بررسی تطبیقی اندیشه های پوپولیستی در شعر میرزادة عشقی و احمد شوقی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

چکیده

بروز پیامدهای مختلفی چون صنعتی‌شدن جوامع، جنگ جهانی اوّل، تضاد طبقاتی، مفاسد اجتماعی، نظام‌های سیاسی مستبد، حکومت­های استعماری و نظایر آن، سبب شد که شماری از نویسندگان و شاعران در فرانسه گرد هم آمده، ادبیّات پوپولیستی را بنیان نهند و توجّه قشر روشنفکر ادبی را به این مقوله جلب کنند؛ از آنجایی که گرایش به این مکتب در ایران و دولت عثمانی و در کشورهای تابعۀ این حکومت، نظیر مصر چشمگیر بوده است، از این رو، در این جستار، تلاش شده است تا به بررسی
جنبه­های گوناگون تفکّرات پوپولیستی در شعر میرزادۀ عشقی و احمد شوقی پرداخته شود؛ چراکه شحصیّت­های مذکور در جریان انقلاب مشروطۀ ایران و نهضت بیداری مصر، با تکیه بر سلاح قلم در جهت آگاهی و بیداری قشرهای مختلف جامعۀ خود گام­های مؤثری برداشته­اند و مطالعۀ مجموعه اشعار آن‌ها بیانگر این است که این شاعران، نه‌تنها از پیشگامان تجدّد، نوگرایی و استقلال­طلبی ملّت­های خود بوده­اند؛ بلکه از پیش­قراولان ادب معاصر ایران و مصر نیز هستند که شعر را از دام سنّت­های کهن و مدایح پادشاهان رها کرده و در خدمت مردم و جامعه قرار داده­ا ند.

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

الف: کتاب‌ها

1. آبراهامیان، یرواند (1378)؛ ایران بین دو انقلاب، ترجمة احمد گل‌محمدی، چاپ چهارم، تهران: نی.

2. آژند یعقوب (1363)؛ ادبیّات نوین ایران، چاپ اوّل، تهران: امیرکبیر.

3. آشوری، داریوش (1373)؛ دانشنامة سیاسی، چاپ شانزدهم، تهران: مروارید.

4. آل احمد، جلال (1372)؛ در خدمت و خیانت روشنفکران، چاپ دوّم، تهران: فردوس.

5. اکبری، بیرق، حسن (1379)؛ مبانی فکری ادبیّات مشروطه، تهران: پایا.

6. بابایی، داوود علی (1381)؛ گفته‌های میرزادة عشقی، تهران: امید فردا.

7. بهزادی، حسین (1381)؛ تذکرة شعرای کرمان، چاپ اوّل، تهران: دستان.

8. تاگارت، پل (1381)؛ پوپولیسم، مترجم حسن مرتضوی، چاپ اوّل، تهران: آشیان.

9. جعفری، مسعود (1386)؛سیر رمانتیسم در ایران، چاپ اوّل، تهران: مرکز.

10. حائری، سیّد هادی (1373)؛ سدة میلاد میرزادة عشقی، چاپ اوّل، تهران: مرکز.

11. درگاهی، محمود (1377)؛ نقد شعر در ایران، چاپ اوّل، تهران: امیرکبیر.

12. درویشیان، علی‌اشرف (1381)؛ چون و چرا، چاپ اوّل، تهران: اشاره.

13. رحیق اغصان، علی (1384)؛ دانشنامه در علم سیاست، تهران: فرهنگ صبا.

14. رکن­زاده آدمیت، محمد حسن (1338)؛ دانشمندان و سخن‌سرایان فارس، تهران: کتابخانۀ خیام.

15. السوافیری، کامل (1383)؛ ادب معاصر عرب در فلسطین، ترجمة احمد امیر سرداری، تهران: حروفیه.

16. شفیعی کدکنی، محمد رضا (1386) زمینه‌های اجتماعی شعر فارسی، چاپ اوّل، تهران: زمانه.

17. ------------------- (1359)؛ شعر معاصر عرب، تهران: توس.

18. شمس لنگرودی، محمد (1377)؛ تاریخ تحلیلی شعر فارسی، چاپ اوّل، تهران: مرکز.

19. رضازاده شفق، صادق (1359)؛ تاریخ ادبیّات ایران، شیراز: دانشگاه شیراز.

20. شوقی، احمد (2000)؛ الشوقیات ، 2ج، قاهرة: العالمیه مصر.

21. صدری افشار، غلامحسین و نسرین و نسترن حکمی (1384)؛ فرهنگ گزیدة فارسی، چاپ اوّل، تهران: فرهنگ معاصر.

22. ضیف، شوقی (1975)؛ شوقی شاعر العصر الحدیث، قاهرة: دایرة المعارف.

23. عشقی، محمّدرضا (1357)،کلّیّات مصوّر میزادة عشقی، گردآوری علی‌اکبر مشیر سلیمی، چاپ اوّل، تهران: جاویدان.

24. عطوی، فوزی (1987)؛ أحمد شوقی امیر الشّعرا، بیروت: دار الکتاب.

25. عنایت، حمید (1387)؛ سیری در اندیشة سیاسیعرب، چاپ پنجم، تهران: امیرکبیر.

26. الفاخوری، حنا (1387)؛ تاریخ ادبیّات عربی، ترجمة عبدالمحمد آیتی، تهران: توس.

27. کادن، جی. ای (1380)؛ فرهنگ ادبیّات و نقد، ترجمة کاظم فیروزمند، چاپ اوّل، تهران: شادگان.

28. لاکلائو، ارنستو و دیگران (1388)؛ در ستایش پوپولیسم، ترجمة احمد ایزدی و عبّاس ارض‌پیما، تهران: رخداد نو.

29. مراغه‌ای، زین‌العابدین (1353)؛ سیاحت­نامة ابراهیم بیگ، تهران: اندیشه.

30. مصاحب، غلامحسن (1342)؛ طبقة حاکمة ایران را بشناسید، تهران، چاپخانة مهر.

31. ولی‌زاده، حمید (1392)؛ احمد شوقی امیرالشّعرای معاصر عرب، چاپ اوّل، تهران: صداقت.

32. هاوزر، آرنولد (1361)؛ تاریخ اجتماعی هنر، مترجم امید مؤید، چاپ اوّل، تهران: چاپخش و دنیای نور.

33. یاحقی، محمد جعفر (1384)؛ جویبار لحظه­ها، چاپ سوّم، تهران: جام.

ب: مجلاّت

34. ابوطالبی، مهدی (1387)؛ «پوپولیسم»، مجله معارف، شماره 56، صص 1-3.

35. دلیرپور، پرویز (1389)؛ «زمینه‌های سیاسی و اجتماعی پوپولیسم و اقتدارطلبی»، مجلّة اطّلاعات سیاسی - اقتصادی، شمارة 279-280، صص 46-61.

36. شریفیان، مهدی و سارا رضاپور (1387)؛ «ویژگی‌های زبانی شعر نیما»، مجلّة زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال ششم، شمارة 10، صص 67-82.

37. کلود مونو، ژان (1388)؛ «قدرت پوپولیسم»، مجلّة گفتگو، شمارة 54، صص 61-72.