الشّهید والشّهادة فی شعر «أحمد دحبور» و«سلمان هراتی» (دراسة مقارنة)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 أستاذ مساعد فی قسم اللّغة العربیّة وآدابها، جامعة الإسلامیّة الحرّة، طهران

2 الدّکتوراه فی فرع اللّغة العربیّة وآدابها، جامعة الإسلامیّة الحرّة، طهران

3 أستاذ مساعد فی قسم اللّغة العربیّة وآدابها، جامعة شیراز

چکیده

یعتبر موضوع الشّهید والشّهادة من أقدم الموضوعات فی أدب المقاومة والّذی تطرّق إلیه معظم الشّعراء الملتزمین منذ غابر الأزمان إلى یومنا الرّاهن، وفی أیّامنا الرّاهنة طرق إلی هذا الموضوع شعراء کلّ من فلسطین المحتلّة وإیران الأبیّة نظراً لتقاربهما الثّقافی والسّیاسی وخلقوا لوحات جمیلة حول أدب المقاومة. «أحمد دحبور» الشّاعر البارز الفلسیطینی و«سلمان هراتی» الشّاعر الکبیر الإیرانی من هؤلاء الشّعراء الملتزمین الّذین استطاعوا من خلق أجمل اللّوحات فی هذا المیدان. والسّؤال الّذی یُطرح هنا ما هی القواسم المشترکة وما هی الفوارق الکامنة بین مضامین هذین الشّاعرین الکبیرین فی وصف الشّهید والشّهادة؟ تمّ الإجابة على هذا التّساؤل الهامّ على أساس المنهج التّوصیفی – التّحلیلی ونظراً إلى أشعار الشّاعرین وتمّ التّوصل إلى هذه النّتیجة بأنّ «أحمد دحبور» یرى مصرع الشّهید فی میادین القتال غمّا لا یوصف وألما لا یوازیه ألم، ومن ثمّ یقیم له مراسم الحداد، غیر أنّ «سلمان هراتی» لا یحب بل لا یجوز الحداد على الشّهید. ثمّ إنّ للشّاعرین رأیا واحداً فی خلود الشّهید وکونه حیّاً ولکنّه نظراً لأوضاع الحرب ونوعیّة النّضال فی کلّ من البلدین یختلف نوعیة التّعبیر عن أمل الشّهادة لدی الشّاعرین.
 

کلیدواژه‌ها


  • القرآن الکریم.

1. ابن منظور، محمّد بن مکرم (2005)؛ لسان العرب، المجلّد الثّالث، بیروت: دار الصّادر.

2. الأنصاری، حسّان بن ثابت (1281)؛ الدّیوان، تونس: الدّولة التّونسیّة.

3. البخاری، محمّد بن اسماعیل (1407)؛ صحیح البخاری، المجلّد الرّابع، بیروت: دار ابن کثیر.

4. ترابی، ضیاء الدین (1381)؛ شکوه شقایق نقد و بررسی شعر دفاع مقدّس، چاپ اوّل، قم: مؤسّسة فرهنگی سماء قلم.

5. الحرّ العاملی، محمّد بن حسن (1409)؛ وسائل الشّیعة، المجلّد الحادی عشر، الطّبعة الأولی، قم: مؤسّسة آل البیت علیهم السّلام.

6. حور، محمّد (1988)؛ ثقافة أحمد دحبور من شعره، دبی: مطابع البیان التّجاریّة.

7. خادمی کولایی، مهدی (1385)؛ پژوهشی در زندگی و شعر سلمان هراتی (آشنای شالیزار)، چاپ اوّل، ساری: شلفین.

8. دحبور، أحمد (1983)؛ الدّیوان، الطّبعة الأولی، بیروت: دار العودة.

9. ------- (2004)؛ دیوان أیّ بیت، الطّبعة الأولی، غزّة: التّهانی الثّقافیّة.

10. الزّرکلی، خیر الدّین (1980)؛ الأعلام، المجلّد الخامس، الطّبعة الخامسة، بیروت: دار العلم للملایین.

11. الطرابیشی، مطاع (1985)؛ شعر عمرو بن معدی کرب، الطّبعة الثّانیة، دمشق: مجمع اللّغة العربیّة.

12. مکارم شیرازى، ناصر (1374)؛ تفسیر نمونه، جلد اوّل، چاپ اوّل، تهران: دار الکتب الإسلامیه.

13. هراتی، سلمان (1367/ الف)؛ از این ستاره تا آن ستاره، چاپ اوّل، تهران: سورة مهر.

14.---------- (1367/ ب)؛ دری به خانة خورشید، چاپ اوّل، تهران: سروش.

15. ---------- (1387)؛ آب در سماور کهنه، چاپ سوّم، تهران: توسعة کتاب إیران.

ب: المجلّات

16. زرقه، یوسف موسی (2003)؛ «ظاهرة الحزن الحیوی فی شعر أحمد دحبور دراسة فنّیّة وموضوعیّة»، مجلّة الجامعة الإسلامیّة، المجلّد الحادی عشر، العدد الثانی، صص 196-276.

17. عزیزیان، محمّد تقی (1389)؛ «گل پایان قشنگی دارد (بررسی شعر انقلاب و دفاع مقدّس در آثار سلمان هراتی)»، کتاب ماه ادبیّات، شمارة 46،صص34-38.

18. علیپور، پوران (1390)؛ «نشانه‌شناسی هیپوگرام مفهومی «شهادت» در شعر دفاع مقدس»، مجلّة ادبیّات پایداری، سال دوّم، شمارة 3 و 4، صص 379-406.

19. محسنی‌نیا، ناصر (1389)؛ «ادبیّات تطبیقی جایگاه و ضرورت‌ها»، مجلّة انجمن ایرانی زبان و ادبیّات عربی، شمارة 14، صص 81-102.

20. مقدّم متّقی، أمیر (1432)؛ «الشّهادة والشّهید فی الشّعر العربی المعاصر»، مجلّة آفاق الحضارة الإسلامیّة، السّنة الرّابعة العشرة، العدد الأوّل، صص 85-116.

21. نیّری، محمّد یوسف و سیّد مهدی خیراندیش (1384)؛ «شهید و شهادت در عرفان اسلامی»، مجلّة علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، دورة 22، شمارة 1، پیاپی 42، صص 19-32.

ج: الأطروحة

22. طاهری، قدرت‌الله (1378)؛ مقدّمه‌ای بر تحلیل انواع ادبی در شعر جنگ، پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد، استاد راهنما: دکتر حسینعلی قبادی، تهران: دانشگاه تربیت مدرّس.