مطالعۀ تطبیقی درون‌مایه‌های غزل شریف رضی و فخرالدّین عراقی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه گیلان

2 دانشیار گروه زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه شهید چمران اهواز

چکیده

شریف رضی (406 هـ.) شاعر و ادیب عرب و فخرالدّین عراقی (688 هـ.) شاعر نامور ایرانی از جمله شاعران برجسته‎ای هستند که در قالب غزل، سروده‎های دلنشینی از خود بر جای نهاده‎اند و هر یک، با توجّه به عوامل بیرونی و درونی و نیز توانایی خویش، از آن به عنوان ابزاری به منظور بیان اندیشه و عواطف خود بهره جسته‎اند. اشعار عاشقانۀ رضی و عراقی با وجود فاصلۀ زمانی و تفاوت زبانی، دربردارندۀ مفاهیم و اندیشه‎های همسان بسیاری است. این امر، نگارندگان را بر آن داشت تا با استفاده از شیوۀ تطبیق اندیشه‎های عاشقانۀ دو شاعر، به جستجو دربارۀ مضامینی بپردازند که در غزلشان به دو شاعر هویّت می‎بخشند. مقالۀ حاضر در پی آن است ضمن بررسی ویژگی‎های ادبیّات تغزّلی دو شاعر، به رهیافتی از طرز تفکّر و مشرب اعتقادی آن‌ها دست یابد. با عنایت به نتایج به دست آمده، غزل دو شاعر، از مبنایی عرفانی و آرمانی سرچشمه می‎گیرد و دارای مشابهت‎های مضمونی، همچون وفاداری، پاکدامنی، بلندهمّتی و... است که این امر، از نوعی همسویی اندیشگانی در غزلشان حکایت دارد.
 

کلیدواژه‌ها


  • · قرآن کریم.

1. آریان‌پور، امیرحسین (1357)؛ فرویدیسم، با اشاراتی به ادبیّات و عرفان، تهران: ابن سینا.

2. انوشه، حسن (1376)؛ فرهنگ‌نامة ادب فارسی، چاپ اوّل، تهران: سازمان چاپ و انتشارات.

3. البعلبکی، منیر (1986)؛ موسوعة المورد، الطّبعة العشرون، بیروت: دار العلم للملایین.

4. البغدادی، الخطیب (یی‌تا)؛ تاریخ بغداد أو مدینة السّلام، بیروت: دار الکتب العلمیّة.

5. الثّعالبی النّیشابوری، أبو منصور (1403)؛ یتیمة الدّهر فی محاسن أهل العصر، الطّبعة الثّانیة، بیروت: دار الفکر.

6. جمال‌الدّین، محمّد سعید (1389)؛ ادبیّات تطبیقی، ترجمة سعید حسام‌پور و حسین کیانی، چاپ اوّل، شیراز: دانشگاه شیراز.

7. داد، سیما (1375)؛ فرهنگ اصطلاحات ادبی، چاپ دوّم، تهران: مروارید.

8. درخشان، مهدی (1341)؛ بزرگان و سخنسرایان همدان، تهران: اطّلاعات.

9. دو روژمون، دنی (1374)؛ اسطورههای عشق، ترجمة جلال ستاری، چاپ اوّل، تهران: آلیک.

10. الرّضی، الشّریف (بی‌تا)؛ دیوان الشّریف الرّضی، بیروت: دار صادر.

11. زیدان، جرجی (1928)؛ تاریخ آداب اللّغة العربیّة، القاهرة: دار الجیل.

12. شفیعی کدکنی، محمّدرضا (1380)؛ صور خیال در شعر فارسی، چاپ هشتم، تهران: آگاه.

13. صفا، ذبیح‌الله (1367)؛ تاریخ ادبیّات ایران، تهران: فردوس.

14. صورتگر، لطفعلی (1348)؛ تجلّیّات عرفان در ادبیّات فارسی، تهران: ابن سینا.

15. عراقی، فخرالدّین ابراهیم همدانی (1338)؛ کلّیات، به کوشش سعید نفیسی، تهران: کتابخانه سنائی.

16. علوش، سعید (1987)؛ مدارس الأدب المقارن، الطّبعة الأولی، بیروت: مرکز الثّقافی العربی.

17. غزوان، عناد (2008)؛ بناء القصیدة فی شعر الشّریف الرّضی، الطّبعة الأولی، بغداد: إتّحاد الأدباء والکتّاب.

18. غنیمی هلال، محمّد (1373)؛ ادبیّات تطبیقی، ترجمة سیّد مرتضی آیت‌الله‌زاده شیرازی، تهران: امیرکبیر.

18. الفاخوریّ، حنّا (1378)؛ تاریخ ادبیات زبان عربی، ترجمة محمّد آیتی، تهران: توس.

20. --------- (1986)؛ الجامع فی تاریخ الأدب العربی«الأدب القدیم»، الطّبعة الأولی، بیروت: دار الجیل.

21. فروزانفر، بدیع‌الزّمان (1375)؛ شرح مثنوی شریف، تهران: علمی و فرهنگی.

22. فروید، زیگموند (1342)؛ تعبیر خواب و بیماریهای روانی، ترجمة ایرج پور باقر، تهران: آسیا.

23. قاسم‌نژاد، علی (1376)؛ فرهنگ‌نامة ادبی فارسی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

24. کلود واده، ژان (1372)؛ حدیث عشق در شرق، ترجمة جواد حدیدی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

25. مبارک، زکی (1408)؛ عبقریة الشّریف الرّضی، بیروت: دار الجیل.

26. متز، آدام (1364)؛ تمدّن اسلامی در قرن چهارم، تهران: امیرکبیر.

27. مختاری، محمّد (1377)؛ هفتاد سال عاشقانه، تهران: تیراژه.

28. ندا، طه (1383)؛ ادبیّات تطبیقی، ترجمة هادی نظری منظّم، تهران: نشر نی.

29. نعالی، أبو الحسن محمّد بن طلحة (بی‌تا)؛ جزء من حدیث أبی الحسن محمّد بن طلحة النعالی، المکتبة الشاملة، مؤسّسة المکتبة الشاملة، قم: نور.

30. نور الدّین، حسن جعفر (1990)؛ الأعلام من الأدباء والشّعراء، بیروت: دار العلم.

ب: مجلاّت

30. شریفیان، مهدی؛ شریف تیموری (1385)؛ «بررسی فرایند نوستالژی در شعر معاصر فارسی»، کاوش‌نامة زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه یزد، سال هفتم، شمارة 12، صص 33-62.

31. فتوحی، محمود (1387)؛ «سه صدا، سه رنگ، سه سبک در شعر قیصر امین‌پور»، ادب‌پژوهی، دانشگاه گیلان، شمارة پنجم، صص 9-30.

32. قادری، محمّد رضا؛ ناصر رجبی (1387)؛ «بررسی جلوه‎های بدیع در غزلیّات فخرالدّین عراقی»، فصلنامة زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی اراک، شمارة 16، صص 71-94.