تأثیر ادبیّات عربی بر قصاید عربی نیّر تبریزی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

چکیده
نیّر تبریزی یکی از شاعران برجستة دورة قاجار است که بیشتر اشعارش را به اهل­بیت (ع) و واقعة عاشورا اختصاص داده و در کنار اشعار فارسی و ترکی، سه قصیدة عربی هم دارد که در سرودن آن­ها از شاعران عرب و سبک شعری آن­ها تأثیر زیادی پذیرفته است. این تأثیرپذیری را می­توان در چهار محور مطلع قصاید، لحن خطابی، وحدت موضوع و اقتباسات و تضمینات و تلمیحات بوضوح مشاهده کرد. در مقالة حاضر، تأثیر شاعران عرب در قصاید عربی نیّر در موارد یاد شده را بررسی و مـوارد اشتراک و احیـاناً اختلاف میان آن­ها را بیان کرده­ایم و سرانجام به این نتیجه رسیده­ایم که نیّر در مطلع قصاید و لحن خطابی، بشدّت تحت تأثیر شاعران عرب؛ به ویژه شاعران دورة جاهلی و اصحاب معلّقات قرار گرفته است؛ لکن در بحث تنوّع موضوع، از شیوة شعرای عرب عدول کرده و قصایدش را با وحدت موضوع ارائه کرده است و در بحث تضمین ابیات، بیشترین تأثیر را از لامیة العجم طغرایی پذیرفته و قصیدة سوّمش را بر وزن و روی آن سروده و این قصیدة او بحق عنوان «لامیة الترّک» را یدک می‌کشد.
 

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

  • ·   قرآن کریم
  • · نهج­البلاغه

1. أبونواس، حسن بن هانی (1898)؛ دیوان، الطّبعة الأولی، القاهرة: المطبعة العمومیة بمصر.

2. امرئ القیس (2004)؛ دیوان، شرح مصطفی عبدالشافی، الطّبعة الخامسة، بیروت: دار الکتاب العلمی.

3. تبریزی، نیّر (1386)؛ دیوان، با مقدمه و تصحیح بهروز ثروتیان، چاپ سوّم، تهران: انتشارات بین­الملل.

4. جعفریان، رسول (1366)؛ تاریخ سیاسی اسلام، قم: مؤسّسة در راه حق.

5. حارث بن حلّزه (1991)؛ دیوان، شرح إمیل بدیع یعقوب، الطّبعة الأولی، بیروت: دار الکتاب العربی.

6. حسّان بن ثابت أنصاری، أبوالولید (1994)؛ دیوان، شرح عبدالله مهنّا، الطّبعة الثانیة، بیروت: دار الکتب العلمیة.

7. دامادی، محمّد (1371)؛ مضامین مشترک در ادب عربی و فارسی، تهران: دانشگاه تهران.

8. دولت­آبادی، عزیز (1377)؛ سخنوران آذربایجان، تبریز: انتشارات ستوده.

9. شاهد، امیر (1379)؛ ضرب­المثل­های رایج در زبان عربی، (ترجمه و تحشیه فرائد الأدب)، چاپ دوّم، اصفهان: انتشارات جهاد دانشگاهی واحد اصفهان.

10. شنفری، عمرو بن مالک (1991)؛ دیوان، شرح إمیل بدیع یعقوب، بیروت: دار الکتاب العربی.

11. شیخو، الأب لویس (1998)؛ المجانی الحدیثة، ج 3، قم: نشر ذوی القربی.

12. طرفة بن العبد (2002)؛ دیوان، تحقیق مهدی محمّد ناصرالدّین، الطبعة الثالثة، بیروت: دار الکتب العلمیة.

13. عسکری، أبوهلال (2003)؛ جمهرة الأمثال، تحقیق محمّد أبوالفضل، الطّبعة الأولی، بیروت: المکتبة العصریة.

14. عمرو بن کلثوم (1991)؛ دیوان، شرح امیل بدیع یعقوب، الطّبعة الأولی، بیروت: دار الکتاب العربی.

15. فرزدق، غالب بن صعصعه (1987)؛ دیوان، شرح علی فاعور، الطّبعة الأولی، بیروت: دار الکتب العلمیة.

16. میدانی، أبوالفضل (2003)؛ مجمع الأمثال، تحقیق دکتر قصی الحسین، الطّبعة الأولی، بیروت: دار و مکتبة الهلال.

17. النّابغة الذّبیانی (1293)؛ دیوان، تحقیق محمّد أبوالفضل ابراهیم، الطّبعة الثانیة، القاهرة: دار المعارف.