تصویرشناسی سیمای شرق و غرب در شعر شوقی و بهار

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

چکیده
شوقی و بهار دو شاعر برجستۀ ادبیّات معاصر پارسی و عربی، در شرایط مشابهی چون هم­زمان بودن، مسلمان بودن، زندگی در شرایط استبداد سیاسی، درگیری با کشورهای استعمارگر، آزادی­خواهی، داشتن مبارزات انقلابی و تحمّل تبعید، زندان و... از نظر فکری و ادبی نزدیکی فراوانی به یکدیگر یافته­اند. بررسی تطبیقی اشعار این دو شاعر، نشان­دهندۀ آن است که مضامینی هم­چون: ملّی­گرایی، تقابل شرق و غرب، جنگ، زن، آزادی، علم، عدالت و فقر، جلوه­های بارز مشترک در اندیشۀ آن­ها را تشکیل می­دهد. نگارنده در این پژوهش کوشیده است با تصویرشناسی دو جهان شرق و غرب در شعر شوقی و بهار، به تطبیق این رویکرد به عنوان یکی از رهیافت­های فکری عصر حاضر بپردازد. نتایج به­دست­آمده نشان می­دهد: الف) ایستادگی در برابر زیاده­خواهی استعمارگران از اصول مورد اتّفاق در اندیشۀ دو شاعر است. ب) بهار و شوقی ضمن اشاره به جنبه­های مثبت و منفی تقلید از غرب، به بیان نمونه­هایی در هر دو حیطه پرداخته­اند.
 

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

الف: کتاب­ها

1. آجدانی، لطف­الله (1387)؛ روشنفکران ایران در عصر مشروطیت، چاپ دوم، تهران: نشر اختران.

2. أحمد فؤاد، نعمات (1971)؛ خصائص الشعر الحدیث، بیروت: دار الفکر العربی.

3. بهار، محمّدتقی (1354)؛ دیوان اشعار، چاپ سوم. تهران: امیرکبیر.

4. تارله، ی. و. ناپلئون (1358)؛ ترجمۀ محمّد قاضی، چاپ دوّم، تهران: شرکت سهامی انتشارات خوارزمی.

5. حائری، هادی (1375)؛ یکصدمین سالگرد میلاد بهار، تهران: نشر حدیث.

6. حاکمی، اسماعیل (1386)؛ «بهار، سنت، تجدد»، مجموعه مقالات یادی دوباره از بهار، به کوشش دکتر سعید بزرگ بیگدلی، چاپ نخست، تهران: مؤسّسۀ تحقیقات و توسعۀ علوم انسانی.

7. حسین، طه (1933)؛ حافظ و شوقی، القاهرة: منشورات الخانجی وحمدان.

8. الخطیب، حسام (1999)؛ آفاق الأدب المقارن عربیّاً وعالمیّاً، الطبعة الثانیة، دمشق: دارالفکر.

9. زرّین­کوب، عبدالحسین (1355)؛ با کاروان حلّه، چاپ سیزدهم، تهران: علمی

10. شفیعی­کدکنی، محمّدرضا (1378)؛ ادبیات فارسی از عصر جامی تا روزگار ما، ترجمۀ حجت الله اصیل، تهران: نشر نی.

11.شوقی، احمد (بی­تا)؛ دیوان (الشوقیات)، بیروت: دار الجیل.

12. ضیف، شوقی (1975)؛ شوقی شاعر العصر الحدیث، الطبعة السادسة، القاهرة: دارالمعارف.

13. العقاد، عباس محمود (1950)؛ شعراء مصر وبیئاتهم فی الجیل الماضی، القاهرة: مکتبة النهضة المصریة.

14. الفاخوری، حنا (1378)؛ تاریخ ادبیات عربی، ترجمۀ عبدالمحمّد آیتی، تهران: توس.

15. مندور، محمّد (1970)؛ أعلام الشعر العربی الحدیث: أحمد شوقی، أحمد زکی ابوشادی، بشارة الخوری، بیروت: المکتب التجاری للطباعة والنشر.

16. نیکوهمّت، احمد (1361)؛ زندگی و آثار بهار، چاپ دوم، تهران: گروه انتشاراتی آباد.

17. هروی خراسانی، محمّدحسن (1331)؛تاریخ پیدایش مشروطیت ایران، مشهد: شرکت چاپخانۀ خراسان.

18. همایی، جلال­الدّین (1387)؛ «مقام بهار»، به اهتمام میلاد عظیمی،من زبان وطن خویشم (نقد و تحلیل و گزیدۀ اشعار ملک­الشعراء بهار) چاپ نخست، تهران: سخن.

19. یلفانی، رامین (1376)؛ زندگانی سیاسی ناصرالملک، چاپ اوّل، تهران: مؤسّسة مطالعات تاریخ معاصر.

ب: مجلّه­ها

20. سبزیان­پور، وحید (1386)؛ «ریشه­های ایرانی امثال و حکم عربی در شعر بهار»، نامۀ فرهنگستان، دفتر 9 (1)، صص 74-95.

21. ------------ (1383)؛ «مطالعۀ موردپژوهانه در تأثیر قرآن در ادبیات فارسی (اشعار بهار)»، مقالات و بررسی­ها، دفتر 75 (1)، صص 95-122.