ادبیّات تطبیقی و علم اخلاق

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه رازی، کرمانشاه

چکیده

خوانش اخلاقی اهداف و آرمان‎های دانش ادبیّات تطبیقی می‎تواند مقدّمة این فرضیه شود که ادبیّات تطبیقی، نه‌تنها دانشی اخلاق‌گراست، بلکه درسه بُعد علّی، مفهومی و معرفت‌شناسی، وابستگی و پیوندی ریشه‎دار و ناگسستنی با علم اخلاق دارد؛ در حقیقت، دانش ادبیّات تطبیقی از این زاویه، علمی است که در اهداف و مقاصد خود معلول این دانش بوده و به‌مانند علم اخلاق، در پی ترویج و تبلیغ هنجارها و قوانین اخلاقی است که در تعاملات انسانی و فرهنگی، جانشین ناهنجاری‌ها و چالش‎های اخلاقی می‎گردد. این پژوهش، در پرتو مطالعات فرارشته‎ای، و البتّه با روش توصیفی – تحلیلی، بر آن است تا از زاویة اخلاق به تبیین و تفسیر اهداف ادبیّات تطبیقی بپردازد. یافته‌های اساسی آن نیز چنین است که ادبیّات تطبیقی اصیل، با بهره‎گیری از علم اخلاق می‎تواند موجب آفرینش یک گفتمان اخلاقی - جهانی گردد و بسترها و زمینه‎های اثربخشی و حضور معنادار خود را بیشتر و ژرف‎تر نماید.
 

کلیدواژه‌ها


الف: کتابها

1. احمدی طباطبایی، سیّد محمّدرضا (1387)؛ اخلاق و سیاست (رویکردی اسلامی و تطبیقی)، چاپ اوّل، تهران: دانشگاه امام صادق(ع) و پژوهشکدة مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

2. اسکیلئوس، اوله مارتین (1394)؛ درآمدی بر فلسفه و ادبیّات، ترجمة محمّد نبوی، چاپ اوّل، تهران: آگه.

3. اسلامی ندوشن، محمّدعلی (1370)؛ جام جهان‌بین (در زمینة نقد و ادبیّات تطبیقی)، تهران: جامی.

4. اصطیف، عبدالنّبی (1395)؛ ادبیّات تطبیقی در جهان عرب، ترجمة حجّت رسولی، چاپ اوّل، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.

5. خورسندی طلاسکوه، علی (1396)؛ گفتمان میان‌رشتهای دانش، چاپ دوّم، تهران: پژوهشکدة مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

6. زرّین‌کوب، عبدالحسین (1374)؛ آشنایی با نقد ادبی، تهران: سخن

7. شریفی، احمدحسین (1393)؛ آیین زندگی (اخلاق کاربردی)، چاپ یکصد و بیست نهم، قم: دفتر نشر معارف.

8. گاندی، لیلا (1391)؛ پسااستعمارگرایی، ترجمة مریم عالم‌زاده و همایون کاکاسلطانی، چاپ دوّم، تهران: پژوهشکدة مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.

9. مصباح یزدی، محمّدتقی (1372)؛ اخلاق در قرآن، چاپ اوّل، تهران: امیرکبیر.

10. نیگل، تامس و همکاران (1392)؛ دانشنامة فلسفة اخلاق، ویراستة پل ادواردز، دونالد ام. بورچرت، مقدّمه، ترجمه و تدوین: انشاءا... رحمتی، تهران: سوفیا.

11. ولک، رنه و اوستین وارن (1390)؛ نظریّه ادبیّات، ترجمة ضیاء موحّد و پرویز مهاجر، چاپ سوّم، تهران: نیلوفر.

ب: مجلاّت

12. انوشیروانی، علی‌رضا (1389)؛ «ضرورت ادبیّات تطبیقی در ایران»، ویژه‌نامة ادبیّات تطبیقی فرهنگستان زبان و ادبیّات فارسی، دورة اوّل، شمارة اوّل، 1/1، صص 6-38.

13. -------------- (1389)؛ «آسیب‎شناسی ادبیّات تطبیقی در ایران»، ویژه‌نامة ادبیّات تطبیقی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1/2، پیاپی 2، صص 32-55.

14. -------------- (1390)؛ «ادبیّات جهان از اندیشه تا نظریّه»، ویژه‌نامة ادبیّات تطبیقی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1/2، پیاپی 3، صص 23-41.

15. ایمانی، محمدتقی (گفت‌وگو)، «بررسی و تحلیل ارتباط بین اخلاق کاربردی با رشته‎های ادبیّات و هنر»، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی (مرکز اخلاق و تربیت)، www.dte.ir.

16. زینی‌وند، تورج (1393)؛ «آن‌سوی ماهیّت ادبیّات تطبیقی از دیدگاه ناقدان عرب»، پژوهش‌های ادبیّات تطبیقی، دانشگاه تربیت مدرّس، دورة 2، شمارة 2، پیاپی 4، صص 1-26.

17. ----------- (1394)؛ «معرّفی و تحلیل دیدگاه‌های نقدی ادوارد سعید بر چالش‌های بنیادین ادبیّات تطبیقی»، پژوهش‌های ادبیّات تطبیقی، دانشگاه تربیت مدرّس، دورة 3، شمارة 2، پیاپی 6، صص 47-70.

18. طبری، امیر (1390)؛ «پیش‎نویسی بر رابطة ادبیّات و اخلاق»،باشگاه اندیشه، www.bashgah.net.

19. غزال، خالد (2017)؛ «هل یمکن الأدب المقارن أن یحلّ نزاعات الأمم»، الحیاة، الخمیس، 12 أکتوبر/ تشرین الأوّل.

20. کوئین، فلیپ ال. (1392)؛ دین اخلاق (دانشنامة فلسفة اخلاق)، ویراستة پل ادواردز، دونالد ام. بورچرت، ترجمة انشاءا... رحمتی)، چاپ اوّل، تهران: سوفیا، صص 333-348.

21. کونگ، هانس (1389)؛ «اخلاق جهانی به مثابة بنیانی برای جامعة جهانی»، ترجمه و نقد سیّدحسین شرف‌الدّین، نشریة معرفت اخلاقی، مؤسّسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، سال دوّم، شمارة اوّل، صص 115-147.

22. ملکیان، مصطفی (سخنرانی)، اخلاق جهانی چیست؟، به نقل از: www.sh1348.blagfa.com.

23. نیگل، تامس و همکاران (1392)؛ «فلسفة اخلاق «دانشنامة فلسفة اخلاق»»، ویراستة پل ادواردز، دونالد ام. بورگرت، ترجمة انشاءا... رحمتی، چاپ اوّل، تهران: سوفیا، صص 37-70.

24. ولک، رنه (1389)؛ «بحران ادبیّات تطبیقی»، ترجمة سعید ارباب شیرازی، ویژه‌نامة ادبیّات تطبیقی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1/2، صص 85-98.

25. ------ (1391)؛ «نام و ماهیّت ادبیّات تطبیقی»، ترجمة سعید رفیعی خضری، ویژه‌نامة ادبیّات تطبیقی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 2/3، پیاپی 6، صص 14-53.