بررسی تطبیقی و سبک شناسانه جلوه های پایداری در شعر نزار قبانی و نصرالله مردانی (مطالعه موردپژوهانه: دو سرودة «طریق واحد» و «سمند صاعقه)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه ولی عصر (عج)، رفسنجان

چکیده

جستار پیش رو، کوششی است تطبیقی و سبک­شناسانة دو سرودة «طریق واحد» از نزار قبانی (1998-1923) و «سمند صاعقه» از نصرالله مردانی (1383-1326). دو ادیب یادشده که با هجوم ملّت­های بیگانه به کشورهای فلسطین و ایران روبه­رو هستند، در سرودة خویش، ضمن دعوت به حضور سریع در میدان نبرد، مخاطب را به ایستادگی و پایداری در برابر اشغالگران فرامی­خوانند. این مقاله درصدد بررسی سبک­شناسانة همسانی­ها و ناهمسانی‌های موضوعی و فنّی جلوه­های پایداری دو سروده، در سه سطح فکری و ادبی و زبانی با تکیه بر چارچوب‌های ادبیّات تطبیقی است. مهم­ترین یافته­های برآمده از این پژوهش نشان می­دهد که دو شاعر در سرودة خود با به کارگیری واژگان و عبارات الهام­بخش پایداری و اسلوب تکرار و همچنین استفاده از تصاویر فنّی، در پی انتقال مفهوم خویش به مخاطب هستند. به لحاظ موضوعی، سرودة مردانی بر مفهوم شهادت، به عنوان یکی از مؤلّفه­های ادبیّات پایداری تأکید می­ورزد، امّا گسترة جغرافیایی پایداری در سرودة قبانی فراگیرتر است.
 

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

الف: کتاب­ها

  • ·  قرآن کریم

1. أبو البقاء، ابن موسی الحسینی الکفوی (1904)؛ الکلّیّات، بیروت: مؤسّسة الرّسالة.

2. باطنی، محمّد رضا (1382)؛ فرهنگ معاصر (انگلیسی-فارسی)، تهران: فرهنگ معاصر.

3. برکات،وائل وغسان السّیّد ونجاح هارون(2004) اتّجاهات نقدیّة حدیثة ومعاصرة، دمشق: منشورات جامعة دمشق.

4. ثروت، منصور (1364)؛ فرهنگ کنایات، تهران: سپهر.

5. خورشا، صادق (1390)؛ مجانی الشعر العربی الحدیث ومدارسه، الطّبعة الخامسة، تهران: سمت.

6. داد، سیما (1382)؛ فرهنگ اصطلاحات ادبی، تهران: مروارید.

7. دهخدا، علی‌اکبر (1352)؛ لغت­نامة علی‌اکبر دهخدا، زیر نظر محمّد معین و سید جعفر شهیدی، جلد 9، دانشگاه تهران: مؤسّسة لغت­نامة دهخدا.

8. سنگری، محمّد رضا (1380)؛ نقد و بررسی ادبیّات منظوم دفاع مقدّس، جلد 3، تهران: پالیزان.

9. شمیسا، سیروس (1372)؛ کلّیّات سبک‌شناسی، تهران: فردوس.

10. شکیب انصاری، محمود (1393)؛ تطوّر الأدب العربی المعاصر (تاریخ ونصوص)، الطّبعة السّادس، اهواز: دانشگاه شهید چمران.

11. ضیف، شوقی (بی­تا)؛ دراسات فی الشّعر العربی المعاصر، مصر: دار المعارف.

12. عبد المطّلب، محمّد (1994)؛ البلاغة والأسلوبیة، الطّبعة الثّانیة، بیروت: مکتبة لبنان ناشرون.

13. عشری زاید، علی (2008)؛ عن بناء القصیدة العربیّة الحدیثة، القاهرة: مکتبة الآداب.

14. علوان سلمان، محمّد (2008)؛ الایقاع فی شعر الحداثة، الاسکندریة: العامریة.

15. الفاخوری، حنا (1422)؛ الجامع فی تاریخ الأدب العربی (الأدب الحدیث)، الطّبعة الأولی، قم: منشورات ذوی القربی.

16. فیدوح. عبد القادر (1992)؛ الاتّجاه النّفسی فی نقد الشّعر العربی، دمشق: مطبعة اتّحاد الکتّاب العرب.

17. قبانی، نزار (1356)؛ قصّتی مع الشّعر (داستان من و شعر)، ترجمة غلامحسین یوسفی و یوسف بکار، چاپ اوّل، مشهد: دانشگاه فردوسی.

18. ----- (1434)؛ الأعمال الکاملة للشّاعر نزار قبانی شاعر الحبّ والثّورة، دراسة واعداد مؤمن المحمّدی، الطّبعة الأولی، بغداد: مکتبة هانی.

19. کاظمی، محمّد کاظم (1390)؛ ده شاعر انقلاب، تهران: سوره.

20. کافی، غلامرضا (1381)؛ دستی بر آتش (شناخت شعر جنگ)،شیراز: نوید.

21. کاکایی، عبدالجبار (1385)؛ بررسی تطبیقی موضوعات پایداری در شعر ایران وجهان، چاپ 2، تهران: پالیزان.

22. کنفانی، غسّان (1361)؛ ادبیّات مقاومت در فلسطین اشغالی، ترجمة موسی اسوار، تهران: سروش.

23. محمود خلیل، ابراهیم (2010)؛ النّقد الأدبی الحدیث من المحاکاة إلی التّقلید، عمان: دار المسیرة للنشر والتّوزیع والطّباعة.

24. مردانی، نصرالله (1374)؛ سمند صاعقه، چاپ اوّل، تهران: حوزة هنری سازمان تبلیغات اسلامی.

25. مصطفی، ابراهیم؛ أحمد الزیات؛ حامد عبد القادر ومحمّد النجار (1989)؛ المعجم الوسیط، ترکیه: دار الدّعوة.

26. النّقاش، رجاء (1972)؛ أدباء معاصرون، الطّبعة الأولی، بغداد: دار الحرّیة.

27. نوروزی، مجتبی (1384)؛ فرهنگ ایثار و شهادت (مجموعه مقالات)،چاپ اوّل، تهران: قلم نفیس.

ب: مجلاّت

28. آیینه‌وند، صادق (1370)؛ «ادبیّات مقاومت»، کیهان فرهنگی، شمارة 79، صص 34-35.

29. امیری خراسانی و و عبدالحمید احسانی (1393)؛ «مؤلّفه‌های پایداری در اشعار فارسی علامه اقبال لاهوری»، نشریة ادبیّات پایداری، دانشگاه شهید باهنر کرمان، سال 6، شمارة 11، صص 1-24.

30. رحمانی، اسحاق و نادیا دادپور و سعیده حسن­شاهی (1393)؛ «زیباشناسی تکرار در شعر توفیق زیاد شاعر مقاومت (پژوهشی در سبک‌شناسی آوایی)»، نشریة ادبیّات پایداری دانشگاه شهید باهنر کرمان ، سال 6، شمارة 11، صص 77-106.

31. رحمانی­راد، حسن و مرضیه آباد، میثم ایمانیان بیدگلی (1393)؛ سبک‌شناسی سروده‌های محمود درویش، مجلّة ادب عربی، دانشگاه تهران. سال 6، شمارة 2، صص 133-156.

32. سلیمی، علی و محمّد نبی احمدی (1431)؛ «الأدب وعناصره الجمالیة»، مجلّة اللّغة العربیّة وآدابها، السّنة 6، العدد 10، صص 57-76.

33. شریف­پور، عنایت‌الله و علی­حسن ترابی (1394)؛ «وطن­گرایی در شعر دفاع مقدّس»، نشریة ادبیّات پایداری، دانشگاه شهید باهنر کرمان، شمارة 13، صص 159-183.

34. صدقی، حسین و امیرعلی عظیم­زاده (1392)؛ «بررسی موسیقی و صور خیال در شعر جنگ نصرالله مردانی»، نشریة ادبیّات پایداری دانشگاه شهید باهنر کرمان، سال 5، شمارة 9، صص 187-211.

35. صلاحی مقدّم، سهیلا (1387)؛ «صور خیال خونین در شعر نصرالله مردانی»، نامة پایداری: مجموعه مقالات ادبیّات پایداری کرمان، به کوشش احمد امیری خراسانی، بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدّس و پژوهشکدة علوم و معارف دفاع مقدّس و دانشگاه شهید باهنر.

36. ضیایی، حسام و علی صفایی (1389)؛ «بررسی جامعه‌شناختی گفتمان‌های شعر جنگ تحمیلی»، نشریة ادبیّات پایداری دانشگاه شهید باهنر کرمان، سال اوّل، شمارة 2، صص 189-218.

37. غیبی، عبد الاحد و فرزانه احمری (1394)؛ «بررسی تطبیقی مفاهیم مقاومت و پایداری در اشعار فدوی طوقان و طاهره صفارزاده»، نشریة ادبیّات پایداری، دانشگاه شهید باهنر کرمان ، سال 7، شمارة 13، صص 227-247.

38. قهرمانی مقبل، علی‌اصغر (1391)؛ «جمالیة التکرار فی قصیدة (خطاب من سوق البطالة) لسمیح القاسم»، مجلة دراسات فی اللّغة العربیة وآدابها، السّنة الثّالثة، العددان 10 و 11، صص 47-66.

39. محسنی، علی‌اکبر (1391)؛ «نشانه‌های استبداد از منظر شعر نزار قبانی»، نشریه ادبیّات پایداری، دانشگاه شهید باهنر کرمان، سال 3، شماره 6، صص 429-451.

40. معروف، یحیی و نورالدّین پروین (1393)؛ «دراسة جمالیة التکرار فی دیوان قلیلک.... لاکثیرهنّ لـ یحیی السّماوی»، مجلّة اضاءات نقدیة، السّنة الرّابعة، العدد السّادس عشر، صص 9-31.

41. نجفی ایوکی علی و سیّد رضا میراحمدی (1393)؛ «نقد سبک‌شناسانة سرودة «بکائیة إلی شمس حزیران»عبد الوهّاب البیاتی»، مجلّة زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه فردوسی مشهد، سال 6، شمارة 10،صص 167-195.