تبلور سوررئالیسم در شعر هوشنگ ایرانی و مجموعة سریال

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

شعر معاصر فارسی و عربی، علاوه بر مقولة تعهّد اجتماعی و تلاش برای تصویر انسان، آن­گونه که هست، گاهی می­کوشد با در پیش گرفتن نگاهی متفاوت­تر، گزارشی جدید از واقعیّت را فراروی مخاطب قرار دهد. گزارشی که هرچند ممکن است از دستاوردهای گذشته نیز بهره گیرد؛ امّا لزوماً التقاطی نیست و خود را متعهّد به خوشایندها نمی­بیند. شیوۀ «سوررئالیسم»، از جملۀ­ چنین تجربه­هاست که تقریباً همزمان به وسیلۀ­ «هوشنگ ایرانی» در حوزه­ زبان فارسی و «اورخان میسر» و «علی النّاصر» در حوزۀ­ زبان عربی، پی گرفته می­شود. بررسی اشعار این شاعران نشان می­دهد، آن­ها با استفاده از شگردها و امکانات مختلف، برآنند تا با تلفیقی از اصول سوررئالیسم غربی و تجربه­های بومی، تعریفی جدید از واقعیّت را ارائه دهند.
      این نوشته بر آن است تا با استناد به آثار شاعران، چگونگی و میزان تحقّق اهدافشان را در این مسیر، نقد نماید؛ به همین علّت، می­کوشد ضمن ارائۀ توضیحی از سوررئالیسم و جنبه­های اشتراک یا اختلاف با
جریان­های مطرح معاصر، به تبلور آن در شعر هوشنگ ایرانی، اورخان میسر و علی النّاصر در مجموعۀ سریال بپردازد. نتایج حاصل از این تحقیق نشان می­دهند که جریان سوررئالیسم در دو حوزۀ زبان فارسی و عربی، با وجود تلاش برخی ادیبان به دلیل ناهم­خوانی این جریان با گستره و ظرفیت فکری - فرهنگی دو جامعه، چندان مورد پذیرش واقع نشده است.
 

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

الف: کتاب­ها

1. آرین­پور، یحیی (1387)؛ از نیما تا روزگار ما، تاریخ ادب فارسی معاصر، جلد 3، چاپ پنجم، تهران: زوّار.

2. آقامحمّدی، تیمور (1390)؛ مرا با دریاهای مرده کاری نیست، چاپ اوّل، تهران: ثالث.

3. بیگزبی، سی. و. ای (1376)؛ دادا و سوررئالیسم، ترجمه: حسن افشار، چاپ دوّم، تهران: مرکز.

4. جابر، یوسف حامد (1991)؛ قضایا الإبداع فی قصیدة النّثر، الطّبعة الأولی، دمشق: دار الحصاد للّنشر والتّوزیع.

5. الجیوسی، سلمی­خضراء (2007)؛ الإتّجاهات والحرکات فی الشعر ­العربی الحدیث، ترجمه: عبدالواحد لؤلؤ، الطّبعة الثّانیة، بیروت: مرکز دراسات الوحدة العربیة.

6. الخطیب، حسام (1999)؛ آفاق الأدب المقارن عربیاً وعالمیاً، الطّبعة الأولی، دمشق: دار الفکر.

7. خلیل، ابراهیم (2011)؛ مدخل لدراسة الشّعر العربی الحدیث، الطّبعة الرّابعة، عمان: دار المیسرة للّنشر والتوزیع.

8. راغب، نبیل (2003)؛ موسوعة النّظریات الأدبیة، الطّبعة الأولی، بیروت: مکتبة لبنان ناشرون.

9. زرقانی، سیّد مهدی (1387)؛ چشم­انداز شعر معاصر ایران، چاپ سوّم، تهران: ثالث.

10. سعید (أدونیس) علی احمد (1993)؛ النّص القرآنی وآفاق الکتابة، الطّبعة الأولی، بیروت: دار الآداب.

11. السمطی، عبدالله (2011)؛ تجارب أوّلیة فی قصیدة النّثر العربیة، فصلیة ثقافیة نزوی، مسقط: مؤسسة عمان للصحافة و النشر و الإعلان.

12. سیّد حسینی، رضا (1389)؛ مکتب­های ادبی، جلد 2، چاپ پانزدهم، تهران: نگاه.

13. شادخواست، مهدی (1384)؛ در خلوت روشن، چاپ اوّل، تهران: عطایی.

14. شمس لنگرودی، مهدی (1387)؛ تاریخ تحلیلی شعر نو، جلد 1، چاپ پنجم، تهران: مرکز.

15. عبّود، عبده وآخرون (2001)؛ الأدب المقارن، مدخلات نظریة ونصوص ودراسات تطبیقیة، دمشق: مطبعة قمحة إخوان.

16. غنیمی هلال، محمّد (1997)؛ النّقد الأدبی الحدیث، بیروت: دار الحدیث.

17. فروید، آنا (1382)؛ من و سازکارهای دفاعی، ترجمة محمّد علی­خواه، چاپ اوّل، تهران: نشر مرکز.

18. الکیالی، سامی (1959)؛ محاضرات عن الحرکة الأدبیة فی حلب، القاهرة: دار المعارف.

19. میسر، أورخان و علی النّاصر (1947)؛ سریال، دمشق: اتّحاد الکتّاب العرب.

20. یاحقّی، محمّد جعفر (1386)؛ فرهنگ اساطیر و داستان­واره­ها در ادبیّات فارسی، چاپ اوّل، تهران: فرهنگ معاصر.

21. یونگ، کارل گوستاو (1390)؛ آیون، پژوهشی در پدیده­شناسی خویشتن، ترجمة پروین فرامرزی و فریدون فرامرزی، چاپ دوّم، مشهد: به نشر.

ب: مجلّه­ها

22. رجایی، نجمه (1378)؛ «قصیده کلّیه میراث­دار سوررئالیسم، سمبلیسم و تصوّف»، مجلّۀ دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی، شمارۀ 150، تهران: دانشگاه تهران، صص 168-194.

23. شمس لنگرودی، محمّد (1384)؛ «کبوتر صلح، خروس جنگی و جیغ بنفش»، گوهران، ج 1، شمارۀ هفتم و هشتم، صص 12-17.

ج: منابع مجازی

24. عبدالله، آصف (2013)؛ الحداثة الشّعریة وقصیدة النّثر،.startimes.com-02/01/2013www.