کاربرد شخصیت های دینی در شعر نازک الملائکه و طاهره صفارزاده بر اساس روش تعامل شاعران با شخصیت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

استادیار گروه زبان و ادبیّات عربی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران

چکیده

در سال‌های اخیر به کارگیری شخصیت‌ها و مضامین دینی در شعر ادیبان مسلمان نمود بارزی داشته‌ است. شاعران معاصر فارسی و عربی نیز در جهت استفاده از این شخصیت ها در اشعار خود اهتمام ورزیده‌اند. پژوهش حاضر با روش توصیفی‌تحلیلی به تحلیل شخصیت‌های دینی به کاررفته در اشعار دو شاعر معاصر فارسی و عربی یعنی نازک الملائکه و طاهره صفارزاده پرداخته است. در این پژوهش ضمن معرفی دو مرحله‌ی نقل و ثبت شخصیت (التعبیر عن الشخصیة) و بیان به وسیله‌ی شخصیت یا تعبیر معاصر از شخصیت میراثی (التعبیر بالشخصیة) که به عنوان روش تعامل شاعران با شخصیت میراثی شناخته می‌شود، اشعار این دو شاعر بر اساس این دو مرحله دسته بندی شده و مورد تحلیل قرار گرفته است. همچنین در مرحله‌ی دوم شیوه‌ی به کارگیری شخصیت، عامل به کارگیری و نیز موضع شاعر در کاربرد شخصیت نیز مشخص می‌گردد. یافته‌های این پژوهش نشان دهنده‌ی این است که هر دو شاعر از شخصیت های دینی در شعر خود بهره برده اند و شخصیت‌هایشان در هر دو مرحله گنجانده شده است با این تفاوت که شخصیت‌ها در شعر نازک الملائکه بیشتر متعلق به مرحله‌ی دوم است و در شعر صفارزاده بیشتر در مرحله-ی اول گنجانده می‌شود.

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

الف: کتاب­ها

1. آل طعمه، سلمان هادی (2002)؛ رواد الشعر الحرّ فی العراق، الطّبعة الأولی، بیروت: دار البلاغة.

2. بصری، میر (1994)؛ أعلام الأدب فی العراق الحدیث، ج 2. بی­جا: دار الحکمة.

3. پیشوایی، مهدی (1390)؛سیرة پیشوایان،چاپ 24، قم: مؤسّسة امام صادق.

4. رفیعی، علی‌محمّد (1386)؛ بیدارگری در علم و هنر،جلد 1، تهران: هنر بیداری.

5. سیدی، حسین (1390)؛ بررسی تطبیقی نظریة ادبی نیما و نازک الملائکه. مشهد: ترانه.

6. صفارزاده، طاهره (1391)؛ مجموعه اشعار طاهره صفارزاده، تهران: پارس کتاب.

7. عرفات­ ضاوی، احمد (1384)؛ کارکرد سنّت در شعر معاصر عرب،ترجمة حسین سیّدی، مشهد: دانشگاه فردوسی.

8. عشری زاید، علی (1997)؛ استدعاء الشّخصیّات التّراثیّة فی الشّعر العربی المعاصر، القاهرة: دار الفکر العربی.

9. علی، عبدالرضا (1995)؛ نازک الملائکة النّاقدة، بیروت: المؤسسة العربیة للدراسات والنشر.

10. قمی، عباس (1391)؛کلّیّات منتهی الآمال، چاپ پنجم، تهران: آدینة سبز.

11. کمال زکی، احمد (1980)؛ دراسات فی النّقد الأدبی، بیروت: دار الأندلس.

12. لاریجانی، محمّد (1380)؛ داستان پیامبران در تورات، تلمود، انجیل و قرآن و بازتاب آن در ادبیّاتفارسی، تهران: اطّلاعات.

13. الملائکة، نازک (2008)؛دیوان نازک الملائکه، ج 1 و 2، بیروت: دار العودة.

14. -------- (1998)؛یُغَیِّر ألوانه البحر، القاهرة: آفاق الکتابة.

ب: مجلاّت

15. الملائکة، نازک (1995)؛ «لمحات من سیرة حیاتی وثقافتی»، مجلة الجدید، السّنة الثّانیة، عدد 7، صص 29-33.