علم‌سنجی، خوشه‌بندی و نقشة دانش تولیدات علمی ادبیّات تطبیقی در ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

ادبیّات تطبیقی از یک سو، مطالعة ادبیّات در محدودة کشوری خاص و از سویی دیگر، مطالعة ارتباطات بین ادبیّات و سایر حوزه­های دانش بشری است. این حوزه در ایران، مانند هر کشور دیگری مورد توجّه پژوهشگران آن قرار گرفته است و روز به روز به حجم بروندادهای آن افزوده می­شود. با عنایت به اینکه لازمة مدیریت هدفمند علم و دانش، حصول شناخت و ارزیابی مستدل از وضعیت کنونی یک حوزۀ علمی است، این پژوهش با هدف ارزیابی و علم­سنجی،
خوشه­بندی و ترسیم نقشة دانش ادبیّات تطبیقی در ایران، بر اساس تولیدات علمی آن انجام گرفته است. جامعة مورد مطالعه، تمام مدارک این حوزه در تمام قالب­های اطّلاعاتی است و روش پژوهش، بر اساس تحلیل هم­واژگانی متون
می­باشد. یافته­های به دست آمده شامل: ارزیابی کلّی از انتشارات، نرخ رشد مدارک­، همکاری و هم­نویسندگی، روابط میان‌رشته‌ای، تعیین مجلاّت هسته، مفاهیم داغ و پر استفاده، خوشه­بندی مفاهیم و ترسیم نقشة دانش است. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که روند انتشارات این حوزه در هفت سال اخیر رو به ازدیاد است و نرخ رشد آن معادل 34/15% محاسبه گردید. در این میان، رشد مقاله­ها بیش از سایر مدارک است. در این پژوهش مشخّص گردید، بیش از 65% مقاله­ها در ده مجلّه منتشر می­شود. هم­چنین در این پژوهش مشخّص شد، همکاری و هم­نویسندگی در سطح ضعیفی است. بر اساس خوشه­بندی مفاهیم­، مشخّص شد که مدارک این حوزه در ایران، در 19 خوشة اطّلاعاتی دسته‌بندی
می­شوند و بیشتر مفاهیم در محور مقایسة ادبیّات فارسی و عربی بوده است. ترسیم نقشة این حوزه نیز نشان داد، روابط پیچیده­ای بین مدارک و متون این حوزه در ایران در جریان است.
 

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

الف: کتاب­ها

1. خورسندی طاسکوه، علی (۱۳۸۷)؛ گفتمان میان­رشته‌ای دانش: مبانی نظری، گونه­شناسی و خط­مشی‌هایی برای عمل در آموزش عالی، تهران: پژوهشکدة مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

2. عصاره، فریده؛ غلامرضا حیدری؛ فیروزه زارع فراشبندی و محسن حاجی زین‌العابدینی (­1388)؛ از کتاب‌سنجی تا وب‌سنجی: تحلیلی بر مبانی، دیدگاه‌ها، قواعد و شاخص‌ها، تهران: کتابدار.

3. غنیمی هلال، محمّد (1373)؛ ادبیّات تطبیقی، ترجمه و تعلیق مرتضی آیت­الله­زاده شیرازی، تهران: امیرکبیر.

4. مجیدفر، فروزان؛ فرشید مجیدفر و محمّد تفضّلی شادپور (­1386­)؛ رهیافت کاربردی تکنیک­های پردازش زبان طبیعی و خوشه­بندی اطّلاعات در داده­کاوی پایگاه دادة مدلاین به منظور آنالیز طولی مقالات زیست پزشکی، مجموعه مقالات اوّلین کنفرانس داده­کاوی. تهران: دانشگاه امیر­کبیر.

5. محمّدی، احسان (1387)؛ ترسیم نقشة علمی فنّاوری و علم نانو در ایران، پایان­نامة کارشناسی­ارشد، دانشگاه آزاد اسلا­می، واحد علوم و تحقیقات تهران.

6. ندا، طه (1383)؛ ادبیّات تطبیقی، ترجمة هادی نظری­منظّم، تهران: نشر نی.

ب: مجلّه­ها

7. انوشیروانی، علی­رضا (1389)؛ «آسیب‌شناسی ادبیّات تطبیقی در ایران»، ویژه‌نامةنامة فرهنگستان­، دورة 1 شمارة 2، صص 32-55.

8. -------------- (1390)؛ «ضرورت چارچوب نظری و روش تحقیق در پژوهش­های ادبیّات تطبیقی»، فصلنامة نقد ادبی، سال 2، شمارة 14، صص 219-222.

9. ابویی اردکانی، محمّد؛ حسن جعفری عابدی و­ فتّاح آقازاده (1388)؛ «کاربرد روش­های خوشه­بندی در ترسیم نقشه­های علم: مورد کاوی نقشۀ علم مدیریت شهری»، فصلنامة علوم و فناوری اطّلاعات، دورة 25، شمارة 3، صص 347-371.

10. بزرگ چمنی، ویدا (1390)؛ «کتابشناسی پایان نامه­های ادبیّات تطبیقی در ایران»، فصلنامة ادبیّات تطبیقی، دورة 2، شمارة 1­، صص 146-176.

11. ------------- (1391)؛ «کتابشناسی کتاب‌های ادبیّات تطبیقی در ایران»، فصلنامة ادبیّات تطبیقی، دورة 3، شمارة 1­، صص 101-124.

12. توکّلی­زاده راوری، محمّد و مریم نجابتیان (1389)؛ «خوشه­بندی مبتنی بر مدرک اصطلاح: همجواری موضوعات روان­شناسی ازدواج در ادبیّات زیست­پزشکی در دوره­های زمانی 1999-1990 و 2008-2000»، فصلنامة مدیریت اطّلاعات سلامت، سال 7، شمارة 2، صص 172-186.

13. رضوی­پور، فضل­الله و لیلا نعمتی احمدآباد (1392)؛ «بررسی ادبیّات تطبیقی و مطالعات میان­رشته­ای»، نشریة ادبیّات تطبیقی، سال 4، شمارة 8، صص 119-136.

14. سالمی، نجمه و کیوان کوشا (1392)؛ «مقایسة تحلیل هم­استنادی و تحلیل هم­واژگانی در ترسیم نقشة کتابشناختی (مطالعة موردی: دانشگاه تهران)»، پژوهشنامة پردازش و مدیریت اطّلاعات، 29 دورة 29، شمارة 1، صص 253-266.

15. سن‌گوپتا، ای. ان (1372)؛ «مروری بر کتاب‌سنجی، اطّلاع‌سنجی، علم‌سنجی و کتابخانه سنجی»، ترجمة مهردخت وزیرپور کشمیری، مجلة اطّلاع‌رسانی، 10 دورة 10، شمارة 2 و 3، صص 38-58.

16. میرزایی، فرامرز و علی سلیمی (1389)؛ «تحلیل محتوایی مقاله­های ادبیّات تطبیقی فارسی- عربی»، مجلة علمی - پژوهشی کاوشنامه دانشگاه یزد، پنجمین گردهمایی سالانة انجمن زبان و ادب فارسی ایران (دانشگاه یزد).

17. ناصری جزه، محمود؛ حبیب­الله طباطبائیان و مهدی فاتح­زاده (1391)؛ «ترسیم نقشه دانش مدیریت فناوری در ایران، به هدف کمک به سیاست­گذاری دانش در این حوزه»، فصلنامة سیاست علم و فناوری، سال 5، شمارة 1، صص 45-72.

18. نوروزی‌چاکلی، عبدالرّضا (1391)؛ «نقش و جایگاه مطالعات علم‌سنجی در توسعه»، پژوهشنامة پردازش و مدیریت اطّلاعات، دوره 27­، شمارة 3­، صص 723-736.

References

19. Callon, M., J. P. Courtial, and F. Laville. (1991). Co-word analysis as a tool for describing the network of interactions between basic and technological research: The case of polymer chemistry. Scientometrics 22(1): 155-205.

20. Chen, C., I. Song, X.Yuan, and J. Zhang. 2008. The thematic and citation landscape of data and knowledge engineering (1985-2007). Data & knowledge engineering 67(2): 234-259.

21. Cobo, M. J.; Lopez-Herrera, A. G.; Herrera-Viedma, E.; (2011). An approach for detecting, quantifying, and visualizing the evolution of a research field: A practical application to the Fuzzy Sets Theory field. Journal of Informetrics 5(1)1: 146-166.

22. Gautam, Pitambar; Yanagiya, Ryuichi (2012). Reflection of cross-disciplinary research at Creative Research Institution (Hokkaido University) in the Web of Science database: appraisal and visualization using bibliometry. Scientometrics (1)­: 101 - 111

23. HjØrland, B.; Albrechtsen, H. (1995). Toward a new horizon in information science: domain analysis. Journal of the American Society for Information Science, 46:6, 400-425.

24. Leiva, F­.M.,­ J.S. Fernandez, F.J.L. Cabanillas, and A.G.L. Herrera. 2012. Applying an automatic approach for showing up the hidden themes in financial marketing research (1961-2010). Expert Systems with Application 39 (12): 11055-11065.

25. Leydesdorff L. 2010. Eugene Garfield and algorithmic historiography: co-word, co-authors, and journal Nams. Annals of Library and Information Studies 57 (3): 248-260.

26. Liu, Gao-Yong; Hu, Ji-Ming; Wang, Hui-Ling.A co-word analysis of digital library field in China. Scientometrics­ (1)­: 203 - 217

27. Van Eck, N.J., & Waltman, L. 2010. Software survey: vosviewer, a computer program for biblometric mapping. Scientometrics 84(2): 523-538

28. Whittaker, J. 1989. Creativity and conformity in science: Titles, keywords and co-word analysis. Social Studies of Science 19: 473-496.

29. Zong, Qian-Jin; Shen, Hong-Zhou; Yuan, Qin-Jian; Hu, Xiao-Wei; Hou, Zhi-Ping; Deng, Shun-Guo(2013). Doctoral dissertations of Library and Information Science in China: A co-word analysis, Scientometrics 94 (2): 781 – 799

ج: منابع مجازی

30. Neville, Jennifer; Adler, Micah; Jensen, David (2003). Clustering relational data using attribute and link information. Retrieved July. 1 2014, from: http://kdl.cs.umass.edu//papers/neville-et-al-textlink2003.pdf

31. Anthony, Adam; DesJardins, Marie (2007). Data clustering with a relational push- pull model. Retrieved july. 1 2014, from: http://maple.cs.umbc.edu/papers/anthonyaClusteringRPPM