مطالعة تطبیقی عاشقانه‌های ابراهیم ناجی‌ و حسین منزوی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

ابراهیم ناجی، شاعر سرشناس معاصر مصر و حسین منزوی، پدر غزل معاصر ایران، ­از جمله شاعرانی هستند که با جادوی عشق، آثار جاودانی بر تارک ادبیّات حک نموده­ و پیوسته از عشق، درد، تنهایی و احساسات صادقانة خود سروده­اند. پژوهش حاضر بر آن است عاشقانه­های این دو شاعر معاصر را با رویکرد تطبیقی بررسی نماید و به ماهیت عشق و چگونگی بازتاب آن، در کنار مفاهیمی همچون دین، وصال، انتظار، زن، خیال، عفّت، رهایی، طبیعت، غربت، مردم و... دست یابد و نشان دهد که ابراهیم ناجی و حسین منزوی چگونه توانسته­اند با استفاده از عنصر عشق، لطیف­ترین و زلال­ترین افکار و اندیشه­های ­خود را به نمایش گذاشته، عشق زمینی را مقدّمه­ای برای رسیدن به عشق الهی و سیر در راه کمال و رستگاری قرار دهند و کمال­بخش­ترین و متعالی­ترین مفاهیم انسانی و اخلاقی را از رهگذر عاشقانه­های خود به روح و جان انسان­ها هدیه دهند. با مقایسه و مطالعة اشعار دو شاعر، مفاهیم مشترک بسیاری در آن­ها به چشم می­خورد؛ امّا آنچه در این میان، درخور توجّه بوده و دو شاعر را از هم ممتاز می­سازد، این است که برخلاف منزوی که بیشتر در مقام عظمت روح و جان محبوب،
سخن­سرایی می­کند، توجّه ناجی به خویشتن و بیان حالات و سوز و گدازهای درونی معطوف است.
 

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

الف: کتاب­ها

1. براهنی، رضا (1371)؛ طلا در مس، تهران: نویسنده.

2. چاوشی اکبری، رحیم (1376)؛ نالۀ سه تار، تهران: نشر صدا.

3. سعد الجیار، شریف (2008)؛ شعر ابراهیم ناجی: دراسة الأسلوبیة والبنائیة، قاهرة: الهیئة المصریة العامة للکتاب.

4. سیدحسینی، رضا (1376)؛ مکتب­های ادبی، جلد اوّل، چاپ یازدهم، تهران: نگاه.

5. عبّاس، احسان (1978)؛ إتّجاهات الشّعر العربی المعاصر، کویت: مجلس الوطنی للثقافة والفنون والآداب.

6. عویضه، کامل محمّد (1993)؛ ابراهیم ناجی: شاعر الأطلال، بیروت: دار الکتب العلمیة.

7. غنیمی هلال، محمّد (1971)؛ الرومانتیکیه، الطّبعة الأولی، مصر: دار النهضة.

8. الفاخوری، حنا (1380)؛ الجامع فی تاریخ الأدب العربی، منشورات ذوی القربی، مطبعة شریعت.

9. ------- (1986)؛ الجامع فی الأدب العربی (الأدب الحدیث)، الطبعة الأولی، بیروت: دار الجیل.

10. کاخی، مرتضی (1370)؛ باغ بی­برگی، یادنامة اخوان ثالث، چاپ اوّل.

11. کسائیان، زهره (1387)؛ بررسی تطبیقی بازگشت به اصل در ادبیّات عرفانی جهان، چاپ اوّل، اصفهان: دانشگاه اصفهان.

12. کلودواده، ژان (1372)؛ حدیث عشق در شرق (از سدة اوّل تا سدة پنجم هجری)، ترجمة جواد حدیدی، چاپ اوّل، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

13. منزوی، حسین (1388)؛ مجموعه اشعار حسین منزوی، به کوشش محمّد فتحی. تهران: آفرینش و نگاه.

14. منشاوی الجالی، محروس (بی­تا)؛ منتخبات شعر الحدیث، القاهرة: مکتبة الآداب.

15. مؤتمن، زین‌العابدین (1371)؛ تحوّل شعر فارسی، چاپ چهارم، تهران: انتشارات طهوری.

16. مولوی، جلال­الدین محمّد (1369)؛ مثنوی معنوی، تصحیح و توضیح محمّد استعلامی. چاپ دوّم، تهران: زوّار.

17. میرصادقی، میمنت (1358)؛ واژه­نامة هنر شاعری: فرهنگ تفصیلی اصطلاحات فنّ شعر و سبک­ها و
مکتب­های ادبی آن
، چاپ سوم، تهران: کتاب مهناز.

18. ناجی، ابراهیم (2008)؛ الأعمال الشّعریة الکاملة، بیروت: دار العودة.

19. وادی، طه (2000)؛ جمالیات القصیدة المعاصرة، بیروت: مکتبة لبنان ناشرون.

ب: مجلّه­ها

20. جوکار، منوچهر و فاطمه شهبازی (1389)؛ «عشق متعالی در شعر معاصر فارسی»، فصلنامة تاریخ ادبیّات دانشگاه شهید بهشتی تهران، شمارة 62/3، صص 50-49.

21. رهبریان، محمّدرضا (1392)؛ «نگاهی به فعّالیّت­های مطبوعاتی و رادیویی حسین منزوی»، کتاب ماه ادبیّات، شمارة 81، صص 32-27.

22. طاهری، جواد و سمیّه سلیمان (1391)؛ «نوآوری­های حسین منزوی در غزل»، فصلنامة علمی پژوهشی عرفانیات در ادب فارسی (ادب و عرفان)، دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، شمارة 11، صص 142-119.

23. قربانی، جاوید (1386)؛ «نگاهی به زندگی حسین منزوی، غزل­پرداز بزرگ معاصر»، مجلّة حافظ، شمارة 47، صص 45-37.

24. --------- (1386)؛ «مضامین غزل­های حسین منزوی»، مجلّة حافظ، شمارة 48، صص 51-46.

25. کرمانی، حسین (1387)؛ «نام من عشق است آیا می­شناسیدم (دربارة حسین منزوی - سلطان غزلسرایی معاصر)»، دو ماهنامة علوم سیاسی، گزارش، شمارة 197، صص 60-59.

26. کلهر، محمّد، و فاطمه حصاری (1385)؛ «مفاهیم نو در ادبیّات مشروطه»، مجلّة مسکویه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر ری، شمارة 5، ص 136.

ج: منابع مجازی

27. بهاری، باران (1387)؛ «حسین منزوی»، www.Bahari.boodan.persian blog.ir.

28. عبدی، سالار (1390)؛ «عشق از لونی دیگر، در غزل حسین منزوی»، کارگاه تخصّصی نقد ادبی، www.naghderooz.blogfa.com.