بررسی تطبیقی سیمای امام مهدی (عج) در شعر معاصر فارسی و عربی (مطالعة موردپژوهانه: اشعار سیّد رضا موسوی هندی، شیخ محسن ابوالحب، سلمان هراتی و قیصر امین‌پور)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

اندیشة انتظار و بیان سیمای امام مهدی (عج) در شعر شاعران متعهّد به اهل‌بیت (ع) از دیرباز تاکنون؛ بویژه در شعر دورة معاصر، بوفور دیده می­شود. شاعران معاصر، باب جدیدی را در زمینة شعر و ادب، به نام ادبیّات مهدوی گشودند و از دریچة شعر، امام مهدی (عج) را به عنوان منجی آخرالزّمان به تشنگان حقیقت معرّفی کردند. سیّد رضا موسوی هندی، شیخ محسن ابوالحب، سلمان هراتی و قیصر امین­پور، از شاعران معاصر مطرح در ادبیّات متعهّد هستند. در مقالة حاضر، به روش توصیفی- تحلیلی و با استناد به شواهدی از اشعار این شاعران، به بررسی تطبیقی سیمای امام مهدی (عج) در شعر معاصر فارسی و عربی پرداخته شده است. مباحثی همچون ولادت امام عصر (عج)، غیبت، انتظار، بشارت به ظهور منجی آخرالزّمان و توصیف ویژگی‌های مدینة فاضلة مهدوی، از جمله مضامین مشترک در شعر شاعران مورد بحث است؛ امّا موضوعاتی همچون القاب، رجعت و نیز پاسخ به انحرافات در زمینة موضوعات مربوط به مهدویت، در شعر برخی از آنان همچون سیّد رضا موسوی هندی ملاحظه می‌گردد. شاعران معاصر فارسی‌زبان، با بیانی ادبی و با استفاده از تعابیر استعاری، کنایه و تشبیه به وصف و مدح سیمای امام مهدی (عج) پرداخته‌اند؛ در حالی که شاعران عرب بیشتر به صورت مستقیم به وصف سیمای امام مهدی (عج) پرداخته‌اند. افزون بر این، شاعران با اقتباس هنری و ادبی از تفاسیر آیات و روایات متواتر، به وصف امام مهدی (عج) پرداخته و به شعر خویش صفت جاودانگی و تأثیرگذاری بر مخاطب بخشیده‌اند.
 

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

الف: کتاب­ها

قرآن کریم (1380)؛ترجمة مهدی الهى­قمشه‏اى،‏ چاپ دوّم، قم: فاطمة الزهراء.

1. ابن ابی زینب، محمّد بن ابراهیم‏ (بی‌تا)؛ الغیبة للنّعمانی‏، ترجمه: احمد فهرى زنجانى، تهران: دار الکتب الإسلامیة.

2. ابن بابویه، محمّد بن علی (بی‌تا)؛ کمال­الدّین وتمام النّعمة، ترجمه: محمّد باقر کمره­ای، تهران: اسلامیه.

3. ------------- (بی‌تا)؛ الخصال شیخ صدوق، ترجمه محمّد باقر کمره­ای، تهران: کتابچی.

4. ابوالحب، محسن (بی‌تا)؛ دیوان شیخ محسن أبوالحب، تحقیق سلمان هادی آل طعمه، نجف: بی‌نا.

5. -------- (1385)؛ دیوان شیخ محسن أبوالحب، تحقیق جلیل کریم ابوالحب، نجف: مکتبه الحیدریه.

6. امین­پور، قیصر (1387)؛مجموعة کامل اشعار قیصر امین­پور، تهران: مروارید.

7. ---------- (1390)؛ گزینة اشعار، تهران: مروارید.

8. تونه­ای، مجتبی (1391)؛ موعود نامه(الفبای مهدویت)، قم: مشهور.

9. جمعی از نویسندگان حوزه (1378)؛چشم به راه مهدی، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.

10. حرّ عاملی، محمّد بن حسن (1425)؛ إثبات الهداة بالنّصوص والمعجزات‏، بیروت: أعلمی.

11. سلیمان، کامل (1381)؛روزگار رهایی، ترجمه علی‌اکبر مهدی پور، تهران: آفاق.

12. شهمیری، حسین (1386)؛ رجعت(بازگشت بزرگ در هنگام ظهور)، تهران:دفتر نشر معارف.

13. طبرسی، فضل بن حسن، مترجمان (1360)؛ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: فراهانی.

14. طبرى آملى صغیر، محمّد بن جریر بن رستم (1413)؛ دلائل الإمامة، قم: بعثت.

15. فتال نیشابورى، محمّد بن حسن، (بی‌تا)؛ روضة الواعظین‏، ترجمه محمود مهدوى دامغانى، تهران: نی.

16. قزوینی، محمّد کاظم (1391)؛امام مهدی عج (از ولادت تا ظهور)، ترجمة علی کرمی و سیّد محمّد حسینی، قم: الهادی.

17 قطب‌الدّین راوندى‏، سعید بن هبة الله‏ (بی‌تا)؛ جلوه‏هاى اعجاز معصومین علیهم السلام‏، ترجمة غلام­حسن محرمى، قم: دفتر انتشارات اسلامى.

18. قندوزی، سلیمان بن ابراهیم (1997)؛ ینابیع الموده، بیروت: أعلمی.

19. کاظمی، محمّد کاظم (1390)؛ ده شاعر انقلاب، تهران: سورة مهر.

19. کلینی، محمّد بن یعقوب (بی‌تا)؛ اصول کافی، ترجمة سیّد جواد مصطفوی، تهران: فرهنگ اهل‌بیت علیهم السلام.

20. مجلسی، محمّد باقر (1382)؛ مهدی موعود، ترجمة حسن محمّدولی ارومیه‌ای، قم: مسجد جمکران.

21. ------------- (بی‌تا)؛ مهدی موعود(ترجمة ج 51 بحار الأنوار)، ترجمة علی دوانی، تهران: اسلامیه.

22. ------------- (بی‌تا)؛آسمان و جهان (ترجمة کتاب السّماء والعالم بحار الأنوار جلد 54)، ترجمة محمّد باقر کمره­ای، تهران: اسلامیه.

23. ------------- و همکاران (1382)؛ جزیرة خضراء، افسانه یا واقعیت؟، ترجمة ابوالفضل طریقه­دار، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.

24. مکارم شیرازی، ناصر و همکاران (1374)؛ تفسیر نمونه، تهران:دار الکتب الإسلامیة.

25. موسوی، سیّد رضا (1388)؛ دیوان سیّد رضا هندی وأبنائه، گردآورنده: هادی حسین موسوی، قم: مکتبة الحیدریة.

26. هراتی، سلمان (1388)؛ از آسمان سبز، تهران: سورة مهر.

27. --------- (1387)؛ آب در سماور کهنه(گزیدة اشعار)، تهران: تکا (توسعة کتاب تهران).

28. هلالی، سلیم بن قیس (بی‌تا)؛ اسرار آل محمّد علیهم السلام‏، ترجمة اسماعیل انصارى زنجانى خوئینى، قم: الهادی.

ب: مجلّه­ها

29. نظری­منظّم، هادی (1389)؛ «ادبیّات تطبیقی: تعریف و زمینه‌های پژوهش»، مجلّة دانشکدة ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان، سال اوّل، شمارة 2، صص 221-238.

ج: منابع مجازی

30. نجفی، جواد، دوازدهم آذرماه 1390، «بهشت وحوش» www.wildlifeeden.blogfa.Com.