حماسة حسینی در گسترة ادبیّات تطبیقی (نگاهی بر مجموعه شعر «الحسین لغةٌ ثانیةٌ» و «گنجشک و جبرئیل»)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

حماسه عظیم امام حسین (ع) در ادبیّات عربی و فارسی، بازتابی بس گسترده دارد. این حماسه به دلیل ماهیت عزّت­مدار و ظلم­ستیز خود، به عنوان الگویی ممتاز در برابر ادیبان و سخنوران قرار گرفت. بسیاری از آن­ها با الگوگیری از این حماسه، نوای پایداری، آزادی و بیداری را در جامعه نواختند. می‌توان این سروده­ها را در گسترة ادبیّات تطبیقی، بررسی و تحلیل کرد تا ضمن نقد، نشانه­های پیوند و اختلاف آن­ها روشن گردد.
      در نوشتار حاضر، ضمن تبیین بازتاب حماسة عاشورا در گسترة ادبیّات تطبیقی، سروده­های جواد جمیل و سیّد حسن حسینی، به عنوان نمایندگان شعر عاشورایی عراق و ایران، مورد تحلیل قرار می‌گیرد. جمیل، شاعر نام‌آشنای شعر و ادبِ امروزِ عراق، در دفتر شعرش به نام «الحسین لغةٌ ثانیةٌ» (حسین، زبان دوّم)، با زبانی نمادین حماسه عاشورا و شخصیّت­های موجود در آن را به تصویر می­کشد. حسینی نیز ضمن بهره­گیری فراوان از رمز در مجموعه شعر «گنجشک و جبرئیل»، به بازخوانی این حماسه پرداخته و آن را به حوادث امروز گره می­زند.
      از بررسی حاصل، چنین به نظر می­آید که هر دو شاعر در برخی مضامین اشتراک داشته و به دلیل به کارگیری نمادها، گاه شعرشان به ابهام گرایش دارد.
 

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

الف: کتاب­ها

1. پروینی، خلیل (1391)؛ الأدب المقارن (دراسات نظریة وتطبیقیة)، تهران: سمت.

2. پورنامداریان، تقی (1367)؛ رمز و داستان­های رمزی در ادب فارسی، تهران: علمی و فرهنگی.

3. ترابی، ضیاءالدّین (1381)؛ شکوه شقایق (نقد و بررسی شعرهای دفاع مقدّس)، قم: مؤسّسة فرهنگی سما.

4. جمیل، جواد (1991)؛ للثّوار فقط، بیروت: دار الفرات.

5. ------ (1991)؛ یسألونک عن الحجارة، بیروت: دار الفرات.

6. ------ (1996)؛ الحسین لغةٌ ثانیةٌ، قم: المجمع العالمی لأهل البیت (ع).

7. حسن، عبدالله (1418)؛ لیلة عاشوراء فی الحدیث والأدب، بی­جا.

8. حسینی، حسن (1386)؛ گنجشک و جبرئیل، تهران: افق.

9. --------- (1387)؛ نوش­داروی طرح ژنریک، تهران: سورة مهر.

10. -------- (1388)؛ هم­صدا با حلق اسماعیل، تهران: سورة مهر.

11. خزعلی، انسیه (1383)؛ امام حسین (ع) در شعر معاصر عربی، تهران: امیرکبیر.

12. ذوالفقاری، حسن (1386)؛ سرّ دلبران (معرّفی چهره­های ادب معاصر ایران)، تهران: مازیار.

13. کافی، غلامرضا (1386)؛ شرح منظومة ظهر: نقد و تحلیل شعر عاشورایی از آغاز تا امروز، تهران: مجتمع فرهنگی عاشورا.

14. کزّازی، میرجلال­الدّین (1368)؛ زیباشناسی سخن پارسی: بیان، تهران: نشر مرکز.

15. محمّدزاده، مرضیه (1383)؛ دانشنامة شعر عاشورایی: انقلاب حسینی در شعر شاعران عرب و عجم، 2 ج، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

16. مکّی، طاهر احمد (1414)؛ مقدّمة فی الأدب الإسلامی المقارن، بی­جا، عین للدّراسات والبحوث الانسانیة والاجتماعیة.

17. موسوی گرمارودی، علی (1388)؛ آغاز روشنایی آیینه، تهران: سورة مهر.

18. نادمی، احمد (1387)؛ شمشیر باستانی شرق (با خاطره شاعر حماسه‌ها و دریغ‌ها، سیّد حسن حسینی)، تهران: هنر رسانة اردیبهشت.

19. نخبة من الباحثین العراقیین (1985)؛ حضارة العراق، الجزء الثّالث عشر، بغداد: دارالحریة.

20. هیئة المعجم (1995)؛ معجم البابطین للشّعراء العرب، الصفاة (کویت): دارالقبس.

ب: مجلّه­ها

21. انصاری، نرگس (1392)؛ «نمادپردازی در شعر مقاومت جواد جمیل»، مجلّة علمی - پژوهشی انجمن ایرانی زبان و ادبیّات عربی، شمارة بیست و هشتم، صص 41-62.

ج: منابع مجازی