کاربرد عبارت‌های عربی در مرزبان‌نامه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

چکیده
مرزبان­نامه یکی از آثار برجستة نثر فنّی است که به اقتضای این نوع نثر، استشهادات عربی یکی از ویژگی­های بارز آن محسوب می­شود. مهارت خاصّ وراوینی در رعایت پیوستگی لفظی و معنایی عبارات عربی مرزبان­نامه با متن فارسی آن، اثر وی را به یکی از شاهکارهای متفاوت نثر فنّی تبدیل کرده­است.
      مقالة حاضر در پی آن است که سهم و نقش عبارات عربی در ساختار لفظی و معنوی مرزبان­نامه را روشن نماید و جنبه­های مختلف ارتباط لفظی و معنوی این عبارات عربیِ مرزبان­نامه با متن فارسی آن را بررسی کند؛ به دیگر سخن، این پژوهش در پی پاسخ دادن به پرسمان­هـایی نظیرِ چگونگی ارتبـاط امثـال و اشعار عـربی مرزبان­نامه و تبیین جنبه­های لفظی و معنوی ارتباط اقتباسات عربی آن کتاب با متن فارسی آن است.
      نتایج پژوهش نشان داد که در مرزبان­نامه از نظر لفظی، ترکیبات عربی به عنوان جزئی از نثر فارسی، دارای نقش­های مختلف دستوری هستند و از نظر بلاغت هم، در بسیاری از آرایه­ها و عناصر بلاغی به کار می­روند. استشهادات عربی از نظر معنوی نیز، با متن فارسی پیوستگی محکمی دارند و بیشتر جهت تتمیم و تکمیل کلام و تأیید و تأکید آن آمده‌اند.
 

کلیدواژه‌ها


الف: کتاب­ها

  • قرآن کریم

1. آلن، گراهام (1385)؛ بینامتنیّت، ترجمة پیام یزدانجو، چاپ دوّم، تهران: نشر مرکز.

2. اربابی،‌ مهناز (1374)؛ بررسی سبک و زبان و نکات بلاغی مرزبان­نامه، پایان­نامۀ کارشناسی ارشد زبان و ادبیّات فارسی، مشهد: دانشگاه فردوسی.

3. استرآبادی، میرزا مهدی خان (1387)؛ درّة نادره، به اهتمام سیّد جعفر شهیدی، چاپ چهارم، تهران: علمی و فرهنگی.

4. انوری، حسن و حسن احمدی گیوی (1374)؛ دستور زبان فارسی(2)، چاپ دوازدهم، تهران: فاطمی.

5. بهار، محمّدتقی (1370)؛ سبک شناسی یا تاریخ تطوّر نثر فارسی، چاپ ششم، تهران: امیرکبیر.

6. حسین، طه (1957)؛ من حدیث الشعر والنّثر، طبعة 10، القاهرة: دار المعارف بمصر.

7. خطیب­رهبر، خلیل (1389)؛ (مقدّمه بر) مرزبان­نامۀ وراوینی، چاپ پنجاهم، تهران: صفی علیشاه.

8. خطیبی، حسین (1386)؛ فنّ نثر در ادب پارسی، چاپ سوّم، تهران: زوّار.

9. رجایی، محمّدخلیل (1379)؛ معالم البلاغه، چاپ پنجم، شیراز: دانشگاه شیراز.

10. زینی معیار، حمیده (1389)؛ جنبه­های اخلاقی و تعلیمی در مرزبان­نامه، پایان­نامۀ کارشناسی ارشد زبان و ادبیّات فارسی، اصفهان: دانشگاه اصفهان.

11. شمیسا، سیروس (1390)؛ بیان، (ویراست چهارم)، چاپ اوّل، تهران: میترا.

12. شهبازی، علی (1363)؛ دستور زبان فارسی نوین، تهران: انتشارات افشار.

13. شهیدی، سیّدجعفر(1387)؛ (مقدّمه بر) درّۀنادرۀ استرآبادی، چاپ چهارم، تهران: علمی و فرهنگی

14. صفا، ذبیح­اللّه (1366)؛ تاریخ ادبیّات در ایران، چاپ هفتم، تهران: فردوس.

15. فشارکی، محمّد (1379)؛ نقد بدیع، چاپ اوّل، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها (سمت).

16. کبوتری، جواد (1375)؛ جلوه­های شعری در مرزبان­نامه، پایان­نامۀ کارشناسی ارشد زبان و ادبیّات فارسی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.

17. کشاورز، کریم (بی­تا)؛ هزار سال نثر پارسی، تهران: شرکت سهامی کتاب­های جیبی با همکاری مؤسّسۀ انتشارات فرانکلین.

18. مدرّسی، فاطمه (1387)؛ از واج تا جمله (فرهنگ زبانشناسی- دستوری)، چاپ دوم، تهران: نشر چاپار.

19. نوریس، کریستوفر (1385)؛ شالوده­شکنی، ترجمة پیام یزدانجو، چاپ اوّل، تهران: نشر مرکز.

20. وحیدیان کامیار، تقی و غلامرضا عمرانی (1383)؛ دستور زبان فارسی 1، چاپ ششم، تهران: سمت.

21. وراوینی، سعدالدّین (1389)؛ مرزبان­نامه، به کوشش خلیل خطیب­رهبر، چاپ پنجاهم، تهران: صفی علیشاه.

22. یوسفی، غلامحسین (بی­تا)؛ دیداری با اهل قلم، تهران: علمی.

ب: مجلّه­ها

23. افراسیابی، غلامرضا (1382)؛ «نکته­هایی تازه پیرامون تألیف، ترجمه و تحریر روضة العقول محمّد غازی  ملطیوی و مرزبان­نامۀ سعدالدّین وراوینی»، نشریۀ آیینۀ میراث، دورۀ جدید، شمارۀ 21، صص 5-31.

24. مجتبایی، فتح­اللّه (1390)؛ «چند نکته دربارۀ مرزبان­نامه: مصنّف و زبان اصلی آن»، دو فصلنامۀ علمی تخصّصی علّامه، سال یازدهم، شمارۀ پیاپی 33، صص177-188.

25. محسنی­نیا، ناصر (1380)؛ «شواهد عربی در کلیله و دمنه و مرزبان­نامه»، مجموعه مقالات همایش مدرّسان زبان و ادبیّات فارسی ایران، تدوین ابوالقاسم رادفر، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی، صص 274-277.