واکاوی تطبیقی معصومیت‌های کودکانه و ظرفیت‌های انگیزشی خاطرات دوران کودکی در شعر طاهره صفّارزاده و نازک الملائکه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

یاد دوران کودکی، برای هر انسانی، احساساتی متمایز از دیگری را زنده می­کند و این تفاوت، در شعر شاعران که قلبی سرشار از عاطفه و احساس دارند، بیشتر از دیگران است. طاهره صفّارزاده و نازک الملائکه، از شاعران بنام و صاحب سبک در ادب فارسی و عربی هستند. این پژوهش، با روش توصیفی- تحلیلی، خاطرات دوران کودکی و وصف معصومیت­های کودکانهدر شعر این دو شاعر برجسته را بررسی و با هم مقایسه نموده است. نتایج به دست آمده از این پژوهش، گویای آن است که شعر کودک هرکدام از این دو، متأثّر از خاطرات تلخ و شیرین دوران کودکی خود شاعر است. سایه‌روشن خاطرات دوران کودکی در شعر این دو، وجوه اشتراک اندک و تفاوت­های بسیاری دارد، شعر کودک طاهره صفّارزاده، بیان محرومیت، تنهایی و رنج­های کودکان است و رنگی واقع­گرایانه و غالباً بسیار تیره دارد. سخن گفتن از کودک، همواره خاطرات تلخ دوران کودکی خود شاعر را برای او زنده می­کند؛ امّا این واژه در شعر نازک الملائکه، با وجود شهرت او به نومیدی و بدبینی، آمیخته با خوش­بینی است و مفهومی رمانتیک دارد. تصویر کودک در شعر او، برخلاف صفّارزاده، خاطرات شیرین گذشته را برای وی به ارمغان آورده است.
 

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

الف: کتاب­ها

1. الیافی، نعیم، (1983)؛ تطوّر الصورة الفنّیة فی الشعر العربی الحدیث، دمشق: منشورات إتّحاد الکتّاب العرب.

2. الیوت، تی­. اس (1375)؛ برگزیدۀ آثار در قلمرو نقد ادبی، ترجمۀ دامادی، چاپ اوّل، تهران: علمی.

3. پرهام، سیروس، (1362)؛ رئالیسم و ضدّ رئالیسم در ادبیّات، چاپ هفتم، تهران: آگاه.

4. جیدة، عبد الحمید، (1980)؛ الإتّجاهات الجدیدة فی­ شعر العربی المعاصر، بیروت: مؤسسه­ نوفل.

5. رفیعی، علی­محمّد، (1386)؛ شناختنامۀ طاهره صفّارزاده (شاعر، نظریه­پرداز)، ترجمۀ دین­پژوه و عارف ایرانی، چاپ اوّل، تهران: هنر بیداری.

6. شفیعی­کدکنی، محمّد رضا (1380)؛شعر معاصر عرب، چاپ اوّل، ویراست دوّم، تهران: سخن.

7. صفّارزاده، طاهره (1365/ الف)؛ بیعت بابیداری، چاپ سوّم، شیراز: نوید.

8. ------------ (1365/ ب)؛ سد و بازوان، چاپ دوّم، شیراز: نوید.

9. ------------ (1365/ ج)؛ طنین در دلتا، چاپ دوّم، شیراز: نوید.

10. ------------ (1386)؛ رهگذر مهتاب، چاپ پنجم، تهران: هنر بیداری.

11. ------------ (1366)؛ مردان منحنی، چاپ اوّل، شیراز: نوید.

12. ------------ (1384)؛ روشنگران راه، چاپ اوّل، تهران: برگ زیتون.

13. الملائکه، نازک (1997)؛ الدیوان، المجلّد اوّل، بیروت: دار العودة.

14. -------- (2008)؛ الأعمال الشّعریة الکاملة، المجلّد الثانی، بیروت: دار العودة.

ب: مجلّه­ها

15. آقایاری، خسرو (1390)؛ «فرایند توسعۀ مفهوم کودکی و گفتمان نقد ادبی معاصر»، ماهنامۀ کتاب ماه، کودک و نوجوان، سال چهاردهم، شمارۀ یازده، شهریور، صص 10-17.

16. ارجی، علی­اصغر (1390)؛ «عواملی که شعر کودک را مخدوش می­کنند»، ماهنامۀ کتاب ماه کودک و نوجوان، سال چهادهم، شماره یازدهم، شهریور، صص 93-88.

17. اسماعیلی، فائزه (1384)؛ «تعریف کودک»، ماهنامۀ دادرسی، سال نهم، شماره 50، صص 22-28.

18. رفیعی، علی­محمّد (1388)؛ «کودک طاهره بیم نگاهی به کودکی و نوجوانی در شعرهای طاهره صفّارزاده»، کتاب ماه کودک و نوجوان، آبان ماه، صص 56-72.

19. محمودی، محمّد علی (1388)؛ «تداعی و روایت داستان جریان سیّال ذهن»، فصلنامۀ پژوهش­های ادبی، سال 6، شمارۀ 24، تابستان، از صص 129-144.