پژوهشی در تطبیق گفتاشنود نمایشی «صندلی‌ها»ی اوژن یونسکو، «زاویه» غلامحسین ساعدی و «یا طالع الشّجرة» توفیق الحکیم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان وادبیّات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، مدرس مدعو دانشگاه پیام نور آبادان، ایران

2 دکترای زبان و ادبیات فارسی- استادیار دانشگاه شهید چمران اهواز گروه زبان و ادبیات فارسی

چکیده

گفتاشنود نمایشی، از عناصر اساسی و تفکیک‎ناپذیر هنر تئاتر است که دیگر عناصر نمایشی در آن نمود می‎یابند. تیپ‌سازی شخصیّت‎ها، کنش‎ها و کارکردهای نمایشی در سایة گفتگوهای نمایشی معنا و مفهوم می‎پذیرند؛ به عبارتی، نمایش، بیش از آنکه در گرو نشان دادن حالات افراد و بازنمایی شخصیّت‎ها باشد، سعی در شناسایی آن‎ها به کمک زبان دارد. سه نمایشنامۀ «صندلی‎ها»، «زاویه» و «یا طالع الشّجرة» (ای درخت شانس) جزء آثار پرمایه و ماندگار تئاتر پوچی‎اند که به ترتیب، اوژن یونسکو، غلامحسین ساعدی و توفیق الحکیم در آن‎ها والاترین شگردهای نمایشی و به‌ویژه گفتاشنود را به کار برده‎اند. نگارندگان در این پژوهش، با روشی توصیفی - تحلیلی و با توجّه به مفاهیم تئاتر پوچی، به تطبیق رویکردهای زبانی و گفتاشنود نمایشی پرداخته‌اند. در تحلیل نهایی آشکار شد که هر سة این نمایشنامه‎نویسان، در کاربرد دامنه‎های زبانی و معنایی گفتاشنود نمایشی، اشتراکاتی داشتند؛ هرچند شباهت‎های زبانی «زاویه‎» اثر ساعدی و «صندلی‎ها»ی یونسکو بیش از «یا طالع الشّجرة» توفیق الحکیم نمود یافته است؛ امّا هرسه نمایشنامه، از لحاظ دامنۀ معنایی شباهت بسیاری به هم دارند.
 

کلیدواژه‌ها


. ابراهیمیان، فرشید (1388)؛ نقد تئاتر از نظر تا عمل، چاپ اوّل، تهران: نمایش.

2. ارسطو (1337)؛هنر شاعری (بوطیقا)، ترجمة فتح الله مجتبایی، چاپ اول، تهران: بنگاه نشر اندیشه.

3. اسلین، مارتین (1391)؛ دنیای درام، ترجمة محمّد شهبا، چاپ پنجم، تهران: هرمس.

4. اغنمی، رضا (1378)؛ شناخت‌نامة ساعدی (مجموعه مقالات)، زیرنظر جواد مجابی، چاپ اوّل، تهران: آتیه.

5. پرونر، میشل (1388)؛تحلیل متون نمایشی، ترجمة شهناز شاهین، چاپ دوّم، تهران: قطره.

6. پیکرینگ، کنت (1379)؛ شناخت نمایشنامة مدرن، ترجمة ناصر دشت‌پیما، چاپ اول، تهران: نمایش.

7. حسینی، روزبه (1390)؛ این سه تسخیرناپذیر، چاپ اوّل، تهران: قطره.

8. الحکیم، توفیق (1996)؛ المؤلّفات الکاملة، مجلّد 3، الطّبعة الأولی، بیروت: مکتبة لبنان لناشرون.

9. داوسن، اس- دبلیو (1370)؛ نمایشنامه و ویژگی نمایش، ترجمة داود دانشور و دیگران، چاپ اوّل، تهران: نمایش.

10. ساعدی (گوهر مراد)، غلامحسین (1358)؛ دیکته و زاویه، چاپ ششم، تهران: آگاه.

11. الشّکری، غالی (1981)؛ محمّد مندور، الناقد والمنهج، الطّبعة الأولی، بیروت: دار الطّبعة للطّباعة والنّشر.

12. ضیف، شوقی (بی‌تا)؛ الأدب العربی المعاصر فی مصر، مصر: دار المعارف.

13. علی‌آبادی، همایون (1389)؛ سیر نقد تئاتر در ایران، چاپ اوّل، تهران: تندیس.

14. الفاخوری، حنا (1986)؛ الجامع فی تاریخ الادب العربی: الادب الحدیث، بیروت: دار الجیل.

15. فرزاد، عبدالحسین (1973)؛ توفیق الحکیم، شهرزاد، بیروت: دار الکتاب اللّبنانی.

16. القط، عبد القادر (2009)؛ من فنون الأدب (المسرحیّة)، الطّبعة الأولی، بیروت: دار النّهضة العربیّة.

17. مکّی، ابراهیم (1366)؛ شناخت عوامل نمایش، چاپ اوّل، تهران: سروش.

18. ناظرزاده کرمانی، فرهاد (1385)؛ درآمدی بر نمایشنامه‌شناسی، چاپ اوّل، تهران: سمت.

19. هولتن، اورلی (1389)؛ مقدّمه بر تئاتر (آینة طبیعت)، ترجمة محبوبه مهاجر، چاپ پنجم، تهران: سروش.

20. یونسکو، اوژن (1353)؛ صندلی‌ها، ترجمة مهدی زمانیان، [بی‌جا]: [بی‌نا].

ب: مجلاّت

21. حیاتی، زهرا (1394)؛ «تحلیل رابطۀ گفتمان اخلاقی متن با شیوة بیان در دو اثر غلامحسین ساعدی»، فصلنامة پژوهش‌های زبان و ادبیّات فارسی، شماره سی و هفتم، صص 117-145.

22. دادخواه، حسن و سید فاطمه سلیمی (1388)؛ «بررسی سبک ادبی در نمایشنامه‎های توفیق الحکیم»، ادب و زبان فارسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، دورۀ جدید، شمارة 26 (پیاپی 23)، صص 115-133.

23. قندیل‌زاده، نرگس (1384)؛ «توفیق الحکیم: زندگی و آثار»،مجلّة انجمن ایرانی (زبان و ادبیّات عربی)، دورة 1، شمارة 4، صص 91-118.

24. کریمی، غلامعلی (1351)؛ «توفیق الحکیم نویسندة نامدار مصری و آثار او»،مجلّة ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، دورۀ 1، شمارة 8، صص 171-198.

25. یوسفیان کناری، محمد جعفر (1390)؛ «تحلیل سبک گفتارهای نمایشی در «ملودی شهر بارانی» اثر اکبر رادی (با تکیه بر اشارتگرهای مکالمه‌ای)»، فصلنامة نقد ادبی، دانشگاه تربیت مدرس تهران، سال 4، شمارة 16، صص 149-176.

References

26. Bakhtine, Michael (1970); Esthѐtiqueet Thѐoriedn Roman: paris.

27. Concise Medical Dictionary (2010); Schizophrenia, Reference online, Maastricht University Library, New York: Oxford.

28. Covington, Michael A.; Congzhou He; Cati Brown; Lorina Naci; Jonathan T.Mcclain; Bess Sirmon Fjordback; James semple, & John Brown (2005); “Schizophrenia and Structure of Language: The Lingusti’s view”, Schizophrenia Research, pp 85-98.

29. Drabble, Margaret (2000); The Oxford Companion to English Literature, New York: oxford up.

30. Finch, Geoffrey (2000); Linguistic Terms and concepts, London: Macmillan press.Ltd.

31. Ionesco, Eugene (1969); Dkouvme, Geneva: Sidra.

32. Lane, Nancy (1982); Expressing the Inexpressible: Ionesco and the Struggle with Language, Columbia: University of South Carolina.