تبیین و تحلیل مناسبات بینامتنی کنوز الودیعه من رموز الذّریعه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه کردستان

2 دانش‌آموخته دکتری زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه کردستان

چکیده

کتاب کنوز الودیعة من رموز الذّریعة با هدف ترجمة کتاب الذّریعة إلی مکارم الشّریعة نوشته شده است و نمونة درخشانی از ترجمة پویا در متون کهن ادب فارسی است؛ گونه‌ها و گفتمان‌های مختلف فرهنگی و ادبی رایج در تاریخ ایران تا قرن هشتم در آن گرد آمده است.در این مقاله، با استفاده از روش ترامتنیّت ژنت، به تبیین نقش این گونه‌ها و گفتمان‌ها در تعیین جایگاه کتاب کنوز الودیعةدر متون ادب تعلیمی پرداخته شده است. نتایج این پژوهش نشان ‌می‌دهد؛ کنوز الودیعةبر اساس نظام‌ها، رمزگان و سنّت‌های ایجادشده توسّط آثار ادبی پیشین بنا ‌شده است و آیات، احادیث، روایات، حکایات و اشعار فارسی و عربی در آن، حضوری پررنگ دارند و شرح و بسط عبارات کتاب الذّریعةو بهره جستن از متون اخلاقیِ فلسفی، دینی، ایرانشهری، عرفانی و تاریخی ایرانی و اسلامی، این کتاب را به مخزن گنج‌هایی چون الأدب الکبیر ابن مقفّع، جاودان خرد ابن مسکویه، الذّریعة راغب اصفهانی و صدها متن اسلامی و ایرانی دیگر بدل ساخته است.
 

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

الف: کتاب‌ها

  • ·  قرآن کریم.

1. آلن، گراهام (1385)؛بینامتنیّت، ترجمة پیام یزدانجو، چاپ اوّل، تهران: مرکز.

2. ابن اثیر، عز الدّین ابوالحسن علی (1385)؛ الکامل، بیروت: دار صادر.

3. ------------------- (1371)؛الکامل، ترجمة م حالت- خلیلی، چاپ اوّل، تهران: علمی.

4. ابن ظافر (768)؛ کنوز الودیعة من رموز الذّریعة، تهران: کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران، شمارة مسلسل 8792، [نسخة خطی].

5. ابن کثیر، اسماعیل بن عمر (1407)؛ البدایة و النهایة، بیروت: دار الفکر.

6. ابن مسکویه، ابو علی احمد بن محمّد (1377)؛ الحکمةالخالدة، تصحیح: عبد الرّحمن بدوی، الطّبعة الثّانیة، تهران: جامعة تهران.

7. ابن مقفّع (1912)؛ الأدب الکبیر، تحقیق: احمد زکی باشا، اسکندریه: مدرسة محمّد علی.

8. احمدی، بابک (1387)؛ ساختار و تأویل متن، چاپ چهارم، تهران: مرکز.

9. اخوان الصّفا (1412)؛ رسائل إخوان الصفا وخلّان الوفا، بیروت: الدار الإسلامیة.

10. بیهقّی، احمد بن حسین (1405)؛ دلائل النّبوة، تحقیق: عبدالمعطی قلعجی، بیروت: دار الکتب العلمیه.

11. تاج الدّین وزیر، احمد بن محمّد (1381)؛ بیاض تاج الدّین احمد وزیر، تحقیق: علی زمانی علویجه، الطّبعة الأولی، قم: مجمع ذخائر اسلامی.

12. الجاحظ، عمرو بن بحر (2002)؛ البیان والتّبیین، تصحیح: علی أبو ملحم، بیروت: الهلال‏.

13. خطیبی، حسین (1386)؛ فن نثر در ادب پارسی، چاپ سوّم، تهران: زوار.

14. دانش‌پژوه، محمّدتقی (1341)؛ تحفه (در اخلاق و سیاست)، چاپ اوّل، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

15. درایتی، مصطفی (1389)؛ فهرستوارة دستنوشت‌های ایران، چاپ اوّل، تهران: مجلس شورای اسلامی.

16. رازی، نجم­الدّین ابوبکر (1379)؛ مرصاد العباد، به اهتمام محمّد امین ریاحی، چاپ هشتم، تهران: علمی و فرهنگی.

17. راغب اصفهانی، ابو القاسم (1428)؛ الذّریعة إلی مکارم الشّریعة، تحقیق: ابو الیزید أبو زید العجمی، الطّبعة الأولی، مصر: دار السّلام.

18. رستگار فسایی، منصور (1389)؛ انواع نثر فارسی، چاپ دوّم، تهران: سمت.

19. رستم‌وندی، تقی (1392)؛اندیشة ایرانشهری در عصر اسلامی، چاپ دوّم، تهران: امیرکبیر.

20. زیدری نسوی، شهاب­الدّین محمّد (1381)؛ نفثةالمصدور، تصحیح: امیرحسین یزدگردی، چاپ اوّل، تهران: توس.

21. سلدن، رامان و پیتر ویدوسون (1384)؛ راهنمای نظریّة ادبی معاصر، چاپ سوّم، تهران: طرح نو.

22. شمیسا، سیروس (1380)؛ سبک‌شناسی نثر، چاپ پنجم، تهران: میترا.

23. صلح‌جو، علی (1391)؛ گفتمان و ترجمه، چاپ ششم، تهران: مرکز.

24. طبری، أبوجعفر محمّد بن جریر (1375)؛ تاریخ طبری، ترجمة ابوالقاسم پاینده، چاپ پنجم، تهران: اساطیر.

25. ------------------- (1387)؛ تاریخ الامم و الملوک، تصحیح: محمّد ابوالفضل ابراهیم، الطبعة الثانیة، بیروت: دار التراث.

26. طوسی، خواجه نصیرالدّین (1391)؛ اخلاق ناصری، تصحیح: مجتبی مینوی و علیرضا حیدری، چاپ هفتم، تهران: خوارزمی.

27. ظهیری سمرقندی، محمّد بن علی (1349)؛ أغراضالرّیاسةفیاعراضالرّیاسة، تصحیح جعفر شعار، چاپ اوّل، تهران: دانشگاه تهران.

28. العلوی، هبة اللّه (1412)؛ أمالی إبن الشّجری، الطّبعة الأولی، القاهرة: مکتبة الخانجی.

29. فردوسی، ابوالقاسم (1389)؛ شاهنامه، تصحیح: جلال خالقی مطلق، چاپ سوّم، تهران: مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی.

30. قطب‌الدّین شیرازی، محمود بن مسعود (1369)؛ درّةالتّاج، تصحیح: سیّد محمّد مشکوة، الطّبعة الثّالثة، تهران: حکمت.

31. الکلبی، ابو المنذر هشام بن محمّد (1364)؛ الأصنام، تصحیح: احمد زکی باشا، الطّبعة الثّانیة، تهران: نشر نو.

32. محمّدی، مجید (1379)؛ نظام‌های اخلاقی در اسلام و ایران، چاپ اوّل، تهران: کویر.

33. محمّدی ملایری، محمّد (1379)؛ تاریخ و فرهنگ ایران در دوران انتقال از عصر ساسانی به عصر اسلامی، چاپ اوّل، تهران: توس.

34. منشی، ابوالمعالی نصرالله (1367)؛ ترجمة کلیله و دمنه، تصحیح: مجتبی مینوی، چاپ هشتم، تهران: امیرکبیر.

35. میبدی، ابوالفضل رشیدالدّین (1361)؛ کشف الأسرار وعدّة الأبرار، تصحیح: علی­اصغر حکمت، چاپ سوّم، تهران: امیرکبیر.

36. نامور مطلق، بهمن (1394)؛ درآمدی بر بینامتنیّت، چاپ دوّم، تهران: سخن.

37. نسفی، عزیزالدّین (1386)؛ الإنسان الکامل، تصحیح: ماژیران موله، چاپ هشتم، تهران: طهوری.

ب: مجلاّت

38. ایازی، محمّدعلی (1393)؛ «راغب اصفهانی؛ قرآن‌پژوه و مفسّر قرآن»، دوفصلنامة مطالعات روش‌شناسی دینی، سال اوّل، صص 10-34.

39. دانش‌پژوه، محمّدتقی (1352)؛ «چند اثر فارسی در اخلاق»، فرهنگ ایران­زمین، شمارة 19، صص 261-284.

40. مارزلف، اولریش (1378)؛ «سیر قصّه‌های تعلیمی بین مذاهب»، ترجمة کیکاووس جهانداری، مجلّة بخارا، سال دوّم، شمارة هفتم، صص 372-381.

41. نامور مطلق، بهمن (1386)؛ «ترامتنیّت مطالعة روابط یک متن با دیگر متن‌ها»، پژوهشنامة علوم انسانی، شمارة 56، صص 83-96.