مفهوم عرفانی کنایه در ترجمه عربی عمر شبلی از دیوان حافظ براساس نظریّه آنتوان برمن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

2 استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

چکیده

حافظ شیرازی از شاعران ایران‌زمین است که شهرتش را باید در سرودن غزلیات او جستجو کرد. وی به­دلیل احاطة کم‌نظیر بر فنون بلاغی، غزلیات خود را به­زیبایی و هنرمندانه، بدین آرایه‌ها مزیّن کرده است. شهرت حافظ، همة عالم، حتّی جهان عرب را درنوردیده است. ادیبان عرب از اوایل قرن بیستم به پژوهش پیرامون حافظ پرداختند و اوّلین گام در این زمینه را ابراهیم شواربی - مترجم و نویسندة مصری - برداشت. تاکنون بیش از سی ترجمه از دیوان وی به زبان عربی انجام پذیرفته است. ازجمله مشهورترین مترجمان عرب‌زبان اشعار حافظ، عمر شبلی، نویسنده و شاعر معاصر لبنانی که دیوان او را در چهار جلد به نظم عربی برگرداند. نوشتار پیش رو، بر آن است تا به شیوة تطبیقی - تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، ترجمه عربی شبلی از کنایه‌های دیوان حافظ را براساس نظریّة آنتوان برمن، نقد و بررسی کند. برآیند پژوهش نشان می‌دهد که عمر شبلی با توجّه به اینکه نزدیک به بیست سال از عمر خود را در ایران سپری کرده، امّا به بسیاری از مفاهیم کنایی اشعار حافظ پی نبرده است؛ درنتیجه در انتقال مفاهیم عالی غزلیات حافظ به مخاطب عربی، چندان موفّق نبوده است.

 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Mystical Concept of Irony in the Arabic Translation of Omar Shibli of The Divan of Hafez Based on Antoine Berman’s Theory

چکیده [English]

Hafez Shirazi is an iranian poet who should be searched for his reputation in his love poetry (ghazal). Because of the full mastery of rhetorical techniques, he embellished beautifully and artistically his love poetries with these trops. Hafez's reputation spread throughout the world even the arab world. From the early twentieth century, arabic litterateurs began to research and investigation about Hafez and Ibrahim Shourabi - egyptian translator and writer- took the first step in this regard. Up to now, more than 30 translations have been made from his bureau in Arabic. Among the most well-known Arab translators of Hafez’s poetry is Omar Shibli from Lebanon who translated Hafez’s poems in four volumes. This article intends to critically investigate Shibli’s Arabic translation of irony in Hafez’s poetry using a comparative-analytical research method and library resources. The research results show that Omar Shibli has not understood many of Hafez’s ironic concepts despite having spent nearly 20 years of his life in Iran. Consequently, he has failed to convey the sublime concepts of Hafez’s poems to the Arab audience.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Comparative Literature
  • Hafez
  • Omar Shibli
  • Irony
  • Translation

افضلی، علی و عطیه یوسفی(1395). نقد و بررسی ترجمة عربی گلستان سعدی براساس نظریّة آنتوان برمن (مطالعة موردی کتاب الجُلستان الفارسی اثر جبرائیل المخلّع). پژوهش‌های ترجمه در زبان و ادبیّات عربی، 6 (14)، 61-84.

اقبالی، عباس (1388).گامی در راه ترجمة شعر کلاسیک عربی. تهران: علمی و فرهنگی.

انوشه، حسن و همکاران (1386). دانشنامة ادب فارسی: ادب فارسی در جهان عرب. چاپ اوّل، تهران: سازمان فرهنگ و ارشاد اسلامی.

ﺗﻴﻤﻮری، منیژه (1392). ﺗﻠﻘﻲ اﻟﺸّﻮارﺑﻲ ﻋﻦ أﺷﻌﺎر ﺣﺎﻓﻆ اﻟﺸﻴﺮازی. پایان­نامة کارشناسی ارشد. استاد راهنما: فضل­الله میرقادری، دانشگاه شیراز.

حمیدیان، سعید (1392).شرح شوق. چاپ دوم، تهران: قطره.

خرّمشاهی، بهاءالدّین (1372).حافظ‌نامه. چاپ پنجم، تهران: علمی و فرهنگی.

رویدادهای فرهنگی لبنان (1386). رایزنی جمهوری اسلامی ایران - بیروت، شمارة 15.

زینی­وند، تورج و عطا الماسی (1391). گزارشی از حافظ­پژوهی در ادب عربی. کاوش­نامة ادبیّات تطبیقی، 2 (6)، 45-59.

سجادی، صادق و علی بهرامیان (1379).دیوان حافظ. چاپ اوّل، تهران: فکر روز.

ستارزاده، عصمت (1362).شرح سودی بر حافظ. جلد 1. چاپ چهارم، ارومیه: انزلی.

سیفی، محمد و نجمه فتحعلی­زاده (1394). دشواری‌های ترجمه زبان عرفانی. پژوهش‌های ترجمه در زبان و ادبیّات عربی، 5 (13)، 35-63.

شبلی، عمر (2006).حافظ الشیرازی بالعربیة شعراً. المجلّد الأوّل. الطبعة الأولی، بیروت: منشورات اتّحاد الکتّاب اللّبنانیین.

------ (2008).حافظ الشیرازی بالعربیة شعراً. المجلّد الثّانی. الطبعة الأولی، بیروت: دار الطّلیعة.

------ (2010).حافظ الشیرازی بالعربیة شعراً. المجلّد الثّالث. بیروت: دار الطّلیعة.

------ (2012).حافظ الشیرازی بالعربیة شعراً. المجلّد الرّابع. بیروت: دار الطّلیعة.

شمس‌آبادی، حسین (1380).تئوری ترجمه و ترجمة کاربردی. چاپ اوّل، تهران: نشر چاپار.

الشّواربی، ابراهیم (2005).أغانی شیراز. جزءان. القاهرة: المجلس الأعلی للثّقافة.

الصّاوی، صلاح (1367).دیوان العشق. الطّبعة الأولی، طهران: الرّجاء.

صفا، ذبیح­الله (1369).تاریخ ادبیّات ایران. تهران: فردوس.

صلح‌جو، علی (1393).نظریّه‌های ترجمه در عصر حاضر. چاپ دوم، تهران: هرمس.

طویلی، أحمد (2006).حافظ شاعر العشق والعرفان. تونس: مطبعة علامات.

عبود، عبده؛ ماجدة حمود وغسّان السّیّد (2001).الأدب المقارن مدخلات نظریّة ونصوص ودراسات تطبیقیّة. الطّبعة الأولی، دمشق: جامعة دمشق.

عزیزی، محمّدرضا (1393). نقد و بررسی ترجمة غزلیات حافظ به زبان عربی. مجلّة زبان و ادبیّات عربی دانشگاه فردوسی مشهد، 6 (11)، 11-30.

قربان­زاده، بهروز (2011).عمر الخیام بین آثار الدّارسین العرب. الطّبعة الأولی، بیروت: دار الإرشاد.

کاشانی، عبدالرزاق (1381).اصطلاحات الصوفیة صحّحه وقدّم له وعلّق علیه مجید هادی­زاده. تهران: نشر حکمت.

مهدی­پور، فاطمه (1389). نظری بر روند پیدایش نظریّه‌های ترجمه و بررسی سیستم تحریف متن ازنظر آنتوان برمن. کتاب ماه ادبیّات، 4 (41)، 57-63.