تطبیق کلّی ابواب سه ترجمة کلیله و دمنه و تحلیل منشأ و موضوعات ابواب آن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

یکی از زمینه­های پژوهش­های ادبیّات تطبیقی، بررسی ترجمه­ها از یک منبع به زبان­های گوناگون است. این مقاله در زمینۀ تطبیق کلّی و جزئی کلیلۀ عربی ابن مقفّع، با ترجمه­های فارسی منشی و محمّد بخاری است و نگارندگان تلاش نموده­اند تا دیدگاهی تحلیلی دربارۀ منشأ و موضوع ابواب و نیز راز تفاوت ترجمه­ها ارائه دهند. حکایات هندی که برای آموزش درس سیاست و مسائل جهانی بوده­اند، به نسبت تفکّر و فرهنگ مترجمین جنبۀ اخلاقی و غیراخلاقی به خود گرفته­اند. با وجود انطباق کلّی بیشتر ابواب و حکایات سه کتاب، اختلافاتی در حوزۀ لفظ، معنا و مفهوم مشاهده می­شود. منشی به جهت بینش ایرانیش گه­گاه اقوال صوفیانه را در ترجمه­اش جا داده است؛ امّا سعی نکرده به متن، جنبۀ اخلاقی بیشتری ببخشد. ترجمۀ او از لحاظ سبک، به متن اصلی سانسکریت پنچه تنتره، نسبت به سایر ترجمه­ها نزدیک­تر است. ترجمة بخاری، اصل متن عربی را در ترجمه نقل کرده و از حذف و اضافات پرهیز داشته است. ترجمة او جدا از چند بابی که در این ترجمه وجود ندارد، در بقیۀ موارد از لحاظ سبک نوشتار و ساده­نویسی به متن عربی ابن مقفّع نزدیک­تر از سایر ترجمه‌هاست. او نیز به مانند منشی از آوردن الفاظ رکیک خودداری نکرده است.
 

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

الف: کتاب­ها

1. ابن مقفّع، عبدالله (2002)؛ کلیلة ودمنة، بیروت: عالم الکتب.

2. --------- (2008)؛ کلیلة ودمنة، اعتنی به محمّد راجی کنّاس، بیروت: دار المعرفة.

3. --------- (1977)؛ کلیلة ودمنة، اهتمام محمّد حسن نائل المرصفی، مصر.

4. --------- (1966)؛ کلیلة ودمنة، تحقیق مصطفی لطفی المنفلوطی، بیروت.

5. --------- (1977)؛ کلیلة ودمنة، الأب لویس شیخو الیسوعی، بیروت: طبعة مدرسیة.

6. --------- (1360)؛ کلیلة ودمنة، تصحیح عبدالوهّاب عزّام، مصر.

7. ابن النّدیم، محمّد بن اسحق الورّاق (بی­تا)؛ الفهرست، بیروت: نشر مکتبة خیاط.

8. ابوالمعالی، نصرالله منشی (1386)؛ کلیله و دمنه، تصحیح: مجتبی مینوی، چاپ سی­ام، تهران: امیرکبیر.

9. ----------------  (1328)؛ کلیله و دمنه، تصحیح: عبدالعظیم قریب، چاپ ششم، تهران.

10. ابونواس، حسن بن هانی (بی­تا)؛ دیوان ابی نواس، بیروت: دار صادر.

11. بخاری، محمّد بن عبدالله (1369)؛ داستان‌های بیدپای، تصحیح: خانلری و روشن، چاپ دوّم، تهران: خوارزمی.

12. بیرونی، ابوریحان (1377)؛ تحقیق ماللهند، هند: چاپ حیدرآباد دکن، 1958 م.

13. الثّعالبی، ابومنصور (بی­تا)؛ غرر أخبار ملوک الفرس، زوتنبرگ.

14. حدیدی، جواد (1373)؛ از سعدی تا آراگون، چاپ اوّل، مرکز نشر دانشگاهی.

15. ---------- (2536)؛ برخورد اندیشه­ها (هشت گفتار در ادبیّات ادب پارسی)، تهران: توس.

16. خالقداد عبّاسی، مصطفی (1363)؛ ترجمه فارسی پنچاکیانه، تصحیح: جلالی نائینی، چاپ اوّل، تهران: اقبال.

17. دوبلوا، فرانسوا (1382)؛ برزوی طبیب و منشأ کلیله و دمنه، ترجمۀ: صادق سجّادی، چاپ اوّل، تهران: طهوری.

18. سعدی، مشرف­الدّین (1368)؛ گلستان، به کوشش غلامحسین یوسفی، تهران: خوارزمی.

19. ضیف، شوقی (1966)؛ تاریخ الأدب العربی (العصر العباسی الاوّل)، الطَّبعة الرّابعة، القاهرة: دار المعارف.

20. العاکوب، عیسی (1374)؛ تأثیر پند پارسی بر ادب عرب، ترجمۀ عبدالله شریفی خجسته، چاپ اوّل، تهران: علمی و فرهنگی    

21. فردوسی، ابوالقاسم (1314)؛شاهنامه، چاپ تهران.

22. نبیه حجاب، محمّد (1961)؛ مظاهر الشّعوبیة فی الادب العربی حتّی نهایة القرن الثّالث الهجری، الطّبعة الأولی، القاهرة: مکتبة نهضة مصر.

23. ندا، طه (1383)؛ ادبیّات تطبیقی، ترجمة هادی نظری، تهران: نی.

24. ----- (بی­تا)؛ الأدب المقارن، بیروت: منشورات دار النّهضة العربیة.

25. ولک، رنه و آوستن وارن (1373)؛ نظریة ادبیّات، ترجمة ضیاء موحّد و پرویز مهاجر، چاپ اوّل، تهران: علمی و فرهنگی.

26. هلال، محمّد غنیمی (1373)؛ الأدب المقارن (ادبیّات تطبیقی)، ترجمۀ سیّد مرتضی آیت­الله­زاده شیرازی، چاپ اوّل، تهران: امیرکبیر.

ب: مجلّه­ها

27. انوشیروانی، علیرضا (1391)؛ «سیر تحوّلات نظری ادبیّات تطبیقی»، ویژه­نامۀ ادبیّات تطبیقی فرهنگستان زبان و ادبیّات فارسی، شمارۀ 6 (پیاپی)، صص 3-7.

28. بهجت، حمیده و فرحناز فرهادی (1391)؛ «مقایسه تحلیلی نقش زن در شاهنامه و نیبلونگن»،فصلنامة تخصصی سبک­شناسی نظم و نثر (بهار ادب)، سال پنجم، شمارة سوّم، پیاپی 17، صص 357-374.

29. سبزیان­پور، وحید (1389)؛ «اهمّیّت منابع عربی در تبیین فرهنگ و ادب فارسی»، پژوهش­نامۀ نقد ادب عربیدانشگاه شهید بهشتی، شمارة 1، صص 69-92.

30. ------------ (1387)، «بررسی ریشه­های ایرانی کلیله و دمنه»،فصلنامة علوم انسانی دانشگاه الزهرا (س)، سال هیجدهم، شمارة 73، صص 77-104.

31. ------------ (1385)؛ «تأثیر ترجمۀ عربی کلیله و دمنه بر ادب عربی»، معارف، دورة بیست و دوّم، شمارة 1 و 2، صص 85-113.

32. نجومیان، امیرعلی (1391)؛ «به سوی تعریفی تازه از ادبیّات تطبیقی و نقد تطبیقی»، پژوهش­های ادبی، شمارۀ 38، صص 115-138.

33. نظری­منظّم، هادی (1389)؛ «ادبیّات تطبیقی: تعریف و زمینه­های پژوهش»، نشریة ادبیّات تطبیقی دانشگاه شهید باهنر کرمان، دورة جدید، سال اوّل، شمارة 89، صص 221-238.