گزارشی از حافظ‌پژوهی در ادب عربی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

چکیده
آوازه و تأثیر شعر خواجة شیراز تنها به ایران و ادب فارسی محدود نمی­شود، بلکه در سرزمین­های دیگر، از جمله جهان عرب، نیز بازتاب گسترده­ای داشته است؛ این نوشتار، بر آن است تا به معرّفی توصیفی - تحلیلی پژوهش­های ادب عربی و جهان عرب دربارة حافظ و در برخی موارد به نقد دیدگاه­های آنها بپردازد؛ و همچنین تلاش می­کند که بر اساس مکتب فرانسوی ادبیّات تطبیقی به بررسی میزان و گسترة حافظ پژوهی در ادب عربی و جهان عرب و نیز اثر گذاری شعر و اندیشه حافظ را بر ادب عربی، به ویژه ادب عربی معاصر، بررسی کند.
یافته­های اساسی این جستار در این است که پژوهش­های حافظ­شناسی در ادب عربی و جهان عرب در چهار حوزه، انجام شده است: 1. کتاب 2. ترجمه 3. مقاله 4. پایان نامه.
افزون بر این، نویسندگان پژوهش­های ذکر شده، بیشتر با نگاهی مثبت و موازی و به دور از فرانگری یا فرونگری به تحلیل شعر حافظ پرداخته­اند و شعر و شخصیّت حافظ بر اندیشة برخی از بزرگان و معاصران ادب عربی از جمله: الشّواربی، طه حسین، سیّد قطب، البیاتی، الصّاوی و... نیز تأثیرگذار بوده است.
 

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

الف. کتاب­ها

1. الأمین، حسن (1975)؛ الموسوعة الأسلامیة، الطبعة الأولی، بیروت: دارالکتاب العربی. 

2. البیاتی، عبدالوهّاب (2000)؛ دیوان الأشعار، الطبعة الأولی، بیروت: دار العودة.

3. جاسم، عزیز السیّد (1990)؛ الإلتزام والتّصوف فی شعر عبدالوهّاب البیاتی، الطبعة الأولی، بغداد: دائرة الشّؤون الثّقافیة العامّة.

4. الجراح، نوری (1389)؛ باغ ایرانی، ترجمة کوتی، چاپ اوّل، تهران: افراز.

5. حافظ شیرازی، شمس­الدّین محمّد (1373)؛ دیوان اشعار، تصحیح: خطیب رهبر، چاپ سیزدهم، تهران: صفی علیشاه.

6. رسول­نژاد، عبدالله (1379)؛ سیّد قطب و اشعار او، چاپ اوّل، تهران: احسان.

7. سیّد قطب، إبراهیم حسین (1983)؛ کتب وشخصیّات، الطبعة الثّالثة، القاهرة – بیروت: دارالشّروق.

8. شبلی، عمر (2007)؛ حافظ الشّیرازی بالعربیة شعراً، الطبعة الأولی، بیروت: منشورات إتّحاد الکتّاب اللّبنانیین.

9. الشّواربی، إبراهیم أمین (1944)؛ حافظ الشّیرازی شاعر غناء والغزل فی إیران، الطبعة الأولی، القاهرة: مطبعة المعارف ومکتبها.

10. ------------ (1946)؛ الأغانی شیراز، الطبعة الأولی، القاهرة: مطبعة المعارف ومکتبها.

11. الصّاوی، صلاح (1989)؛ دیوان العشق، الطبعة الأولی، تهران: الثّقافی.

12. الطّویلی، أحمد (2012)؛ حافظ شیرازی شاعر العشق والعرفان، الطبعة الأولی، تونس.

13. علی، أسعد (1986)؛ السّیر الأدبی، الطبعة الأولی، باریس: الإتّحاد العالمی للّغة العربیّة.

14. فرّوخ، عمر (1979)؛ تاریخ الأدب العربی، ج 3، الطبعة الأولی، بیروت: دارالعلم للملایین.

15. ------ (1981)؛ التّصوّف فی الإسلام، الطبعة الأولی، بیروت: دارالکتب العربی.                        

16. المنجد فی الأعلام (1980)؛ الطبعة الأولی، بیروت: المطبعة الکاثولیکیة.

17. موتابحی، أمین علی (1972)؛ الکلمات والمصطلحات العربیة فی أشعار حافظ الشّیرازی، الطبعة الأولی، بغداد.

ب. مجلّه­ها

18. آیینه­وند، صادق (1383)؛ «حافظ الشّیرازی فی کتاباتالباحثین العرب»، مجلة شیراز، دانشگاه شیراز، صص 108-112.

19. پاشازانوس، احمد (1390)؛ «عبدالوهّاب البیاتی وحافظ شیرازی»، فصلنامة لسان مبین، دانشگاه بین­المللی امام خمینی (ره) قزوین، شمارة 3، صص 28-44.

20. علی، محمّدعلی (1385)؛ «فی شیرازیات»، نشریة کتاب ماه ادبیات و فلسفه، شمارة 3، صص 82-87.