بازتاب مفاهیم دینی و عاشورایی در شعر پایداری احمد دحبور و نصرالله مردانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

استادیار گروه زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه الزّهراء (س)، تهران

چکیده

احمد دحبور (1946 م) شاعر مبارز فلسطینی و نصرالله مردانی (1948 م) شاعر متعهْد ایرانی از جمله شاعرانی هستند که ادبیّات پایداری در آثار آن‌ها نمود بارزی داشته است. دفاع مقدّس در ایران و مبارزة ملّت فلسطین در برابر اشغالگران صهیونیست، زمینة مناسبی برای پرداختن به مفاهیم مقاومت در برابر این دو شاعر ایجاد کرده است؛ همچنین پایداری هر دو شاعر به عقاید دینی و اسلامی، سبب شده مضامین دینی به‌ویژه مفاهیم قرآنی، در شعر آن‌ها از جایگاه ویژه‎ای برخوردار باشد. الگو‎پذیری از فرهنگ عاشورا و شخصیّت حضرت مهدی (عج)، در مسیر پایداری و مقاومت نیز مورد توجّه هر دو شاعر بوده است. پژوهش حاضر بر آن است تا با واکاوی مضامین شعری در آثار این دو شاعر، تجلّی دین را در حوزة معنا و واژگان به‌کار رفته نشان دهد. یافته‎های پژوهش نشان می‎دهد مفاهیم قرآنی در اشعار پایداری دحبور بیشتر به جهت توصیف فشار حاکم بر جامعه و نوید به پیروزی و در شعر مردانی به قصد بالا بردن روحیة مقاومت و تشویق رزمندگان به کار گرفته شده است؛ همچنین دحبور در مورد واقعة عاشورا بیشتر به تصویر خفقان موجود در جامعه و نفاقی که در دل مردم وجود داشته توجّه کرده ولی مردانی به رشادت‌ها و حماسه‌های امام حسین (ع) و یاران ایشان پرداخته است. حضرت مهدی (عج) در شعر هر دو شاعر، رمز نجات و پیروزی به شمار می‌رود. مفاهیم دینی چون شهید و شهادت و ایثار نیز مورد توجّه هر دو بوده است.
 

کلیدواژه‌ها


الف: کتابها

  • ·  قرآن کریم

1. اولیایی، مصطفی (1369)؛ تذکرة شعرای معاصر دهة اوّل انقلاب اسلامی، چاپ اوّل، اراک: جهاد دانشگاهی.

2. بصیری، محمّد صادق (1388)؛ سیر تحلیلی شعر مقاومت در ادبیّات فارسی، جلد 1، کرمان: دانشگاه شهید باهنر.

3. بیگی حبیب‌آبادی، پرویز (1382)؛ حماسه‌های همیشه، تهران: فرهنگ‌گستر.

4. الجیوسی، سلمی الخضراء (1997)؛ موسوعة الأدب الفلسطینی المعاصر، الطّبعة الأولی، بیروت: المؤسّسة العربیّة للدّراسات والنّشر.

5.حور، محمد إبراهیم (1988)؛ ثقافة أحمد دحبور من شعره، دبی: مطابع البیان التجاریة.

6. دحبور، أحمد (1983)؛ الأعمال الشعریّة الکاملة، بیروت: دار العودة.

7. سلیمان، أ. خالد (1376)؛ فلسطین و شعر معاصر عرب، ترجمة شهره باقری و عبدالحسین فرزاد، تهران: چشمه.

8. عشری زاید، علی (1997)؛ استدعاء الشّخصیّات التّراثیّة فی الأدب العربی، القاهرة: دار الفکر العربی.

9. کاکایی، عبدالجبار (1369)؛ آوازهای واپسین، تهران: همراه.

10. کافی، غلامرضا (1381)؛ دستی بر آتش (شناخت شعر جنگ)، شیراز: نوید شیراز.

11. الکرکی، خالد (بی‌تا)؛ الرّموز التّراثیّة العربیّة فی الشّعر العربی الحدیث، الطّبعة الأولی، بیروت: دار الجیل.

12. مردانی، نصرالله (1360)؛ قیام نور، تهران: حوزة اندیشه و هنر اسلامی.

13. ---------- (1370 الف)؛ آتش نی، تهران: اطّلاعات.

14. ---------- (1370 ب)؛ خون نامه خاک، تهران: کیهان.

15. ---------- (1374)؛ سمند صاعقه، تهران: حوزة هنری سازمان تبلیغات اسلامی.

ب: مجلاّت

16. توسلی، علی (1391)؛ «نقد و معرّفی کتاب قسم به نخل قسم به زیتون»، کتاب ماه ادبیّات، شمارة 66، صص 51-56.

17. حاجی مراد خانی، نیلوفر (1389)؛ «مضامین و قالب‌های دفاع مقدّس»، رشد آموزش زبان و ادبیّات فارسی، شمارة 96 ، صص 14-21.

18. رستم‎پور ملکی، رقیه و فاطمه شیرزاده (1391)؛ «صورة الشّهید والشّهادة فی شعر أحمد دحبور ومعین بسیسو»، لسان مبین، دورة 4، شمارة 10، صص 76-96.

19. صدقی، حسین و امیرعلی عظیم‌زاده (1392)؛ «بررسی موسیقی و صور خیال در شعر جنگ نصرالله مردانی»، نشریة ادبیّات پایداری، صص 187-211.

ج: منابع مجازی

20. صلاحی مقدّم، سهیلا (1388)؛ «صور خونین خیال در شعر نصرالله مردانی»، www.Navideshahed.com.