بررسی نماد خورشید در شعر امل دنقل و شفیعی کدکنی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

دو شاعر متعهّد و اجتماعی مصر و ایران؛ یعنی امل دنقل و شفیعی کدکنی، «خورشید» را به عنوان نمادی نو در مفاهیمی چون عدالت، آزادی، حقیقت و... به کار گرفته‌اند. با نگاهی به شعر این دو شاعر درمی­یابیم که نماد خورشید، پیام­آور امیدها، آرزوها و آرمان­های از دست رفته یا دست نایافتنی‌ای است که غبار تیرۀ ابرهای ظلم و بی­عدالتی و جهل، چون پرده‌ای در مقابل تشعشع انوار حقیقت و عدالت­پرور خورشید قرار گرفته است. هر دو شاعر تأکید می‌کنند؛ تنها راه برون­رفت از این سایه­های تاریک و ظلمانی، کنار زدن حجاب‌هایی است که فراروی خورشید تابان حقیقت و عدالت قرار گرفته است. از سوی دیگر، خورشید در شعر این دو، بازتاب روشنی از عشق، محبّت و انسانیت است که در مقابل آن، سیاهی و تاریکی قرار دارد که آن هم بازتابی از ظلم و کینه و ددمنشی می­باشد که انسان معاصر به آن دچار شده است. با توجّه به اهمیّتی که بازشناسی مسائل سیاسی و اجتماعی و بازخورد نمادین آن در فرآورده‌های ادبی ملل دارد، این مقاله سعی دارد با رویکردی تطبیقی به بررسی کاربرد نماد خورشید، که یکی از پر بسامدترین نمادهای ادبی - اجتماعی در شعر این دو شاعر است، بپردازد.
.

کلیدواژه‌ها


. أمیة بن أبی الصلت (1934)؛ دیوان، الطّبعة الأولی، لبنان: المطبعة الوطنیة.

2. بسیسو، عبدالرحمن (1999)؛ قصیدة القناع فی الشعر العربی المعاصر، الطّبعة الأولی، بیروت: المؤسسة العربیة للدراسات والنشر.

3. البلتاجی، محمّد الأنوار (1985)؛ من وصایا القرآن الکریم، الطّبعة الثّانیة، القاهرة: دار التّراث العربی للطباعة والنّشر.

4. دنقل، أمل (2012)؛ الأعمال الکاملة، الطّبعة الثّانیة، القاهرة: طبعة دار الشّروق.

5. ------ (بی­تا)؛ قصائد غیر منشورة، لا طبع.

6. سعد سلمان، مسعود (1339)؛ دیوان، به تصحیح رشید یاسمی، تهران: پیروز.

7. شوالیه، ژان و آلن گرابران (1378)؛ فرهنگ نمادها، ترجمه سودابه فضایلی، جلد 1، چاپ اوّل، تهران: جیحون.

شفیعی کدکنی، محمّدرضا (1376)؛ آیینه­ای برای صداها، چاپ اوّل، تهران: نخستین.

8. ---------------- (1383)؛ ادوار شعر فارسی، تهران: سخن.

9. ---------------- (1389 ج)؛ از زبان برگ، چاپ یازدهم، تهران: سخن.

10. --------------- (1347)؛، از زبان برگ، نسخۀ پی­دی­اف، www.pars-pdf-com.

11. --------------- (بی­تا)؛ بوی جوی مولیان، نسخۀ پی­دی­اف، www.pars-pdf-com.

12. --------------- (1389 الف)؛ غزل برای گل آفتابگردان، چاپ اوّل، تهران: سخن.

13. --------------- (1389 ب)؛ خطّی ز دلتنگی، چاپ هفتم، تهران: سخن.

14. --------------- (1344)؛ زمزمه­ها، تهران: بی­نا.

15. --------------- (1355)؛ شبخوانی، چاپ دوّم، تهران: توس.

16. --------------- (بی­تا)؛ مثل درخت در شب باران، بی­نا.

17. عابدی، کامیار (1377)؛ در زلال شعر، تهران: ثالث.

18. عبدالله، یوسف محمّد (1989)؛ ترنیمة الشمس، الطّبعة الأولی، صنعا: مرکز الدراسات والبحوث الیمنیة.

19. عفیفی، رحیم (1374)؛ اساطیر فرهنگ ایران، جلد 1، چاپ اوّل، تهران: توس.

20. فاطمی سعیدیان (1347)؛ اساطیر یونان، تهران: دانشگاه تهران.

21. فردوسی (1363)؛ شاهنامه، به تصحیح ژول مول، چاپ سوّم، تهران: شرکت سهامی کتاب­های جیبی.

22. قبادی، حسینعلی (1386)؛ آیین آینه، چاپ اوّل، تهران: دانشگاه تربیت مدرّس.

23. کیانوش، احمد (1387)؛ دوباره از زبان برگ، چاپ شده در سفرنامۀ باران، تهران: سخن.

24. لنگرودی، شمس (1387)؛ تاریخ تحلیلی شعر نو، جلد 4، تهران: نشر مرکز.

25. یاحقی، محمّد جعفر (1369)؛ فرهنگ اساطیر و انتشارات داستانی در ادبیّات فارسی، چاپ اوّل، تهران: سروش.

ب: مجلّه­ها

27. برزین، پروین (1356)؛ «مفاهیم نقوش بر سفال دوران پیش از تاریخ»، نشریۀ هنر و مردم، سال 16، شمارۀ 184-185، صص 103-109.

28. رجبی، فرهاد (1390)؛ «رویکردهای انسانی به «شهر» در شعر معاصر عربی و فارسی»، مجلّۀ ادب­پژوهی، جلد 2، شمارۀ 15، صص 59-82.

29. سلیمی، علی و اکرم چقازردی (1388)؛ «نمادهای پایداری درشعرمعاصر»، نشریه ادبیّات پایداری، شمارۀ 1، صص 71-88.

30. صحرایی، قاسم و شهاب گلشنی (1388)؛ «شور رهایی در اشعار پیش از انقلاب شفیعی کدکنی»، پژوهشنامۀ ادب غنایی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال هفتم، شمارۀ 12، صص 73-104.

32. فولادوند، عزت­الله (1377)؛ «زلال زمزمه­های جاری در موسیقی درونی شعر شفیعی کدکنی»، نشریۀ ادبیّات و زبان­های حافظ، شمارۀ 55، صص 33-38.