بررسی تطبیقی مضامین اجتماعی در رمان ابن الفقیر اثر مولود فرعون و داستان مدیر مدرسه اثر جلال آل احمد

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه یزد

2 دانشجوی کارشناسی‌ارشد زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه یزد

3 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه یزد

چکیده

«مولود فرعون» و «جلال آل احمد» در ادبیّات الجزایر و ادبیّات فارسی، متأثّر از اوضاع نابسامان جامعۀ خویش در ضمن
داستان­پردازی، به نقد و تحلیل رفتارهای اجتماعی نامناسب روزگار خود پرداخته­اند، و هر دو از مصلحان و روشنفکران جامعۀ خود نیز بوده­اند. رفتارهای نامطلوب در میان مردم همچون حسادت، سوءظن، خرافات و تقلید از پوشش­های غربی نیز مورد انتقاد این دو نویسنده قرار داشته است. این مقاله به شیوۀ توصیفی - تحلیلی و بر اساس مکتب تطبیقی آمریکایی، رمان ابن الفقیر مولود فرعون و داستان مدیر مدرسه جلال آل احمد را از منظر جامعه‌شناسی ادبی مورد بررسی قرار داده است. از مهم­ترین دستاوردهای پژوهش حاضر می­توان انعکاس مفاهیم و مضامینی چون فقر، تبعیض، جهل و اوضاع نابسامان خانواده و... را نام برد، با این تفاوت که «مولود فرعون» جامعة روستایی خود و «جلال آل احمد» جامعة کوچک مدرسه را مورد انتقاد قرار داده­اند؛ امّا با این حال، فقر را عامل اصلی نابسامانی مردم می­دانند.
 

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

الف: کتاب­ها

  • ·    قرآن کریم

1. آل احمد، جلال (1357)؛ مدیر مدرسه، چاپ ششم، تهران: امیرکبیر.

2. أزوط، جورج (1989)؛ سهیل إدریس فی قصصه ومواقفه، الطّبعة الأولی، بیروت: دار الآداب.

3. براجوغینا، سفیتلانا (1995)؛ حدود العصور - حدود الثّقافات، ترجمة ابوالوی ممدوح، راتب سکّر، دمشق: إتّحاد الکتّاب العرب.

4. ترابی، علی­اکبر (1379)؛ جامعه­شناسی ادبیّات فارسی، چاپ پنجم، تبریز: فروغ آزادی.

5. خضر، سعاد محمد (1967)؛ الأدب الجزائری المعاصر، بیروت: المکتبة العصریة.

6. الزّبیری، محمد العربی (1991)؛ تاریخ الجزائر المعاصر، دمشق: إتّحادیة الکتّاب العرب.

7. ستوده، هدایت و مظفرالدّین شهبازی (1388 )؛ جامعه­شناسی در ادبیّات، چاپ دوّم، تهران: ندای آریانا.

8. سعداللّه، أبوالقاسم (1998)؛ تاریخ الجزائر الثّقافی، الجزائر: المؤسّسة الوطنیّة للکتّاب.

9. عبد الحمید الموسی، أنور (2011)؛ علم الاجتماع الأدبی (منهج سوسیولوجی فی القراءة والنّقد)، الطّبعة الأولی، لبنان: دار النّهضة العربیّة.

10. فرعون، مولود (1962)؛ ابن الفقیر، ترجمة جورج سالم، دمشق: دار دمشق للطّباعة والنّشر.

11. قادری، فاطمه (1389)؛ سیری در تحوّل ادبیّات معاصر الجزایر، یزد: دانشگاه یزد.

12. گلدمن، لوسین (1389)؛ جامعه، فرهنگ، ادبیّات، ترجمة محمّد جعفر پوینده، چاپ دوّم، تهران: پوینده.

13. الماضی، شکری عزیز (1993)؛  فی نظریّة الأدب، الطّبعة الأولی، بیروت: دار المنتخب العربی للدّراسات والنّشر والتّوزیع.

14. مندور، محمد (بی­تا)؛ فی الأدب والنّقد، القاهرة: نهضة مصر للطّباعة والنّشر والتّوزیع.

ب: مجلاّت

15. بن صالح، نوال (2013)؛ «استرشاف القطیعة فی أدب مولود فرعون، نموذجاً الأرض و الدم»، مجلة المخبر، (جامعة بسکرة)، العدد التاسع، الجزائر. صص 393-402.

16. سرامی، قدمعلی (1392)؛ «پژوهشی در شخصیّت داستان مدیر مدرسه اثر جلال آل احمد»، مجلّة فنون ادبی، دانشگاه اصفهان، سال پنجم، شماره 1، صص 1-18.

17. علی­پور گسکری، بهناز (1389)؛ «جلال آل احمد در آیینة داستان­هایش»، کتاب ماه ادبیّات، شمارة 158، صص 35-38.

18. مولوی، محمّدعلی (1383)؛ «آل احمد»، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، چاپ پنجم، تهران: مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی. صص 556-557.

19. نظری منظم، هادی (1389)؛ ادبیّات تطبیقی: تعریف و زمینه­های پژوهش، نشریة ادبیّات تطبیقی، دانشگاه شهید باهنر، دانشکدة ادبیّات و علوم انسانی، سال اوّل، شمارة 2، صص 222-237.

ج: پایان­نامه

20. مهرابی، طاهره (1390)؛ بررسی فرهنگ عامیانه در آثار جلال آل احمد، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، یزد: دانشگاه یزد، دانشکدة ادبیّات.