بررسی تطبیقی بومی‌گرایی در رمان (مطالعه موردپژوهانه: دو رمان «بین القصرین» نجیب محفوظ و «داستان یک شهر» احمد محمود)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

2 کارشناس‌ارشد زبان و ادبیات عرب دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

چکیده

یکی از ویژگی‌های بارز در آثار نویسندگان رئالیست، پرداختن به عناصر بومی است؛ به گونه‌ای که خواننده پس از مطالعة آن‌ها، با انبوهی از ویژگی‌های اقلیمی و منطقه‌ای روبه‌رو می‌شود که او را هرچه بیشتر با خصوصیات جغرافیایی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی زمان و مکانی که داستان در آن روی می‌دهد آشنا می‌کند. «نجیب محفوظ» و «احمد محمود»، دو رمان‌نویس مشهور رئالیست مصری و ایرانی هستند که به‌خوبی توانسته‌اند عناصر بومی و اقلیمی را در آثار خود بازتاب دهند و می‌توان گفت که این ویژگی در دو رمان «بین القصرین» و «داستان یک شهر» از این دو نویسنده نمود بیشتری یافته است. این وجه مشترک بین دو رمان، موضوع مقالة حاضر است. مهم‌ترین نتایج به دست آمده بیانگر آن است که وصف طبیعت و کاربرد کلمات و واژه‌های محلّی در هردو رمان وجود دارد و بیشترین بروز آن در رمان محمود در نام‌های اشخاص و فرهنگ و سنّت‌های آنان است و در رمان محفوظ، بیشترین کاربرد بومی‌گرایی در اسامی مکان‌هایی چون مسجد و مدرسه است. روش کار در پژوهش حاضر، متّکی بر مکتب تطبیقی آمریکایی، به صورت توصیفی - تحلیلی است، به این صورت که پس از استخراج تمامی نمونه‌های دو رمان، به تحلیل آن‌ها پرداخته شده است.
 

کلیدواژه‌ها


الف: کتاب‌ها

1. آذرنوش، آذرتاش (1379)؛ فرهنگ معاصر، چاپ اوّل، تهران: فرهنگ معاصر.

2. دستغیب، عبدالعلی (1378)؛ نقد آثار احمد محمود، چاپ اوّل، تهران: معین.

3. شکری، غالی (1982)؛ المنتمی دراسة فی أدب نجیب محفوظ، الطّبعة الثّالثة، بیروت، دار الآفاق الجدیدة.

4. شیری، قهرمان (1394)؛ مکتب‌های داستان‌نویسی در ایران، چاپ دوّم، تهران: چشمه.

5. عبدی، صلاح‌الدین (1395)؛ فنون النّثر العربی الحدیث، چاپ اوّل، همدان: چنار.

6. غفرانی، محمّد (1428)؛ قاموس عصری، الطّبعة الأولی، طهران: دار الهدی للنّشر والتّوزیع.

7. محفوظ ، نجیب (1991)؛ المؤلّفات الکاملة، المجلّد الثّانی، الطّبعة الأولی، بیروت: مکتبة لبنان.

8. -------- (2009)؛ حکایات حارتنا، الطّبعة الثّالثة، القاهرة: دار الشّروق.

9. --------- (1379)؛ گذر قصر، ترجمة م. ح. پرندیان، چاپ اوّل، تهران: روزنه.

10. محمد سعید، فاطمة الزهراء (1378)؛ سمبولیسم در آثار نجیب محفوظ، ترجمة نجمه رجایی، چاپ اوّل، مشهد: دانشگاه فردوسی.

11. محمود، احمد (1384)؛ داستان یک شهر، چاپ هفتم، تهران: معین.

12. میرصادقی، جمال (1386)؛ ادبیّات داستانی، چاپ پنجم، تهران: سخن.

13. میرعابدینی، حسن (1380)؛ صد سال داستان‌نویسی در ایران، چاپ دوّم، تهران: تندر.

ب: مجلاّت

14. اجاکیانس، آناهید (1384)؛ «مروری بر آثار احمد محمود (2)»، نامة فرهنگستان، دورة هشتم، شمارة اوّل، صص 149-157.

15. امید، جواد (1371)؛ «نقد و روایت تراژیک زندگی»، مجلّة چیستا، شمارة 108 و 109، صص 795-814.

16. الرّاوی، محمّد (1406)؛ «الإقلیمیة فی القصّة المصریة»، مجلة إبداع، السّنة الرّابعة، العدد 4، صص 120-122.

17. شیری، قهرمان (1382)؛ «پیش‌درآمدی بر مکتب‌های داستان‌نویسی در ادبیّات معاصر ایران»، نشریة دانشکده ادبیّات و علوم انسانی تبریز، دورة 46، شمارة 189، صص 147-190.

18. الغیطانی، جمال (1404)؛ «القاهرة بین الواقع والخیال فی ثلاثیة نجیب محفوظ»، مجلّة إبداع، السّنة الثانیة، العدد 1، صص48-59.

19. مشتاق‌مهر، رحمان و رضا صادقی شهپر (1389)؛ «ویژگی‌های اقلیمی و روستایی در داستان‌نویسی خراسان»، جستارهای ادبی، دورة43، شمارة 1، شمارة (مسلسل 168)، صص 81-108.

20. نوری، علی و قره‌خانی، علی (1390)؛ «تشبیهات اقلیمی در داستان‌های شمال و جنوب ایران»، پژوهشنامة زبان و ادبیّات فارسی، سال 5، شمارة 4، صص 175-196.