بررسی تطبیقی عنصر زمان و زمانمندی خطی و یادواره‌ای (مطالعة موردی: «بعد از ظهر سبز» و «دُومَه وَد حَامِد»)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه رازی، کرمانشاه

چکیده

چکیده
روایت‌شناسی و به‌ویژه مقولۀ زمان در روایت از دانش‌های جدید نقد ادبی و روایی در چند دهة اخیر است. ژرار ژنت فرانسوی موفّق‌ترین نظریه‌پرداز زمان روایی است که نظریۀ خویش را در سه قالب «نظم، تداوم و بسامد» مطرح کرده‌‌است. هم‌چنین ژولیوا کریستوا نیز بر این عقیده است که می‌توان زمان داستان‌های روایی را با تحلیل زمان روایی و زمان متن مورد بحث به دو گونه زمانمندی یادواره‌ای و خطی تقسیم کرد. در واقع زمانمندی خطی خصلتی دراماتیک و زمانمندی یادواره‌ای خصلتی روایی به متن می‌دهد. این پژوهش دو داستان کوتاه «بعد از ظهر سبز» از مصطفی مستور، داستان‌پرداز ایرانی و «دُومَه ود حَامِد» از طیب صالح، رمان‌نویس نامدار سودانی را با هدف تبیین عنصر زمان و زمانمندی خطی و یادواره‌ای به روش توصیفی- تحلیلی و رویکرد ادبیات تطبیقی بررسی کرده و نشان داده‌است که این دو اثر به دلیل به‌کارگیری استرجاعات و پرش‌های زمانی فراوان در چارچوب نظریۀ ژنت و زمانمندی خطی و یادواره‌ای قابل بررسی هستند، شاکله‌های روایی زمان و نیز نزدیکی این دو نظریۀ در باب زمان روایی (زمانمندی یادواره‌ای) و دراماتیک (خطی) در دو اثر تقریباً یکی است که این جستار تقرب و همگرایی این دو داستان را به نظریۀ زمانمندی ژنت و زمانمندی یادواره‌ای کریستوا تبیین کرده‌است، با این تفاوت که متن داستان «دُومه ود حَامِد» خصلت روایی بیشتری با این دو نظریه و به ویژه زمانمندی یادواره‌ای کریستوا دارد.

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

الف: کتاب­ها

  • قرآن کریم (1391)؛ ترجمة ابوالفضل بهرام­پور، قم: آوای قرآن.

1. ابراهیم، امل (1418)؛ الأثر العربی فی أدب السّعدی، الایران: رابطة الثّقافة والعلاقات الإسلامیة.

2. دشتی، محمّد (1384)؛ ترجمۀ نهج البلاغه، قم: مهر امیرالمؤمنین.

3. سعدی، مشرف­الدّین مصلح بن عبدالله (1381)؛ بوستان، تصحیح و توضیح غلامحسین یوسفی، چاپ هفتم، تهران: خوارزمی.

4. -------------------------- (1379)؛ گلستان، با تصحیح و توضیح غلامحسین یوسفی، چاپ پنجم، تهران: خوارزمی.

5. فروغی، محمّدعلی (1362)؛ کلّیّات سعدی، تهران: طلوع.

6. مکارم شیرازی، ناصر (1386)؛ زندگی در پرتو اخلاق، قم: سرور.

ب: مجلاّت

7. اژیه، تقی؛ خدیجه کریمی و علی صادقی (1393)؛ «تلمیح و تضمین‌های سعدی از نهج البلاغه»، فصلنامة ادبیّات دینی، شمارة هفتم، صص 53-66

8. طهماسبی، فریدون (1391)؛ «مضامین اخلاقی در بوستان و مقایسۀ آن با نهج البلاغه»، پژوهش­نامۀ ادبیّات تعلیمی، سال چهارم، شمارۀ شانزدهم، صص 189-218.

9. فسنقری، حجت­الله؛ میلاد جعفرپور و محمّد جهانبین (1391)؛ «گونه­های تناص/ هم­متنی در بوستان و گلستان (با تکیه بر شیوه­های اثرپذیری از نهج البلاغه)»، فصلنامۀ تخصّصی سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، سال پنجم، شمارۀ اوّل، پیاپی 15، صص 147-160.

ج: پایان­نامه

 10. ملکی، صمد (1381)؛ نصایح و موعظه‌ها و حکومت امام علی (ع) از منظر عبدالمنعم فرطوسی، پایان­نامة کارشناسی­ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمانشاه.