بررسی مضامین خطبه سیاسی انوشروان و مقایسة آن با نهج‌البلاغه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

2 دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

چکیده

یکی از خطبه­ هایی که در مطالعات ایران­شناسی مورد غفلت قرار گرفته، خطبه ­ای سیاسی است که انوشروان در سال­های پایانی حکومت خود، پس از استقرار صلح و آرامش، بیان کرده است. این خطبه، بخش­های مختلفی دارد که محور اصلی آن، «مبارزه با هواهای نفسانی» یا «جهاد اکبر» است که در تعالیم اسلامی بسیار مورد توجّه قرار گرفته است. مصادیق هوای نفسانی که انوشروان آن­ها را عامل تزلزل حکومت می­داند، عبارت­ند از: سخن­ چینی، حسادت، تفرقه، ظلم و ستم و برای اشاره به خطر نفس از تعابیری چون «أعدی عدوّکم»، «أکبر أعداکم» و «عدوّکم الباطن» یاد می­کند. در مقابل اموری مانند رعیّت­دوستی، وحدت و اتّحاد، توجّه به نیازمندان، احترام به همسایگان، دوستی و محبّت، پایبندی به عهد و پیمان و... را موجب استحکام حکومت­ها می‌داند. هدف از پژوهش حاضر، معرّفی این خطبه و بررسی توصیفی - تحلیلی مضامین مشترک آن با نهج­ البلاغه است.
.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Study of Anooshirvan’s Political Sermon and Comparing with Nahjolalbaghe

چکیده [English]

One of the sermons that was neglected in Iranian studies is the political sermon that Anooshirvan expressed in the last years of his rule after the establishment of peace and tranquility. This sermon has a number of sections, the main focus of which is "the struggle against sensual witches" or "jihad akbar", which has been very much considered in Islamic teachings. The examples of the witched souls that Anooshirvan believed that they caused to thwart the government, are: gossip, jealousy, separation, cruelty ,for pointing to the danger of the soul from the interpretations of " Aadi Adovokom”,” Akbar Adakom”, "Adukam al-Batnah". On the contrary with,these issues including; partisanship, unity, the attention to poor, respect neighbors, friendship and affection, adherence to the covenant, and so on, strengthen the governments. The purpose of this study is to introduce this sermon and to study the descriptive-analytical issues of common themes with Nahj al-Balaghah.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Comparative Literature
  • Anooshirvan’s Sermon
  • Akhbar Jihad
  • Nahj-ol-Balagha
  • ·  نهج­البلاغه

1. آمدی، عبدالواحد (1410)؛ غرر الحکم و درر الکلم، تحقیق: سیّد مهدی رجایی، قم: دار الکتب الاسلامی.

2. ابن القتیبه، أبو محمّد عبد الله (1418)؛ عیون الأخبار، بیروت: دار الکتب العلمیِّة.

3. ابن المسکویه، أبو علی أحمد بن محمّد (2000)؛ تجارب الأمم وتعاقب الهمم،‌ تحقیق: أبو القاسم إمامی، طهران: سروش.

4. -------------------- (1416)؛ الحکمة الخالدة، تحقیق: عبد الرّحمن بدوی، القاهرة: مکتبة النّهضة المصریّة.

5. ابن المنقذ، ابو المظفّر (1407)؛ لباب الآداب، لتقیق: أحمد محمّد شاکر، القاهرة: مکتبة السّنة.

6. التّوحیدی، ابوحیان (1408)؛ البصائر والذخائر، تحقیق: د. وداد القاضی، بیروت: دار صادر.

7. ارسطو، طالیس (1979)؛ الخطاب، حقّقه وعلّق علیه: عبد الرّحمن بدوی، بیروت: دار القلم.

8. الجاحظ، عمرو بن بحر (1948)؛ البیان والتّبیین، القاهرة: لجنة التّألیف والترجمة والنشر.

9. خوانساری، محمّد (1368)؛ دورة مختصر منطق صوری، تهران: دانشگاه تهران.

10. سبزیان­پور، وحید و پیمان صالحی (1391 الف)؛ حکمت­های ایرانیان باستان در منابع عربی،‌ تهران: یاردانش.

11. شایب، أحمد (2003)؛ الاسلوب، القاهرة: مکتبة النهضة المصریة.

12. شریعتی سبزواری، محمّدباقر (1381)؛ دربارة سخن و سخنوری، قم: بوستان کتاب.

13. العسکری، ابوهلال (1952)؛ الصّناعتین، بیروت: دار الإحیا الکتب العربیّة.

14. عطیة، محمّد هاشم (1997)؛ الأدب العربی وتاریخه فی العصر الجاهلی، بیروت: دار الفکر العربی.

15. الفاخوری، حنا (1385)؛ تاریخ الأدب العربی، تهران: توس.

16. فروغی،‌ محمّدعلی‌ (1382)؛ آیین سخنوری، تهران: زوّار.

17. فیض الاسلام، سیّد علی نقی (1379)؛ ترجمه و شرح نهج­البلاغه، تهران: مؤسّسة چاپ و نشر تألیفات فیض الاسلام.

18. الکلینی، محمّد بن یعقوب بن اسحاق (1407)؛ الکافی، تهران: دار الکتب الاسلامیّة.

19. المجلسی،‌ محمّد باقر (1403)؛ بحار الأنوار، بیروت: دار إحیاء التّراث العربی.

20. محمّدی ملایری، محمّد (1385)؛ تاریخ و فرهنگ ایران در دوران انتقال از عصر عباسی به عصر اسلامی، جلد 4، تهران: توس.

21. المسعودی، علی بن حسین (1346)؛ مروج الذّهب ومعادن الجوهر، القاهرة: المطبعة المصریّة.

22. المعوش، سالم (2001)؛ القواعد المعرّفیة الإسلامیّة فی أدب صدر الإسلام، بیروت: دار النّهضة العربیّة.

23. المقدسی، شمس الدّین (1906)؛ أحسن التّقاسیم فی معرفة الأقالیم، هلند: لیدن.

24. میراحمدی، مریم (1390)؛، تاریخ تحوّلات ایران­شناسی،‌ تهران: طهوری.

25. نصیرالدّین طوسی، محمّد بن احمد (1326)؛ أساس الإقتباس، تهران: دانشگاه تهران.

26. النّویری، شهاب الدّین (1423)؛ نهایة الأرب فی فنون الأدب، القاهرة: دار الکتب والوثائق القومیّة.

27. الیوسی، نور الدّین (1402)؛ المحاضرات فی اللّغة والأدب، تحقیق وشرح: محمّد حجی وأحمد شرقاوی، بیروت: دار الغرب الإسلامی.

ب: مجلاّت

28. حصاوی، محمّدجواد (1392)؛ «بررسی تطبیقی نثر دورة جاهلی و دورة اسلامی با رویکرد قرآنی»، فصلنامة مطالعات ادبی - قرآنی، دانشکدة اصول الدّین قم، سال اوّل، شمارة 1، صص 37-71.

29. سبزیان­پور، وحید و پیمان صالحی (1391 ب)؛ «بررسی دادورزی ایرانیان در منابع عربی و مقایسة آن با نهج­البلاغه»، نشریة پژوهش­های زبان­شناسی تطبیقی، سال دوم، شمارة 4، صص 145-169.

30. --------------------------- (1393)؛ «بازتاب دیانت ایرانیان باستان در منابع عربی»، نشریةپژوهش­های علوم تاریخی، دانشکدة ادبیّات دانشگاه تهران، دورة 6، شمارة 2، صص 99-118.

31. فقهی، عبدالحسین، محمّدرضا غفاری (1390)؛ «بررسی تطوّر خطابه در دورة جاهلی و صدر اسلام»،فصلنامة لسان مبین، سال دوّم، دورة جدید، شمارة چهارم، صص 160-181.

32. محمدزاده، مریم؛ علی رمضانی و رسول عبادی (1393)؛ «منشور سلطنت و خطبة پادشاهان ایران باستان (با تأمّلی در شاهنامه، تاریخ طبری، غرر الأخبار ملوک الفرس و سیرهم)»،پژوهشنامة ادب حماسی، سال دهم، شمارة هجدهم،‌ صص 115-144.

ج: پایان­نامه

33. فرجی، علیرضا (1385)؛ بررسی شخصیت انوشروان از باستان تا دورة اسلامی، استاد راهنما: فرح زاهدی، رشتة فرهنگ و زبان­های باستانی، دانشگاه تهران.