بررسی تطبیقی ترکیب بند محتشم کاشانی با اثناعشریات بحر العلوم (ازمنظر واژگانی و مضمونی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران

2 استادیار گروه زبان و ادبیّات عربی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران

چکیده

رثای امام حسین (ع) و یاران باوفایش یکی از مضامین رایج میان دو زبان فارسی و عربی است. در بین شعرهایی که در رثای حضرت سیّدالشهداء (ع) به زبان عربی و به پیروی و تقلید از دوازده­بند محتشم به نظم درآمده، می­توان به ترکیب­بند مشهور سیّد محمّدمهدی بحرالعلوم اشاره کرد که در یازده بند سروده شده است. در پژوهش حاضر پس از ذکر مقدّمه­ای مختصر، میزان تأثیرپذیری بحرالعلوم از ترکیب­بند محتشم کاشانی بررسی شده است. در نوشتار پیش رو، اثناعشریات بحرالعلوم در چارچوبی علمی در دو لایۀ مضمونی و واژگانی با ترکیب­بند محتشم به­طور تطبیقی مقایسه و میزان و نوع تأثیرپذیری بحرالعلوم در سرودن ترکیب­بند مشهورش بررسی شده است. شایان ذکر است که این بررسی و تطبیق براساس مکتب فرانسوی انجام شده است. بحرالعلوم با بهره­گیری از مفردات و ترکیبات کلیدی و مضمون­ساز دوازده­بند محتشم، بر غنای شعر خویش افزوده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Comparative Study of Mohtasham Kashani’s Composite-Tie With Bahrololum’s Twelvers (Contextual and Lexical)

چکیده [English]

The elegy of Imam Hussein and his loyal followers is one of the common concepts in Arabic and Persian. Among the poems written on elegy of Imam Hussein in Arabic in imitation of Mohtasham’s poems composed in twelve lines, it can be referred to a famous composite-tie written by Mahdi Bahrololum written in eleven lines. The impact of Mohtasham Kashani’s composite-tie on Bahrololum is investigated from contentual and lexical perspectives and a brief introduction on this topic is presented in this article. Also, Bahrololum’s Twelvers is compared with Mohtasham Kashani’s composite-tie in an academic framework and the level of Bahrolom being affected in writing his famous composite-tie is studied. It should be pointed this comparatively study is done according to French School, since these literatures have a historical relationship with each other and they have been written in two different languages. Bahrolom has used from main words and compounds to develop his lyrical poems.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Comparative Literature
  • Mohtasham Kashani
  • Twelvers
  • Bahrololum

آل­بویه لنگرودی، عبدالعلی؛ نرگس انصاری و سمیه اصانلو (1392). بررسی مفهومی قصیده بحرالعلوم و مقایسۀ آن با ترکیب­بند محتشم.کاوش­نامة ادبیّات تطبیقی، 3 (10)، 1-23.

پورنامداریان، تقی (1368). گمشدۀ لب دریا (تأمّلی در صورت و محتوای شعر حافظ)، تهران: علمی و فرهنگی.

تهرانی، آقابزرگ (1360). الذّریعة إلی تصانیف الشّیعة. تهران: مطبعة مجلس الشّوری.

خوارزمی، حمیدرضا (1394). مراعات­النّظیر و تداعی معانی و سیر تحوّل آن­ها.فصلنامة پژوهش­های ادبی و بلاغی، 4 (13)، 57-75.

درگاهی، حسین؛ محمدجواد انواری و عبدالحسین طالعی (1378). شورش در خلق عالم؛ سیری در ترکیب­بند محتشم کاشانی و استقبال­های آن در رثای سیّدالشهداء. چاپ اوّل، تهران: سازمان چاپ و انتشارات شمس الضّحی.

صفا، ذبیح ا... (1380). تاریخ ادبیّات در ایران. جلد 4 و 5، تهران: فردوس.

صلواتی، محمود (1387). صبح تیره، تحلیل سبکی ترکیب­بند محتشم کاشانی در رثای سرور و سالار شهیدان. کیهان فرهنگی، (267)، 50-54.

مجلسی، محمّدباقر (1403).بحار الأنوار. بیروت: دار الاحیاء التّراث العربی.

محتشم کاشانی، کمال­الدّین علی (1387). دیوان محتشم کاشانی. با تصحیح و مقدّمة اکبر بهداروند. چاپ چهارم، تهران: نگاه.

مدرس تبریزی، محمّدعلی (1369). ریحانة الأدب. جلد 5. چاپ سوم، تهران: خیام.

میرزا ابی طالب (1265). مرثیۀ سیّد مهدی بحرالعلوم. تهران: کتابخانۀ ملک، شمارۀ مسلسل: 1808، نسخۀ خطی.