واکاوی رمانتیسم جامعه گرا در شعر سعاد الصباح و سیمین بهبهانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه حکیم سبزواری

2 کارشناس‌ارشد زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه حکیم سبزواری

چکیده

رمانتیسم اجتماعی یا جامعه‌گرا شاخه‌ای از رمانتیسم ادبی است که یر خلاف رمانتیسم فردی، مسائل و مشکلات جامعه را مورد توجه قرار می‌دهد. سعاد الصباح و سیمین بهبهانی دو شاعر توانای ادب معاصر عربی و فارسی، در طول دوران شعری خود، علاوه بر رمانتیسم فردی، رمانتیسم جامعه‌گرا را با موفقیت تجربه کرده‌اند.
این پژوهش به دنبال آن است تا با روش توصیفی- تحلیلی و بر اساس مکتب آمریکایی به تطبیق مهم‌ترین مؤلفه‌های رمانتیسم جامعه‌گرا در اشعار این دو شاعر بپردازد و وجوه اشتراک و افتراق آنها را بیابد.
فقر، همدردی با محرومان، فساد و ناهنجاری‌های اجتماعی، آزادی‌خواهی، وطن‌گرایی، دفاع از حقوق زنان و بهره‌گیری از طبیعت و پدیده‌های آن به صورت رمز یا نماد در به تصویر کشیدن مشکلات اجتماعی با تکیه بر احساس، عاطفه و خیال از مهم‌ترین موضوعات مشترک اشعار این دو بانوی شاعر است؛ با این تفاوت که توجه به فقر، وضعیت محرومان جامعه و بی‌عدالتی‌های اجتماعی در شعر سیمین و وطن‌گرایی در شعر سعاد، جلوه و نمود بیشتری دارد؛ در موضوع دفاع از حقوق زنان، سیمین حتی به دفاع از زنان روسپی و مطرود از جامعه می‌پردازد که این ویژگی در شعر سعاد دیده نمی‌شود.

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

الف: کتاب­ها

1. ابومحبوب، احمد (1387)؛ گهوارة سبز افرا، تهران: ثالث.

2. اسدیان، جواد (1383)؛ زنی با دامنی شعر «جشن­نامة سیمین بهبهانی»، چاپ اوّل، تهران: نگاه.

3. أرناوؤط، عبد اللّطیف (2006)؛ سعاد الصّباح رحلة الشّعر والحیاة، الطّبعه الأولی، بیروت: دار المنار.

4. الأمین، قاسم (بی­تا)؛ تحریر المرأة، مصر: دار معارف.

5. بهبهانی، سیمین (1385)؛ مجموعه اشعار، چاپ پنجم، تهران: نگاه.

6. ---------- (1370)؛ جای پا، چاپ چهاردهم، تهران: زوار.

7. ترحینی، فایز (1995)؛ الأدب «أنواع والمذاهب»، الطّبعة الأولی، بیروت: دار النّخیل.

8. ثروت، منصور (1385)؛ آشنایی با مکتب­های ادبی، چاپ اوّل، تهران: سخن.

9. الحاوی، ایلیا (1986)؛ فی النّقد والأدب، الجزء الخامس، بیروت: دار الکتاب.

10. حسین­پور، علی (1384)؛ جریان­های شعر معاصر فارسی، چاپ اوّل، تهران: امیرکبیر.

11. خلف، فاضل (1992)؛ سعاد الصّباح الشّعر والشّاعرة، الطّبعة الأولی، الکویت: منشورات شرکة النور للصّحافة والطّباعة والنّشر.

12. جعفری، مسعود (1386)؛ سیر رمانتیسم در ایران از مشروطه تا نیما، چاپ اوّل، تهران: مرکز.

13. دهباشی، علی (1383)؛ زنی با دامنی از شعر؛ «جشن­نامة سیمین بهبهانی»، تهران: نگاه.

14. رجایی، نجمه (1378)؛ آشنایی با نقد ادب معاصر عربی، مشهد: دانشگاه فردوسی.

15. زغلول سلام (1981)؛ النّقد الأدبی الحدیث، الطّبعه الأولی، اسکندریة: دار منشأ اسکندریة.

16. سید حسینی، رضا (1385)؛ مکتب­های ادبی، جلد اوّل، چاپ چهاردهم، تهران: نگاه.

17. الصّباح، سعاد (2005/ الف)؛ إمرأة بلا سواحل، الطّبعة الرابعة، الکویت: دار سعاد الصّباح للنّشر والتّوزیع.

18. -------- (2005/ ب)؛ خذنی إلی حدود الشمس، الطّبعة الثّالثة، الکویت: دار سعاد الصّباح للنّشر والتّوزیع.

19. -------- (1997/ الف)؛ فتافیت إمرأة، الطّبعة التّاسعة، الکویت: دار سعاد الصّباح للنّشر والتّوزیع.

20. -------- (1997/ ب)؛ فی البدء کانت الأنثی، الطّبعة السّادسة، الکویت: دار سعاد الصّباح للنّشر والتّوزیع.

21. -------- (1997/ ج)؛ هل تسمحون لی أن أحبّ وطنی، الطّبعة الخامسة، الکویت: دار سعاد الصّباح للنّشر والتّوزیع.

22. صبور، داریوش (1378)؛ بر کران بی­کران، چاپ سوّم، تهران: مروارید.

23. غنیمی هلال، محمّد (1986)؛ الرمنتیکیة، بیروت: دار العودة.

24. ------------ (1373)؛ ادبیّات تطبیقی، ترجمة آیت­الله­زادة شیرازی، چاپ اوّل، تهران: امیرکبیر.

25. عیسی، فوزی (2003)؛ القصیدة الأنثی والأنثی القصیدة «قراءة فی شعر سعاد الصّباح»، دار الجمیل للنشر والتوزیع.

26. لنگرودی، شمس (1370)؛ تاریخ تحلیلی شعر نو، جلد اوّل، تهران: مرکز.

27. مختاری، محمّد (1378)؛ هفتاد سال عاشقانه، چاپ اوّل، تهران: تیراژه.

ب: مجلاّت

28. اسماعیلی، محسن و حسن زندیه (1390)؛ «روح نامرئی شعر فارسی، تأثیر عامل­های سیاسی و اجتماعی عصر پهلوی بر فراز و فرود رمانتیسم فارسی»، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال دوّم، شمارة اوّل، صص 127-155.

29. پورمحمود، رباب و عبدالأحد غیبی (1390)؛ «بررسی تطبیقی مضامین رمانتیسم در اشعار ابراهیم ناجی و محمّد حسین شهریار»، فصلنامة لسان مبین، دانشگاه بین­المللی امام خمینی (ره) قزوین، سال دوّم، دورة جدید، شمارة چهارم، صص 124-146.

30. رسول­نیا، امیرحسین و مریم آقاجانی (1391)؛ «واکاوی رمانتیسم جامعه­گرا در اشعار هوشنگ ابتهاج و محمّد الفیتوری»، نشریة ادبیّات تطبیقی، سال سوّم، شمارة 6، صص 73-94.

31. زرشناس، شهریار (1389)؛ «رمانتیسم ادبی»، مجلّة زمانه، دورة جدید، شمارة 95، ص 69.

32. سلیمی، علی و حسین­رضا اختر سیمین (1390)؛ «تأثیرپذیری شاعران معاصر عرب از مکتب ادبی رمانتیک»، فصلنامة علمی - پژوهشی نقد ادب معاصر عربی، دانشگاه یزد، سال دوّم، شمارة اوّل، صص 1-26.

33. مردیها، مرتضی (1384)؛ «فیمینیسم و رمانتیسم»، پژوهش زنان، دورة سوّم، شمارة دوّم، صص 5-27.

34. ولک، رنه (1373)؛ «رمانتیسم در ادبیّات»، ترجمة امیرحسین رنجبر، ارغنون، شمارة دوّم، صص 19-46.

35. یگانه، علیرضا (1382)؛ «من از باغستان­های عقل گریخته­ام (نگاهی به زندگی و شعر سعاد محمّد الصّباح)»، نشریة ادبیّات و زبان­ها «گوهران»، شمارة اوّل، صص 151-157.