بررسی «ازخودبیگانگی زن» در جامعۀ پدرسالار داستان‎های کوتاه «زویا پیر‎زاد» و «هیفاء بیطار»

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس‎ارشد زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه اصفهان

2 استادیار گروه زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه اصفهان

3 دانشیار گروه زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه اصفهان

چکیده

چکیده
نقد جامعه‎شناختی، یکی از روش‎های نقد ادبی، است که در تحلیل متون ادبی معاصر کاربرد دارد؛ بر این اساس، رمان و داستان، حوزه‎های مناسبی برای انجام مطالعات جامعه‎شناختی به شمار‎ می‎رود. در دوران معاصر، نویسندگان بزرگی از بانوان به نگارش رمان و داستان اقدام نموده‎اند و با پرداختن به موضوعات اجتماعی، سعی داشته‌اند مشکلات و مسائل زنان جامعة خود را مطرح کنند. بی‎شک یکی از مهم‎ترین موتیف‎های ادبیّات زنانِ نویسنده، پرداختن به مسئلة هویت زنان و بیگانگی آنان در جامعه و به‌ویژه جامعة پدرسالاری است. در این نوشتار، سعی شده است موضوع ازخودبیگانگی زن در جامعة پدرسالاری با رویکردی جامعه‎شناختی و به روش توصیفی - تحلیلی، در چند داستان کوتاه از دو نویسندة معاصر ایرانی و ‎سوری (زویا پیر‎زاد و هیفاء بیطار) بررسی و تحلیل شود. نتایج حاصله از بررسی داستان‎های این دو نویسنده (آن‌ها)، حاکی از آن است که در جامعة پدرسالاری، علاوه بر عقاید غلط حاکم و نوع نگرش جامعه نسبت به زن، شیوه‎های رفتاری زنان و عدم آگاهی از حقوق و جایگاه انسانی خود در جامعه، از دلایل اصلی سلطة مرد بر زندگی زن و از بین بردن حقوق مادّی و معنوی وی و سرانجام ازخودبیگانگی او محسوب می‎گردد. ازخودبیگانگی، بر کیفیّت زندگی زن تأثیر‎ می‎گذارد و باعث می‎شود که زن، معناداری و احساس رضایتمندی و شادکامی را در زندگی کمتر تجربه کند. این دو نویسنده، سعی داشته‎اند شرایط زندگی زنان جامعة خود را نشان دهند و نوعی آگاهی و بیداری در زنان ایجاد نمایند.

کلیدواژه‌ها


1. برکات، حلیم (1998)؛ المجتمع العربی المعاصرة، الطبّعة السّادسة، بیروت: مرکز دراسات الوحدة العربیّة.

2. بیطار، هیفاء (2006)؛ضجیج الجسد، الطّبعة الأولی، الجزائر: منشورات الاختلاف.

3. ------- (2010)؛ غروب وکتابة، الطّبعة الأولی، الجزائر: منشورات الاختلاف.

4. پیر‎زاد، زویا (1380)؛سه کتاب، چاپ اوّل، تهران: مرکز.

5. دوبووار، سیمون (1379)؛ جنس دوّم، جلد 1 و 2،ترجمة قاسم صنعوی، چاپ دوّم، تهران: توس.

6. زرکلی، شهلا (1393)؛ چراغ‌ها را من روشن میکنم، تهران: نیلوفر

7. سعید، خالدة (1970)؛ المرأة العربیة: کائن بغیره لا بذاته، مواقف.

8. شرابی، هشام (1992)؛ النّظام الأبوی وإشکالیّة تخلف المجتمع العربی، ترجمة هشام شریح، بیروت: مرکز دراسات الوحدة العربیّة.

9. -------- (1380)؛پدرسالاری جدید (نظریّهای دربارة تغییرات تحریف‌شده در جامعۀ عرب)، ترجمة سیّد احمد موثقی، تهران: کویر.

10. عبدالحمید، شاکر (2012)؛ الغرابة المفهوم وتجلیّاته فی الأدب، الکویت: عالم المعرفة.

11. فرخزاد، پوران (1378)؛ دانشنامة زنان فرهنگ‌ساز ایران و جهان، زن از کتیبه تا تاریخ، جلد اوّل، چاپ اوّل، تهران: زریاب.

12. کریمی، فرشته (1385)؛ زن در طول تاریخ، چاپ اوّل، شیراز: نوید.

13. مشیرزاده، حمیرا (1383)؛ از جنبش تا نظریّة اجتماعی: تاریخ دو قرن فمینیسم، چاپ دوّم، تهران: نشر و پژوهش شیرازه.

14. مطهری، مرتضی (1368)؛ حقوق زن در اسلام، چاپ سیزدهم، تهران: صدرا.

ب: مجلاّت

15. احمدی، سیروس (1376)؛ «ازخودبیگانگی، نظرگاه اسلام و متفکران مسلمان»، مجلّة علوم سیاسی، مطالعات راهبردی بسیج، شمارة 13 و 14، صص 31-56.

16. بشیری، ابوالقاسم (1384)؛ «ازخودبیگانگی»، مجلّة معرفت، شمارة 91، ص 71.

17. خواجه‌نوری، بیژن و محمّد تقی ایمان (1384)؛ «بررسی عوامل اجتماعی اقتصادی مؤثّر بر بیگانگی زنان (مطالعة موردی زنان شهر شیراز)»، جغرافیا و برنامه‌ریزی، شمارة 18، صص 79-109.

18. فوئر، لوئیز (1347)؛ «سابقة مفهوم ازخودبیگانگی»، ترجمة محمّد رضا پیروزکام، نامة علوم اجتماعی، دورة 1، شمارة 2، صص 5-27.

19. نیازی، شهریار؛ سمیه آقاجانی یزدآبادی و یداله ملایری (1390)؛ «بازتاب رنج‎های زن عرب در رمان‎های هیفاء بیطار»، مجلّة زن در فرهنگ و هنر، دورة سوّم، شمارة 2، صص 119-131.

ج: پایان‌نامه

20. دانشفر، ساره (1389)؛ مقایسة تحلیلی شخصیّت زن در آثار راضیه تجار و زویا پیرزاد، استاد راهنما: غلامحسین شریفی ولدانی، اصفهان: دانشگاه اصفهان.

د: منابع مجازی

21. عالم نوح، لقاء مع هیفاء بیطار: 06/14/2015 https://fa.wikipedia.org