بررسی تطبیقی مفهوم تصویر شعری از دیدگاه نقدی محمد رضا شفیعی کدکنی و جابر عصفور

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیاز زبان و ادبیات عربی دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)- قزوین

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)

چکیده

چکیده
تصویر شعری، یکی از عناصر زیبایی­شناختی شعر است که از دیرباز مورد توجّه ناقدان بوده است. محمّد رضا شفیعی کدکنی و جابر عصفور از جملة ناقدان معاصر ایران و مصر هستند که با نگاهی نو به این مسئله پرداخته­اند. این جستار می­کوشد تا با شیوة توصیفی - تحلیلی و در چارچوب دو کتاب صور خیال در شعر فارسی از محمّد رضا شفیعی کدکنی و الصورة الفنّیّة فی التّراث الّنقدی والبلاغی عند العرب از جابر عصفور، به بررسی و تحلیل دیدگاه‌های نقدی این دو ناقد در خصوص تصویر شعری بپردازد. یافته‌های پژوهش، نشان می­دهد که دیدگاه­های شفیعی کدکنی در خصوص عناصر تشکیل‌دهندة تصویر شعری، کامل‌تر از دیدگاه‌های عصفور است؛ امّا هر دو ناقد، تعریف مشترک و مفهوم یکسانی از تصویر ارائه دادند و از میان اجزای تصویر شعری بیشتر به مبحث تشبیه و استعاره پرداخته­اند. هر دو ناقد معتقدند که تصویر باید با دیگر اجزای شعر، چون معنی، عاطفه و موسیقی پیوند داشته باشد. دیدگاه­های نقدی جابر عصفور در مبحث کارکرد تصویر شعری، کامل‌تر از دیدگاه‌های شفیعی کدکنی است؛ چراکه کارکردهای بسیار و مهمّی چون شرح و توضیح، اقناع مخاطب، مبالغه در معنی و تحسین و تقبیح را برای تصویر شعری برمی‌شمرد. از سوی دیگر، دیدگاه‌های نقدی شفیعی کدکنی، الهام گرفته از آراء عبدالقاهر جرجانی است، امّا دیدگاه‌های عصفور، ریشه در دیدگاه‌های ناقدان پیشین چون جاحظ، عبدالقاهر جرجانی و حازم قرطاجنی دارد.

کلیدواژه‌ها