بررسی تطبیقی بیداری زنان در شعر حافظ ابراهیم، هارون هاشم رشید، قیصر امین‌پور و یوسفعلی میرشکاک

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

حافظ ابراهیم، هارون هاشم رشید، قیصر امین­پور و یوسفعلی میرشکاک از تراز شاعران ارزشمندِ ادبیّات فارسی و عربی به شمار می­روند. ­هر چهار شاعر، گرایش قوی به ادبیّات ملّی داشته و مضامین ­و رموز مشترکی را در بین دو زبان خلق کرده­اند که درخور توجّه است. حافظ ابراهیم در قصیدة «مظاهرة النّساء» به هوشیاری زنان مصری و تظاهرات آنان برضدّ استعمار، هارون هاشم رشید در شعر «الأمّ الخالدة» به نقش­آفرینی زنان فلسطینی و همین­طور قیصر امین­پور و میرشکاک نیز به طور جداگانه در دیوان­های خود حماسه­سازی زنان ایرانی را در دفاع مقدّس ترسیم می­کنند. در این آثار ادبی، بین روند حوادث و درون­مایه، شباهت فراوانی دیده می­شود تا آنجا که برخی از ابیات را می­توان معادل برخی دیگر دانست. از آن روی که درک متن و محتوا به درک زیبایی­های آن بستگی دارد؛ از زاویۀ سبک­شناسی به تطبیق رفته­ایم و از آنجایی که نکتۀ مهمّ در سبک­شناسی توجّه به بسامد است؛ آثار مورد پژوهش از زوایۀ زبانی، ادبی و فکری، مورد تحلیل تطبیقی قرار گرفته است.
 

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

الف. کتاب­ها

1. آیینه­وند، صادق (1372)؛ پژوهش­هایی در تاریخ و ادب، تهران: نشر اطلاعات.

2. ابراهیم، حافظ (1987)؛ دیوان، ضبطه وشرحه ورتبه: أحمد أمین، أحمد الزّین و إبراهیم الابیاری، القاهرة: الهیئة المصریة العامة للکتاب.

3. أبو أصبع، صالح (1979)؛ الحرکة الشعریة فی فلسطین المحتلّة منذ عام 1948 حتّی 1975 دراسة نقدیة، الطّبعة الأولی، بیروت: الموسّسة العربیّة للدّراسات والنّشر.

4. اشراقی، زیبا و حمید رضا توکّلی و مهدیه نظریه (1390)؛ یادمان همزاد عاشقان جهان قیصر امین­پور، چاپ اوّل، تهران: انتشارات مروارید.

5. امین­پور، قیصر (1384)؛ سنّت و نوآوری در شعر معاصر، تهران.

6. ---------- (1388)؛ مجموعة کامل اشعار، چاپ اوّل، تهران: انتشارات مروارید.

7. انوری، دکتر حسن (1382)؛ فرهنگ بزرگ سخن، چاپ دوّم، تهران: انتشارات سخن.

8. بدوی، مصطفی (1969)؛ مختارات من الشّعر العربی المعاصر، بیروت: دارالنّهار.

9. بهار، محمّد تقی (1349)؛ سبک­شناسی نثر، تهران: امیر کبیر.

10. بهداروند، ارمغان (1388)؛ این روزها می­گذرد: زیباشناسی و سیر تحوّل شعر تحوّل قیصر امین­پور، چاپ اوّل، تهران: انتشارات نقش جهان.

11. پاکرو، فاطمه و شیوا کمالی اصل (بی­تا)؛ زیبایی­شناسی شعر فارسی، چاپ اوّل، تهران: نشر روزگار.

12. پناه، زینب (1389)؛ زن در آیینة شعر دفاع مقدّس، چاپ اوّل، تهران: بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش­های دفاع مقدّس.

13. الجرجانی، عبدالقادر (1978)؛ دلائل الإعجاز، بیروت: دارالمعرفة.

14. الجندی، انور (1986)؛ من أعلام الفکر والأدب، مصر: دارالقومیة للطباعة والنشر.

15. حسین، طه (1935)؛ المجموعة الکاملة، بیروت: الشرکة العالمیة لکتب.

16. الخضراء الجیّوسی، سلمی (1997)؛ موسوعة الأدب الفلسطینی المعاصر، الطّبعة الأولی، بیروت: الموسسة العربیة للدّراسات والنّشر.

17. رشید، هارون هاشم (1998)؛ طیور الجنّة، الطّبعة الأولی، القاهرة: دارالشروق.

18. الزیات، أحمد حسن (1995)؛ تاریخ الأدب العربی، بیروت: دارالمعرفة.

19. السّوافیری، کامل (1975)؛ الأدب العربی المعاصر فی فلسطین، القاهرة: دارالمعارف.

20. شفیعی­کدکنی، محمّد رضا (1384)؛ شاعر آینه­ها، تهران.

21. شکری، دکتر غالی (1366)؛ ادب مقاوم، ترجمه: دکتر محمّد حسین روحانی، چاپ اوّل، تهران: نشر نو.

22. شمیسا، سیروس (1375)؛ کلّیّات سبک­شناسی، چاپ چهارم، تهران: انتشارات فردوس.

23. شیری، علی­اکبر (1386)؛ درآمدی بر گویش­شناسی، چاپ اوّل، تهران: انتشارات مازیار.

24. صدری افشار، غلامحسین و نسرین حکمی و نسترن حکمی (1388)؛ فرهنگنامة فارسی: واژگان و اعلام، تهران: فرهنگ معاصر.

25. العشماوی، محمّد زکی (2000)؛ أعلام الأدب العربی الحدیث وإتّجاهاتهم الفنّیّة، مصر: دارالمعرفة الجامعیة.

26. عمر شاهین، أحمد (1992)؛ موسوعة کتاب فلسطین فی القرن العشرین، الطّبعة الأولی، دمشق: دائرة الثّقافة منظمة التّحریر الفلسطینیّة.

27. عمید، حسن (1386)؛ فرهنگ عمید، چاپ بیست و هشتم، تهران: امیر کبیر.

28. الفاخوری، حنّا (1986)؛ الجامع فی تاریخ الأدب العربی، الطّبعة الأولی، بیروت: دارالجیل.

29. محجوب، محمّد جعفر (بی­تا)؛ مقدّمة سبک خراسانی در شعر فارسی.

30. محمّد حسن، محمّد (2006)؛ شعراء فلسطین فی العصر الحدیث، الطّبعة الأولی، بیروت: أهلیة للنّشر والتّوزیع.

31. نظام طهرانی، نادر و سعید واعظ (1383)؛ شذرات من النّظم والنّثر فی العصر الحدیث، الطّبعة الأولی، طهران: جامعة العلامة الطباطبائی.

32. میرشکاک، یوسفعلی (1376)؛ از زبان یک یاغی، چاپ دوّم، تهران: انتشارات برگ.

33. -------------- (1368)؛ از چشم اژدها، چاپ اوّل، تهران: مرکز فرهنگی و هنری اقبال لاهوری.

ب. مجلّه­ها

34. بهمنی­مطلق، یدالله (1389)؛ «بررسی و تحلیل سبک اشعار میرزادة عشقی»، بهار ادب، فصلنامه تخصصی سبک­شناسی، شمارة 3، سال سوّم، ص 100.

35. رجائی، دکتر نجمه (1387)؛ «ارزش معنایی موسیقی و صورت­پردازی با کلمه»، مجلّة علمی- پژوهشی دانشکدة ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه تهران، شمارة 188، دورة 59، ص 26.

36. سیّدی، سیّد حسین (1390)؛ «درآمدی توصیفی- تحلیلی بر چیستی و ماهیت ادبیّات تطبیقی»، فصلنامة نقد و ادبیّات تطبیقی (پژوهش های زبان و ادبیّات عربی)، دانشکدة ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه رازی کرمانشاه، سال اوّل، شمارة 3، ص 15.

37. فلاحی، کتایون، «علم و فقر در شعر حافظ ابراهیم»، مجلّة دانشکدة علوم انسانی، شمارة پیوسته 10،  نور مگز، ص 154.

38. مصطفوی­نیا، سیّد محمّد رضی، محمود رضا توکّلی محمّدی، قاسم ابراهیمی (1390)؛ «مقاومت در شعر توفیق امین­زیاد»، نشریة ادب پایداری، دانشکدة ادبیّات و علوم انسانی، سال دوّم، شمارة 3، پاییز 1389، سال دوّم، شمارة چهارم، ص 568.

39. نظری­منظم، هادی (1389)؛ «ادبیّات تطبیقی: تعریف و زمینه­های پژوهش»، نشریة علمی - پژوهشی ادبیّات تطبیقی، دورة جدید، سال اوّل، شمارة 2، ص 221.

ج. سایت­های اینترنتی

40. «تجلی پایداری در اشعار سیمین بهبهانی و فدوی طوقان شاعرة معاصر سوریه.» در سایت http://zendegiyeh-man.persianblog.ir)

41. الانزیاح واللغة الشعریة، سایت: aladab.mihanbloge.com).

43. moraffah.blogfa.com

44. www.ido.ir

چند رسانه­ای

نرم افزار موسوعة الشعریة.