تأثیر اندیشه‌های‌ خیّامی در شعر سیّد قطب

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

چکیده
اندیشه­ها و تأمّلات فلسفی خیّام، تأثیری ژرف بر شعر و ادب معاصر عربی گذاشته­اند. سایة پرسش­های
حیرت­آلود او که از طریق ترجمة رباعیات به زبان عربی در جهان عرب نفوذ کرده، در جای‌جای آثار ادبی و در شعر بسیاری از شاعران معاصر عرب بوضوح مشاهده می‌گردد. سیّد قطب، ادیب، متفکّر و شاعر نا­م­آشنای معاصرِ مصری، از جمله شاعرانی است که در آثار ادبی- نقدی خود از خیّام و تأمّلات فلسفی او فراوان سخن گفته است و علاوه بر آن، در شعر نیز، از اندیشه­های خیّام عمیقاً متأثّر بوده است. پژوهش حاضر، با روش توصیفی- تحلیلی، ضمن بررسی دیدگاه­های سیّد قطب دربارة خیّام، شعر او را از منظر تأثیرپذیری از
اندیشه­های خیّامی واکاوی نموده است. یافته­های این پژوهش گویای آنند که سیّد قطب در یک مرحله از عمرش، دچار یک نوع سرگشتگی بوده است و اشعاری که او در این برهة زمانی سروده است، آمیخته به حیرت و به شدّت متأثّر از اندیشه­های خیّام است.
 

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

الف: کتاب­ها

1. اخوان ثالث، مهدی (1356)؛ از این اوستا، تهران: مروارید.

2. بکّار، یوسف (2004)؛ جماعة الدّیوان وعمر الخیّام، الطّبعة الأولی، بیروت: المؤسّسه العربیة للدّراسات والنّشر.

3. جعفری، محمّد تقی (1372)؛ تحلیل شخصیت خیّام، چاپ سوّم، تهران: سازمان انتشارات کیهان.

4. حموده، عادل (1987)؛ سیّد قطب من القریة إلی المشنقة، الطّبعة الأولی، القاهرة: سینا للنّشر.

5. الخالدی، صلاح عبدالفتّاح (1991)؛ سیّد قطب من المیلاد إلی الاستشهاد، الطّبعة الأولی، دمشق- بیروت: دار القلم - الدار الشامیة.

6. خیّام، عمر بن ابراهیم (1384)؛ رباعیّات خیّام، تصحیح، مقدّمه و حواشی محمّدعلی فروغی و قاسم غنی، به کوشش بهاء­الدّین خرّمشاهی، تهران: ناهید.

7. دشتی، علی (1344)؛ دمی با خیّام، تهران: امیرکبیر.

8. فروم، اریک (1385)؛ گریز از آزادی، ترجمه: عزت­الله فولادوند، چاپ نهم، تهران: مروارید.

9. قطب، سیّد (2006)؛ النّقد الأدبی: أصوله ومناهجه، الطّبعة التّاسعة، القاهرة: دار الشّروق.

10. ----- (2005)؛ فی التّاریخ... فکرة ومنهاج، الطّبعة التّاسعة، القاهرة: دار الشّروق.

11. ----- (1988)؛ فی ظِلال القرآن، مجلد 6، ط 15، القاهرة: دار الشّروق.

12. ----- (1983)؛ کتب وشخصیّاتٌ، الطّبعة الثّالثة، القاهرة: دار الشّروق.

13. میرقادری، سیّد فضل­الله (1385)؛ شعر تأمّلی در ادبیات عربی معاصر، چاپ اوّل، شیراز: نوید شیراز.

14. یوسفی، غلامحسین (1373)؛ چشمة روشن، تهران: علمی.

ب: مجلّه­ها

15. پروینی، خلیل؛ حسین چراغی­وش (1385)؛ «نگاهی به مراحل و ویژگی­های نقد ادبی سیّد قطب»، مجلّة انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، شمارة 1، صص 43-71.

16. عبدالحمید عبدالسّلام، حسن أحمد (1416)؛ «أصداء شعر العقّاد فی شعر سیّد قطب»، کلّیة اللّغة العربیة، القاهرة، العدد 14، صص 119-164.

17. محسنی­نیا، ناصر (1389)؛ «خیّام­پژوهی با تکیه بر جهان معاصر عرب»، پژوهش­های زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه اصفهان، دورة جدید، سال دوّم، شمارة 3 (پیاپی 7)، صص 1-20.

18. میرزایی، فرامرز و دیگران (1389)؛ «مرگ­اندیشی خیّامی در آثار دو شاعر فارسی و عربی: صلاح عبدالصّبور و نادر نادرپور»، پژوهش­های زبان و ادبیات تطبیقی، دانشگاه تربیت مدرّس، دورة 1، شمارة 1، صص 159-177.

19. نظری، نجمه؛ ناهید خسروی (1390)؛ «اخوان، پرسشگری از تبار خیّام»، فصلنامة علمی - پژوهشی زبان و ادب فارسی (ادب و عرفان)؛ دانشگاه آزاد همدان، شمارة 3 (9)، صص 73-90.