واکاوی سیمای نیشابور در شعر عبد الوهّاب البیاتی و محمّدرضا شفیعی کدکنی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

پدیده شهر، در بیان رنج­های جامعه و همچنین در نمود آرزوی آفرینش ناکجاآباد، نگاه شاعران زیادی را به یکدیگر پیوند داده است. نیشابور، شهری است که در آثار عبد الوهّاب البیاتی و محمّدرضا شفیعی کدکنی، جایگاه ویژه‏ای دارد. بیاتی به‌ویژه در مجموعة شعری «الّذی یأتی ولا یأتی» و شفیعی در دفتر شعر «در کوچه‌باغ‌های نشابور» سیمایی متفاوت از نیشابور را ترسیم نموده‏اند. این پژوهش، با رویکردی توصیفی - تحلیلی و با نظر به اصول مکتب ادبیّات تطبیقی فرانسه می­کوشد تا چگونگی نمود سیمای نیشابور را در شعر البیاتی و شفیعی کدکنی بررسی نماید و همسانی‏ها و ناهمخوانی‏های تصویر نیشابور را در رویکرد دو شاعر، مورد بازخوانی و تحلیل قرار دهد. نگارندگان در این نوشتار، برآنند تا با بررسی شهرسروده­های بیاتی و شفیعی کدکنی، وجوه اشتراک و افتراقِ بازتاب­یافته در سروده‏های آنان را در ترسیم شهر و به‏ویژه شهر نیشابور به بوتة بحث و بررسی بگذارند. برآیند پایانی این خوانش تطبیقی، از یک‌سو حکایت از ترسیم همانند جلوه‏هایی مانند ترس، تاریکی، درّنده‌خویی، تسلیم، بیم و امید از شهر نزد دو شاعر دارد و از سوی دیگر، نشان از کاربست یک طیف واژگانی مشابه توسّط دو سراینده دارد که به‏ویژه در راستای ترسیم احساس حسرت، دریغ و اندوه آنان نسبت به شهر ستمدیده و به قهقرارفتة نیشابور نمود یافته است؛ هرچند گونه‏ای امیدواری به رستاخیز نیشابور و ساخت ناکجاآباد نیز در اشعار دو شاعر، قابل ردیابی است.

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

الف: کتاب­ها

1. أبو أحمد، حامد (1991)؛ عبد الوهّاب البیاتی فی إسبانیا، الطّبعة الأولی، بیروت: المؤسّسة العربیّة للدّراسات والنّشر.

2. أبو غالی، مختارعلی (1995)؛ المدینة فی الشّعر العربی المعاصر، کویت: عالم المعرفة.

3. برهانی، مهدی (1378)؛ از زبان صبح (بررسی شعر شفیعی کدکنی)، چاپ اوّل، تهران: پاژنگ.

4. بشردوست، مجتبی (1379)؛ در جستجوی نیشابور (زندگی و شعر شفیعی کدکنی)، چاپ اوّل، تهران: ثالث.

5. البیاتی، عبد الوهّاب (1995)؛ الأعمال الشّعریة، مجلّدان، بیروت: المؤسّسة العربیّة للدّراسات والنّشر.

6. ------------ (1348)؛ آوازهای سندباد، ترجمة محمّدرضا شفیعی کدکنی، چاپ اوّل، تهران: نیل.

7. حاکم نیشابوری، ابو عبدالله (1375)؛ تاریخ نیشابور، ترجمة محمّد بن حسین خلیفه نیشابوری، تصحیح محمّدرضا شفیعی کدکنی، چاپ اوّل، تهران: آگه.

8. رزق، خلیل (1995)؛ عبد الوهّاب البیاتی فی دراسة أسلوبیة، الطّبعة الأولی، بیروت: مؤسّسة الأشرف.

9. شفیعی کدکنی، محمّدرضا (1385/ الف)؛ آیینه‌ای برای صداها، چاپ پنجم، تهران: سخن.

10. ------------------- (1385/ ب)؛ هزارة دوّم آهوی کوهی، چاپ چهارم، تهران: سخن.

11. ------------------- (1359)؛ شعر معاصر عرب، تهران: توس

12. الضّاوی، احمد عرفات (1384)؛ کارکرد سنّت در شعر معاصر عرب، ترجمة سیّد حسین سیّدی. چاپ اوّل، مشهد: دانشگاه فردوسی.

13. عبّاس، احسان (1992)؛ اتجاهات الشّعر العربی المعاصر، الطّبعة الثّانیة، اردن: دار الشّروق للنّشر والتّوزیع.

14. عبّاسی، حبیب‌الله (1387)؛ سفرنامة باران (نقد و تحلیل اشعار دکتر شفیعی کدکنی)، چاپ اوّل، تهران: سخن.

15. محسنی­نیا، ناصر (1393)؛ ادبیّات تطبیقی (پژوهشی در باب نظریّة ادبیّات و شعر روایی)،ترجمة سیّد حسین سیّدی، چاپ اوّل، مشهد: به­نشر.

16. مونتابث، بدرو مانتینث (1982)؛ ثلاث مدن إسبانیة فی شعر عبد الوهّاب البیاتی، ترجمة وتقدیم: محمّد عبدالله الجعَیدی، مادرید: ایف للطّباعة والنّشر.

ب: مجلاّت

17. فوزی، ناهده (1393)؛ «بررسی شعر محمّدرضا شفیعی کدکنی و عبد الوهّاب البیاتی از منظر ادبیّات تطبیقی»، فصلنامة علمی - پژوهشی پژوهش‌های ادبیّات تطبیقی، شمارة 1، صص 79-97.

Reference

18. Eliade, Mircea. (1959); Cosmos and history: The Myth of Eternal Return, trans By Willard R. Trask, New York: Harper and Row publishers.