بررسی جلوه‏های فرهنگ و تمدّن ایرانی در شعر مهیار دیلمی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

فرهنگ ایرانی، از دیرباز تاکنون، یکی از پربارترین فرهنگ‌های بشری به شمار آمده و همواره مورد توجّه شاعران قرار گرفته است. مهیار دیلمی، از شاعران ایرانی­تباری است که فرهنگ و تمدّن خویش را به ادبیّات عرب معرّفی نموده است. نوشتار حاضر، پژوهشی توصیفی - تحلیلی با هدف شناسایی زوایای گوناگون فرهنگ و تمدّن اصیل ایرانی در اشعار مهیار دیلمی است که به شیوه‌ای نظام‌مند به بررسی جشن‌ها، آداب و رسوم ایرانی، الفاظ و واژه‌های فارسی، ذکر پادشاهان ایرانی و... در دیوان مهیار می‌پردازد. در این مقاله، ضمن اثبات تأثیرپذیری عمیق مهیار از فرهنگ و تمدّن ایرانی، به این نتیجه نیز دست یافته‌ایم که علاقة قلبی مهیار دیلمی به سرزمین خویش، او را از توجّه به مبادی اسلامی بازنداشته است؛ امّا معرّفی فرهنگ و تمدّن جامعة ایرانی به ادیبان عرب، از دغدغه‌های مهمّ فکری اوست و دلیل بر این مدّعا، بسامد واژگان و اصطلاحات فارسی در دیوان اوست.
.

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

الف: کتاب­ها

1. آذرنوش، آذرتاش (۱۳۵۴)؛ راه‌های نفوذ فارسی در فرهنگ و زبان تازی (پیش از اسلام)، دانشگاه تهران.

2. الحموی، یاقوت (1408)؛ معجم البلدان، بیروت: دار للطباعة والنشر.

3. الدّیلمی، مهیار (1344)؛ دیوان مهیار الدّیلمی، الطّبعة الأولی، القاهره: دارالکتب المصریه.

4. الزرّکلی الدّمشقی، خیرالدّین (2002)؛ الأعلام، الطّبعة الخامسة عشر، بیروت: دار العلم للملایین.

5. الفاخوری، حنا (1427)؛ تاریخ الأدب العربی، بیروت: منشورات ذوی القربی.

6. امین، احمد (1425)؛ ظهر الإسلام، بیروت: دارالکتاب العربى.

7. الأمینی، عبدالحسین (1403)؛ الغدیر فی الکتاب والسّنّة والأدب، بیروت: دارالکتاب العربی.

8. بیرونی، ابوریحان (1878)؛ الآثار الباقیه عن القرون الخالیه، آلمان: ساخائو.

9. جاحظ، ابی عثمان عمروبن بحر (1406)؛ المحاسن والأضداد، تحقیق عاصم العیتانی، الطّبعة الأولی، بیروت: دار إحیاء العلوم.

10. حسینی جلالی، سیّد محمّدحسین (1380)؛ فهرس التراث، چاپ اوّل، قم: دلیل ما.

11. ذکاوتی قراگزلو، علیرضا (1382)؛ نکته­چینی‌ها از ادب عربی، تهران: طرح نو.

12. رضی، هاشم (1383)؛ جشن‌های آتش، تهران: پایتخت.

13. شوقی ضیف (1987)؛ الفنّ ومذاهبه فی الشّعر العربی، الطّبعة الحادیة عشرة، مصر: دارالمعارف.

14. صفا، ذبیح الله (1369)؛ تاریخ ادبیّات در ایران، جلد اوّل، تهران: فردوسی.

15. عبّاس، إحسان (1978)؛ إتّجاهات الشّعر العربی المعاصر، الطّبعة الأولى، الکویت: المجلس الوطنی للثّقافة والفنون والآداب.

16. عبدعلی، عصام (1976)؛ مهیار الدّیلمی حیاته وشعره، بغداد: دارالحریة.

17. کحّاله، عمررضا (1998)؛ معجم المؤلفین، ج 13، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

ب: مجلّه­ها

18. امانی چاکلی، بهرام (1386)؛ «مهرگان در عصر اسلامی و بازتاب آن در ادب عربی این دوره»، مطالعات ادبیّات تطبیقی، شمارة 3، صص 11-36.

19. الحسنی، عبدالرّزاق (1345)؛ «مهیار الدّیلمی»، المرشد، المجلّد الثّانی، صص 85-88.

20. راثی، محسن (1388)؛ «تأثیر نوروز در تاریخ ادبیّات و زبان عربی»، مجلّة تاریخ ادبیّات، شمارة 61، صص 103-118.

21. زراقط، عبدالمجید (1408)؛ «قراءة فی دیوان مهیار الدّیلمی»، الثّقافة الإسلامیة، العدد 15، صص 250-272.

22. شکری، عبدالرحّمن (1357)؛ «شعر مهیار»، الرّسالة، العدد 289، صص 100-103.

23. علیرضا، میرزا محمّد (1427)؛ «النّوروز فی الأدب العربی»، آفاق الحضارة الإسلامیة، العدد 17، صص 213-246.

24. مهدوی دامغانی، محمّد (1356)؛ «مهیار دیلمی»، نشریة مطالعات اسلامی، شمارة 25، صص 97-117.

25. ممتحن، حسین‌علی (1353)؛ «نهضت شعوبیه و نتایج سیاسی و اجتماعی آن»، نشریة بررسی­های تاریخی، شمارة 51، صص 171-204.

26. محفوظ، حسین‌علی (1348)؛ «نوروز در ادبیّات عرب»، ترجمة فیروز حریرچی، مجلّة معارف اسلامی، شمارة 8، صص 11-22.