التداخل اللغوی الأسلوبی بین الأمثال العامیة الأهوازیة والأمثال الفارسیة

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 أستاذة مساعدة بقسم اللّغة العربیّة وآدابها لجامعة العلامة الطباطبائی، طهران، ایران

2 طالب مرحلة الدّکتوراه بقسم اللّغة العربیّة لجامعة الخوارزمی، طهران، ایران

چکیده

 
ضرب­ المثل، نوعی ادبی و گونه­ای ریشه­دار به شمار می­آید و جایگاه گسترده­ای میان ادبیاّت­های جهانی را شامل می­شود، چون که در گذر زمان­ها و دوران­ها، شناسنامه گویای ملّت­ها بوده است به نحوی که بواسطه ایجاز زبانی و با تکیّه بر گوناگونی و تنوع سبک­های زبانی و به خاطر بیان معنا، رخدادها و آداب و رسوم ملّت­ها را نمایان­گر می­کند. بنابراین، پژوهش حاضر، به پیرو این مقوله و با تکیّه بر سبک­شناسی و بر پایة مکتب آمریکایی و بر طبق دیدگاه رنه ولک بر باور عدم تأثیرپذیری و تاثیرگذاری و به حسب غوطه­ورشدن در سبک­های زبانی برای بررسی مشابهت ادبی میان ادبیّات­ها، سبک­های گزیده­ای از ضرب­المثل­های عرب­های خوزستان و فارسی را مورد تطبیق قرار داده است و بدین منظور پژوهش نامبرده برای پرداختن به سبک­های زبانی ضرب­المثل­های عامیانه عرب­های خوزستان و فارسی و تبیین مشابهت آنها، سبک­های زبانی را به عنوان  شیوه­ای مطالعاتی درنظر می­گیرد به گونه­ای که بر آن است تا مشابهت سبکی و معنایی این دو ضرب­المثل را تبیین نماید و افزون بر آن دلایل تغییرات و تحوّلات زبانی؛ مانند تحوّل­آوایی و واژگانی
 ضرب­المثل­های عرب­های خوزستان و تاثیرپذیری آنها از زبان فارسی را شرح دهد.
مقالة حاضر به این نتیجه رسید که مشابهت سبکی و معنایی در سطح واژگانی، دستوری و بلاغی میان اغلب
ضرب­المثل­های نامبرده وجود دارد چونکه عرب­های خوزستان و دیگر اقوام فارسی در یک اقلیم جغرافیایی ساکن بوده و اخذ ضرب­المثل و تغییر دادن جزئی از سبک زبانی آن دور از انتظار نیست در حالی­که مشابهت میان زبان­ها و ادبیّات­ها بنابر سطح واژگانی و معنایی و دستوری ترکیبی پیوسته و امتداد دارد به طوری­که زبان­ها برای ساخت و ایجاد معنای جدید به منظور خلق ابداع و نوآوری در اثر ادبی در شیوة بیان و انتخاب واژه و ترکیب تفاوت دارند. این درحالی است که تغییرات زبانی موجود در ضرب­المثل عرب­های خوزستان به قوانین زبانی مانند قانون­های ابدال، تصادف، واژه­گزینی، سهولت آوایی زبان و ناتوانی اندامی دستگاه آوایی در هنگام نطق بازمی­گردد؛ به طوری­که لهجه و شرایط نطق آنها را تحمیل نمودند. بنابراین با تکیّه بر این علل و ادلّه مشابهت واژگانی و دستوری ترکیبی میان این ضرب­المثل­ها وجود دارد، حال آنکه ضرب­المثل­های عرب­های خوزستان از زبان فارسی تاثیرپذیری آوایی و واژگانی ندارند.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


الف: الکتب

  1. ابن الأثیر، ضیاء­الدین (لات)؛ المثل السائر فی أدب الکاتب والشاعر، تعلیق: أحمد الحوفی وبدوی طبانة، الطبعة الثالثة، القاهرة: دار نهضة مصر للطباعة والنشر.
  2. ابن الجنی، أبو الفتح عثمان (1998)؛ الخصائص، تحقیق: محمد علی النجار، الطبعة الثالثة، القاهرة: الهیئة المصریة للکتاب.
  3. ابن منظور، أبو الفضل جمال الدین محمد بن مکرم (2010)؛ لسان العرب المجلد، الکویت: دار النوادر.
  4. أحمدی کیوی، حسن والسائرون (1995)؛ دستور زبان فارسی، تهران: فاطمی.
  5. إفیتش، میلکا (2000)؛ اتجاهات البحث اللسانی، ترجمة سعد عبدالعزیز مصلوح ووفاء کامل فاید، الطبعة الثانیة، القاهرة: المجلس الأعلی للثقافة.
  6. بلوری، إبراهیم شکورزاده (2001)؛ دوازده­هزار مثل فارسی و سی­هزار معادل آنها، چاپ سوم، مشهد: آستان قدس رضوی.
  7. بن زکریا، أبو الحسن أحمد بن فارس (1979)؛ معجم مقاییس اللغة، تحقیق: عبد السلام محمد هارون، بیروت: دارالفکر.
  8. تاج بخش، إسماعیل (2015)؛ نحو مقابله­ای زبان عربی و فارسی، چاپ اوّل، تهران: آریا زمین.
  9. التفتازانی، سعد الدین (2013)؛ المطول فی شرح تلخیص مفتاح العلوم، تحقیق: عبدالحمید هنداوی، الطبعة الثالثة، بیروت: دار الکتب العلمیة.

10.الثعالبی، أبو منصور (2003)؛ التمثیل والمحاضرة، تحقیق: الدکتور قصی الحسین، الطبعة الأولی، بیروت: دار ومکتبة الهلال.

11.جمشیدی­بور، یوسف (لات)؛ فرهنگ ضرب­المثل­های فارسی، تهران: فروغی.

12.جیرو،بییر (1994)؛ الأسلوبیة، ترجمة منذر عیاشی، الطبعة الثانیة، حلب: مرکز الإنماء الحضاری.

13.حسان، تمام (لات)؛ الأصول دراسة بستیمولوجیة للفکر اللغوی عند العرب، القاهرة: الهیئة المصریة العامة للکتاب.

14.الحلبی، أبو الطیب عبد الواحد (1961)؛ الإبدال، تحقیق: عزالدین التنوخی، دمشق: مجمع اللغة العربیة.

15.خلایلی، کمال (لات)؛ معجم الجوهرة فی الأمثال المقارنة، بیروت: مکتبة لبنان.

16.دهخدا، علی أکبر (1973)؛ أمثال وحکم، تهران: سپهر.

17.دی سوسیر، فردینان (1985)؛ دروس فی الألسنیة العامة، تعریب: صالح القرمادی وزملائه، طرابلس: الدار العربیة للکتاب.

18.رحیمی­نیا، مصطفی (2007)؛ فرهنگ ضرب­المثل­ها و اصطلاحات عامیانه، تهران: کلبا.

19.الزبیدی، سید محمد مرتضی الحسینی (2001)؛ تاج العروس من جواهر القاموس، مراجعة: محمد حماسة عبد اللطیف، الطبعة الأولی، الکویت: مؤسسة الکویت للتقدم العلمی.

20.الزعبی، آمنة صالح (2008)؛ التغیر التاریخی للأصوات فی اللغة العربیة واللغات السامیة، إربد: دارالکتاب الثقافی.

21.السحیمی، سلمان بن سالم (1995)، إبدال الحروف فی اللهجات العربیة، الطبعة الأولی، المدینة: مکتبة الغرباء الأثریة.

22.سهیلی، مهدی (لات)؛ ضرب­المثل­های معروف ایران، تهران: شرق.

23.السیوطی، عبدالرحمن جلال الدین (1986)؛ المزهر فی علوم اللغة وأنواعها، تحقیق: محمد أحمد جاد المولی بک وعلی محمد البجاوی ومحمد أبوالفضل إبراهیم، صیدا بیروت: المکتبة العصریة.

24.الشایب، أحمد (1991)؛ الأسلوب، الطبعة الثامنة، القاهرة: مکتبة النهضة المصریة.

25.الشایب، فوزی حسن (2017)؛ سوسیر أبو اللسانیات الخلفیات والأفکار، الطبعة الأولی، إربد الأردن: عالم الکتب الحدیث.

26.شمسی باشا، خیر الدین (2002)؛ معجم الأمثال العربیة، الریاض: مرکز الملک فیصل للبحوث والدراسات الإسلامیة.

27.شهری، جعفر (2005)؛ ضرب ­المثل­های تهرانی، تهران: معین.

28.صالح، عبدالقادر (2002)؛ الأمثال العربیة، بیروت: دار المعرفة.

29.الضبی، المفضل بن سلمة بن عاصم (2011)؛ الفاخر فی الأمثال، تحقیق: محمد عثمان، الطبعة الأولی، بیروت: دارالکتب العلمیة.

30.طباطبائی، سید مصطفی (1981)؛ گنجینة امثال عرب، چاپ دوم، تهران: شرق.

31.طرشونة، محمود (1997)؛ مدخل إلی الأدب المقارن وتطبیقه علی ألف لیلة ولیلة، الطبعة الثالثة، تونس: مؤسسات بابای.

32................ (2008)؛ إشکالیة المنهج فی النقد الأدبی، تونس: مرکز النشر الجامعی.

33.عبد التواب، رمضان (1990)؛ التطور اللغوی مظاهر وعلله وقوانینه، الطبعة الثانیة، القاهرة: مکتبة خانجی.

34................... (1999)؛ فصول فی فقه العربیة، الطبعة سادسة، القاهرة: مکتبة خانجی.

35.عبد المطلب، محمد (1994)؛ البلاغة والأسلوبیة، الطبعة الأولی، القاهرة: الشرکة المصریة العالمیة للنشر- لونجمان.

36.علوش، سعید (1987)؛ مدارس الأدب المقارن، الطبعة الأولی، بیروت: المرکز الثقافی العربی.

37.عمادی حائری، سید إسماعیل (1979)؛ ذخر الأدب والأمثال المتداولة فی اللغة العربیة، طهران: مطبعة حیدری.

38.عمر، أحمد مختار (1998)؛ علم الدلالة، الطبعة الخامسة، القاهرة: عالم الکتب.

39.غلبایغانی، فرج الله (2008)؛ امثال وحکم، چاپ سوم، تهران: هیرمند.

40.الفاخری، صالح سلیم عبد القادر (لات)؛ الدلالة الصوتیة فی اللغة العربیة، القاهرة: المکتب العربی الحدیث.

41.الفراهیدی، خلیل بن أحمد (2003)؛ العین علی حروف المعجم، تحقیق: عبد الحمید الهنداوی، الطبعة الأولی، بیروت: دارالکتب العلمیة.

42.القبیسی، محمد بهجت (2001)؛ ملامح فی فقه اللهجات العربیات، الطبعة الأولی، دمشق: دار شمال.

43.محفوظ، نجیب (1998)؛ مجموعة قصص قصیرة دنیا الله لنجیب محفوظ، القاهرة: دار مصر للطباعة.

44.مصلوح، سعد (1992)؛ الأسلوب دراسة لغویة إحصائیة، الطبعة الثالثة، القاهرة: عالم الکتب.

45.الموسی، أنور عبد الحمید (2016)؛ أبجدیات اللغة وعلم الأصوات واللسانیات، الطبعة الأولی، بیروت: دار النهضة العربیة.

46.المیدانی (1998)؛ مجمع الأمثال، تحقیق: محی الدین عبد الحمید، بیروت: المکتبة العصریة.

47.نصاری، بدر (2012)؛ أمثالنا الشعبیة الأمثال والکنایات الشعبیة الأهوازیة، الأهواز: لا نا.

48.الهاشمی، أحمد (2010)؛ جواهر البلاغة فی المعانی والبیان والبدیع، الطبعة الثالثة، قم المقدسة: دار الفکر.

49.الیسوعی، لویس معلوف (1982)؛ المنجد فی الأعلام، الطبعة الثانیة عشر، بیروت: دار المشرق.

ب) الأطروحة

  1. موسوی نسب، سید ناجی (2013)؛ مقارنة الأمثال والحکم العربیة فی خوزستان مع الفصحی والفارسیة، رسالة ماجستیر، بإشراف رائد: غلامرضا کریمی­ فرد، الأهواز: جامعة تشمران، کلیة القانون والشریعة.