شگردهای سبکی در شعر متعهّد عربی و فارسی (مطالعه موردپژوهانه: شعر سیّد حسن حسینی و جواد جمیل)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) قزوین

چکیده

سبک را می‎توان شیوة بیان و ویژگی‎های زبانی هر متن دانست که موجب تمایز آن و صاحبش از دیگر متون و افراد می‎شود. با وجود اختلافات سبکی، گاه این ویژگی‎های زبانی فراتر از فرد و در تناسب با معنا، ساختار و مشخّصات زبانی واحدی را در آثار ادبی ایجاد می‎کند که چه‌بسا بتوان آن را در آثار یک ژانر ادبی از چند زبان نیز ملاحظه کرد؛ بنابراین فرضیه، پژوهش حاضر می‌کوشد تا بر مبنای روش توصیفی - تحلیلی و با مطالعة دو اثر گنجشک و جبرئیلحسینی و الحسین لغة ثانیة جواد جمیل شاعر عراقی که دو شاهکار ادبی بدیع، کم‌نظیر و حتّی بی‌نظیر در حوزة ادبیّات متعهّد عربی و فارسی به شمار می‎آید، به مقایسة برخی شگرد‎ها و گونه‎های سبکی به‎کار رفته در آن‌ها از جمله تکرار، ایهام، پارادوکس و... بپردازد. پژوهش حاضر و بررسی عناصر سبکی و زبانی دو متن، نشان از قدرت و توانمندی بالای شعر فارسی و هنر حسینی در استفاده از شگرد‎های مورد بررسی دارد. شاعر توانسته است در کاربرد این شگرد‎ها بر شعر عربی سبقت گیرد و از زبانی متمایزتر برخوردار شود. نکتة قابل توجّه در کاربرد این شگرد‎ها، تناسب آن‌ها با محتوا و مضمون اشعار است که به وحدت ساختاری آن‌ها کمک کرده است.
 

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

الف: کتاب‌ها

1. ابن القتیبة، عبداللّه بن مسلم (1393)؛ تأویل مشکل القرآن، تحقیق أحمد صقر، المدینة المنوّرة: المکتبة العلمیّة.

2. ترابی، ضیاءالدّین (1384)؛ شکوه شقایق، قم: سماء قلم.

3. جمیل، جواد (1996)؛ الحسین لغة ثانیة، الطّبعة الأولی، قم: المجمع العالمی لأهل البیت.

4. الحسن، عبدالله (1418)؛ لیلة عاشوراء فی الحدیث والأدب،الطّبعة الأولی، النّاشر: المؤلّف.

5. حسن‌لی، کاووس (1386)؛ گونه‌های نوآوری در شعر معاصر ایران، چاپ دوّم، تهران: ثالث.

6. حسینی، سیّد حسن (1386)؛ گنجشک و جبرئیل، چاپ ششم، تهران: افق.

7. سلدن، رامان و پیتر ویدسون (1377)؛ راهنمای نظریّة ادبی معاصر، ترجمة عباس مخبر، چاپ سوّم، تهران: طرح نو.

8. شفیعی‌کدکنی‌، محمدرضا (1386)؛ صور خیال در شعر فارسی، چاپ یازدهم، تهران: آگاه.

9. شمیسا، سیروس (1386)؛ نگاهی تازه به بدیع، چاپ دوّم، تهران: میترا.

10. صالح، بشری موسی (1994)؛ الصّورة الشّعریّة، الطّبعة الأولی، دمشق: مرکز الثّقافی العربی.

11. صفوی، کوروش (1383)؛ از زبان‌شناسی به ادبیّات، چاپ سوّم، تهران: سورة مهر.

12. فالر،‌ راجر؛ روم‍ن‌ ی‍اک‍وب‍س‍ن‌ و دی‍وی‍د لاج‌ (1369)؛ زبان‌شناسی و نقد ادبی، چاپ اوّل، ترجمة مریم خوزان و حسین پاینده، تهران: نی.

13. فتوحی، محمود (1386)؛بلاغت تصویر، چاپ اوّل، تهران: سخن.

14. الملائکة، نازک (1962)؛ قضایا الشّعر المعاصر، الطّبعة الأولی، بیروت: دار الآداب.

15. هال، جیمز (1387)؛فرهنگ نگاره‌ای نمادها در هنر شرق و غرب، ترجمة رقیه بهزادی، چاپ سوّم، تهران: فرهنگ معاصر.

ب: منابع مجازی

16. «جواد جمیل»؛ www.tebyan.net.

17. «جواد جمیل»؛ www.albabtainprize.org/Encyclopedia.

18. «جواد جمیل»؛ http://dorenajaf.valiasr-aj.com.

19. شفاعی، آرش (1383)؛ «نقدی بر مجموعة گنجشک و جبرئیل»، .http://shafai.parsiblog.com

20. گودرزی، یدالله (1384)؛ «معمار فریادهای شرقی» .www.ensani.ir