعة الأولی، اهواز: جامعة شهید چمران.

10. شوالیه، ژان (1388)؛ فرهنگ نمادها، ترجمة سودابه فضایلی، تهران: جیحون.

11. ضیف، شوقی (بی‌تا)؛ الأدب العربی المعاصر فی مصر، الطّبعة الثّانیة، مصر: دار المعارف.

12. عبّاس، احسان (1384)؛ رویکردهای شعر معاصر عرب، ترجمة حبیب‌الله عبّاسی، چاپ اوّل، تهران: سخن.

13. مبارک، سوزان (2008)؛ قادة مصر الفرعونیة أحمس، القاهرة: الهیئة المصریّة العامة للکتاب.

14. مختاری، محمد (1378)؛ هفتاد سال عاشقانه، چاپ اوّل، تهران: تیراژه.

15. نورمحمدی، مهدی (1380)؛ دیوان عارف قزوینی به انضمام شرح زندگی عارف به قلم خودش و اشعار منتشر نشده، چاپ اوّل، تهران: سنایی.

ب: مجلاّت

16. سه‌یر، رابرت و میشل لووی (1383)؛ «رمانتیسم و تفکّر اجتماعی»، ارغنون، دورة، شمارة 2، صص 119-174.

17. عالی عباس‎آباد، یوسف (1387)؛ «غم غربت در شعر معاصر»، نشریة پژوهش‌های ادب عرفانی (گوهر گویا)، سال دوّم، شمارة 6، صص 155-180.

18. نفیسی، سعید (1337)؛ «خاطرات ادبی یک استاد»، مجلّة سپید و سیاه، شمارة 247.

19. نقی‌پور، محمدمهدی (1389)؛ «وطن در شعر عارف قزوینی»، نامة پارسی، شمارة 53، صص 51-77.

ج: پایان‌نامه

20. عادل اسماعیل عبدالقادر، شیماء (2000)؛ الخصائص الأسلوبیّة فی شعر حلمی سالم، جامعة عین الشّمس: کلیة الآداب، قسم اللّغة العربیّة.

د: منابع مجازی

21. عبادة، صلاح (2013)؛ «حلمی سالم الحداثی الملتزم»،Http://www.al-ahaly.com

22. عبد‌المحسن، سارة (2012)؛ «أصدقاء سالم یصفونه بالمبدع الملتزم و یؤکدون: رحیله صدمة لنا و خسارة لمصر» .Http://www.jehat.com/Jehaat/ar/Sha3er/helmi29-7-2012.htm