ادبیّات تطبیقی و مقولۀ فرهنگ

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

ادبیّات تطبیقی برخلاف تصوّر برخی از مخاطبان عام - و حتّی برخی از پژوهشگران این حوزه - فقط به بیان جنبه­های تأثیر و تأثّر و مقایسه­های نقدی محتوایی و ساختاری و... نمی­پردازد، بلکه ماهیّت و ذات این دانشِ پویا «بینافرهنگی» است؛ در حقیقت، رابطۀ ادبیّات تطبیقی و فرهنگ، رابطه­ای «دیالکتیک» و دوسویه است که این رابطه، بیشتر در چارچوب «پژوهش­های میان‌رشته‌ای» و «مطالعات فرهنگی» تجلّی می­یابد. افزون بر این، ادبیّات تطبیقی، ضمن بررسی «گفتمان­های فرهنگی» حاکم بر جامعه، راهی برای شناخت «هویّت فرهنگیِ» ملّت­ها، فصلی تازه در «روابط و تعاملات فرهنگی»، ابزاری برای «تکامل فرهنگ انسانی» و آغازی برای حضور سودمندانه در صحنه «فرهنگ جهانی» و احترام به «تعدّد و تکثّر فرهنگی» به شمار می­آید؛ امّا آنچه ادبیّات تطبیقی و مطالعات فرهنگی مرتبط با آن را در معرض تهدید جدّی قرار می­دهد، مسألۀ «خودبرتربینی فرهنگی و غرب­محوری» آن است. این موضوع که به «نقد پسااستعماری» نیز معروف است، نه تنها موجب «شناخت و غنای فرهنگی متقابل» نمی‌شود، بلکه از ابزارهای گسترش «ناسیونالیسم و امپریالیسم فرهنگی» نیز به شمار
می­آید. این جستار، چرایی و چگونگی رابطۀ ادبیّات تطبیقی را در این دو رویکرد متفاوت فرهنگی؛ یعنی گسترش «تعاملات فرهنگی» و مسألۀ «استعمار فرهنگی» بررسی می­­نماید.
 

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

الف: کتاب­ها

1. آقاگل­زاده، فردوس (1392)؛ فرهنگ توصیفی تحلیل گفتمان و کاربردشناسی، چاپ اوّل، تهران: نشر علمی.

2. استوری، جان (1386)؛ مطالعات فرهنگی دربار فرهنگ عامّه، ترجمۀ حسین پاینده، چاپ اوّل، تهران: نشر آگه.

3. الیت، تی.اس (1369)؛ دربارۀ فرهنگ، ترجمه: حمید شاهرخ، چاپ اوّل، تهران: نشرمرکز.

4. ایگلتون، تری (1386)؛ پیش‌درآمدی بر نظریه ادبی، ترجمه: عباس مخبر، چاپ دوّم، تهران: نشر مرکز.

5. برتنس، هانس (1364)؛ مبانی نظریۀ ادبی، ترجمه: محمدرضا ابوالقاسمی، چاپ اوّل، تهران: نشر ماهی.

6. تسلیمی، علی (1388)؛ نظریه­های ادبی و کاربرد آن‌ها در ادبیّات فارسی، چاپ هفتم، تهران: کتاب آمه.

7. رابرتسون، رونالد (1382)؛ جهانی­شدن تئوری­های اجتماعی و فرهنگ جهانی، ترجمۀ کمال پولادی، چاپ دوّم، تهران: نشرثالث با همکاری مرکز بین­المللی گفتگوی تمدن­ها.

8. راسخ، کرامت­اله (1391)؛ فرهنگ جامعه­شناسی و علوم انسانی، جلد دوّم، چاپ اوّل، جهرم: دانشگاه آزاد اسلامی واحد جهرم.

 9. سعید، ادوارد (1382)؛ فرهنگ و امپریالیسم، ترجمۀ اکبر افسری، چاپ اوّل، تهران: توس و مرکز بین­المللی گفتگوی تمدنها.

10. شورل، ایو (1386)؛ ادبیّات تطبیقی، ترجمۀ طهمورث ساجدی، چاپ اوّل، تهران: امیرکبیر.

11. صالحی امیری، سیدرضا (1389)؛ انسجام ملّی و تنوّع فرهنگی، چاپ دوّم، تهران: پژوهشکده تحقیقات استراتژیک.

12. کالر، جاناتان (1385)؛ نظریۀ ادبی، ترجمۀ فرزانه طاهری، چاپ دوّم، تهران: نشر مرکز.

13. گرین، کیت و جیل لبیهان (1383)؛ درسنامه نظریه و نقد ادبی، ترجمۀ گروه مترجمان، ویراسته: حسین پاینده، چاپ اوّل، تهران: نشر روزگار.

14. منصوری، جواد (1374)؛ فرهنگ استقلال و توسعه، چاپ اوّل، تهران: وزارت امورخارجه.

15. ولک رنه و آستین وارن (1373)؛ نظریۀ ادبیّات، ترجمۀ ضیاء موحد و پرویز مهاجر، چاپ اوّل، تهران: علمی و فرهنگی.

ب: مجلّه­ها

16. امیرانتخابی، شهرام (1389)؛ «رویکرد فرهنگی در برنامه­ریزی ناحیه­ای»، مجموعه مقالات ­مدیریت و
برنامه­ریزی فرهنگی
، به کوشش سیدرضا صالحی امیری، چاپ اوّل، تهران: پژوهشکده تحقیقات استراتژیک، صص 240-291.

17. انوشیروانی، علی­رضا (1386)؛ «درآمدی ساده و کوتاه برادبیّات تطبیقی و مطالعات فرهنگی». گفت و گوی رادیویی: www.farhangshenasi.ir.

18. -------------- (1389)؛«ضرورت ادبیّات تطبیقی در ایران»، ویژه­نامة ادبیّات تطبیقی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، دورة اوّل، شمارة اوّل، 1/1، (بهار)، صص 6-38.

19. -------------- (1389)؛ «آسیب­شناسی ادبیّات تطبیقی در ایران»، ویژه‌نامۀ ادبیّات تطبیقی نامۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی، دورۀ اوّل، شمارۀ دوّم، 2/1 (پاییز پیاپی 2)، صص 32-55.

20. زینی­وند، تورج (1392)؛ «آن سوی ماهیت ادبیّات تطبیقی از دیدگاه ناقدان عرب»، دوفصلنامة پژوهش­های ادبیّات تطبیقی، دانشگاه تربیت مدرس. فعلاً چکیدۀ این مقاله در سایت مجلّۀ مذکور نمایه شده است.

21. ---------- (1392)؛ «دیدگاه‌های ‌نقدی ادوارد سعید بر چالش‌های بنیادین ادبیّات تطبیقی»، دوفصلنامة پژوهش­های ادبیّات تطبیقی، دانشگاه تربیت مدرس. فعلاً چکیدۀ این مقاله در سایت مجلّۀ مذکور نمایه شده است.

22. ساداتی نصرآبادی، عاطفه سادات (1392)؛ «ادبیّات تطبیقی و روابط فرهنگی»، مجموعه مقالات دوّمین همایش ملّی ادبیّات تطبیقی، دانشگاه رازی کرمانشاه. این مقاله از دبیرخانۀ همایش، دریافت و مورد مطالعه قرار گرفته است. در مجموعه مقالات دوّمین همایش ملّی ادبیّات تطبیقی دانشگاه رازی در سال 1393 چاپ خواهد شد.

23. سیدی، سیدحسین (1390). «درآمدی توصیفی - تحلیلی برچیستی و ماهیّت ادبیّات تطبیقی»، فصلنامۀ نقد و ادبیّات تطبیقی دانشگاه رازی کرمانشاه، سال اوّل، شمارۀ 3، صص 1-20.

24. شرف­الدّین، سید حسین (1387)؛ «مکتب مطالعات فرهنگی»، مجلّۀ معرفت، مؤسّسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، شمارة 126، صص 51-74.

25. صالحی امیری، سیّدرضا (1389)؛ «پویایی نظام فرهنگی کشور: آسیب­ها و راهبردها»، مجموعه مقالات مدیریت و برنامه­ریزی فرهنگی، به کوشش سیدرضاصالحی امیری، چاپ اوّل، تهران: پژوهشکدۀ تحقیقات استراتژیک، صص 87-116.

26. منتظرقائم، مهدی و فرزادغلامی (1392)؛ «نقد پسااستعماری بازنمایی شخصیّت­های سریال قهوۀ تلخ در مواجهه با مدرنیته ایرانی»، مجلّۀ رسانه و فرهنگ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال سوم، شمارۀ اوّل، صص 107-134.

References

27. Virk, Tomo (2003), comparative literature versus comparative cultural studies, comparative literature and culture, purdue University, VoL 5, issuse4, Articale6, pag: 1-13.