ملامح المدینة والمجتمع الإنسانی عند عبد الوهّاب البیاتی وأحمد شاملو (دراسة تحلیلیّة مقارنة)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 أستاذة مساعدة فی قسم اللّغة العربیّة وآدابها، جامعة الفردوسی، مشهد

2 الدّکتوراه فی فرع اللّغة العربیّة وآدابها، جامعة الفردوسی، مشهد

3 طالبة الماجستیر فی فرع اللّغة الفارسیّة وآدابها، جامعة الفردوسی، مشهد

4 أستاذ مشارک فی قسم اللّغة العربیّة وآدابها، جامعة الفردوسی، مشهد

چکیده

هذه الورقة تتوخّی وعلی ضوء المدرسة الأمیرکیّة فی الأدب المقارن، إنجاز مقارنة بین ملامح المدینة والمجتمع الإنسانی کأهمّ المضامین الشّعریّة المشترکه عند شاعر عراقی کبیر کالبیاتی ونظیره الإیرانی أحمد شاملو عبر منهج وصفی - تحلیلی وتحاول تحلیل منهجیّة توظیف المضمونین فی شعرهما وبیان جوانب اللّقاء والخلاف فی طریقة استخدامهما لدی الشّاعرین. وذلک بهدف إعطاء کلّ ذی حقّ حقه، ولوضع کلّ شاعر مکانه الخاص به فی أدبه، وفی ضوء استخدام النّظرة العلمیّة والمقاییس الموضوعیّة فی هذا التّراث العلمی لیتمکّن طلّاب العلم والأدب من الانتفاع به الاستفادة منه. فأهمّ النّتائج العلمیّه الّتی أفادتها هذه الدّراسة، تأتی فی جانبین أساسیین: 1. الفنّی والبنیوی؛ حیث ینشدان فی الشّعر الحر إلّا أن البیاتی یعدّ رائداً لهذا النّوع من الشّعر فی الأدب العربی بینما شاملو یعتبر رائد القصیدة النّثریّة فی الأدب الفارسی. 2. الموضوعی وهو یشمل: أ: إنّ ملامح المدینة والمجتمع الإنسانی متواجدة وعلی شکل ملحوظ عند کلا الشّاعرین غیر أن شاملو له نصیب أوفر فی توظیف المضمونین خاصّة عند الحدیث عن المدینة الفاضلة. ب: تمثل المدینة دلالات متعدّدة فی شعرهما لکنّه لم تحقّق آمالهما لبناء مدینة فاضلة مطلوبة فی عالم الواقع. ج: فی معظم الأحیان تأتی صورة المجتمع الإنسانی إیجابیة لدی شاملو وسلبیة عند البیاتی.

کلیدواژه‌ها


1. إسماعیل، عز الدین (1972)؛ الشّعر العربی المعاصر قضایاه وظواهره النّفسیّة والمعنویّة، الطّبعة الثّانیة، بیروت: دار العودة – دار الثّقافة.

2. البرادلی، مالکوم وزمیله (1987)؛ الحداثة، ترجمة:مؤید حسن فوزی، بغداد: دار المأمون للتّرجمة.

3. بهبهانی، سیمین (1370)؛ جای پا، چاپ چهارم، تهران: زوّار.

4. --------- (1335)؛چلچراغ، چاپ اوّل، تهران: امیرکبیر.

5. البیاتی، عبد الوهّاب (1972)؛ دیوان، الاعمال الشّعریّة،ثلاثة مجلّدات، بیروت: دار العودة.

6. ---------- (1995)؛ الاعمال الشّعریّة (جزأین)، الطّبعة الرّابعة، بیروت: المؤسّسة العربیّة للدّراسات والنّشر.

7. ---------- (1979)، تجربتی الشّعریّة، الأعمال الکاملة، الطّبعة الثّانیة، بیروت: دار الحلبونی.

8. پورنامداریان، تقی (1390)؛ سفر در مه (تأمّلی در شعر أحمد شاملو)، تهران: سخن.

9. تیجیم، فان (1946)؛ الأدب المقارن، ترجمة: سامی الدّروبی، القاهرة: دار الفکر العربی.

10. حمزة، مصطفی (1994)؛ البیاتی الوجه والمرآة، سلسلة الموسوعة الصغیرة، بغداد: دار الشّؤون الثّقافیّة.

11. رحیمی، مصطفی (1355)؛ یأس فلسفی، تهران: امیرکبیر.

12. رضایی، ابوالفضل؛ علی ضیغمی ومهدی طاهری (1386)؛ الوجیز فی تأریخ الأدب العربی، چاپ اوّل، تهران: سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی.

13. زرقانی، سید مهدی (1383)؛ چشم‌انداز شعر معاصر إیران، چاپ اوّل، تهران: ثالث.

14. شاملو، احمد (1384)؛ مجموعه آثار، دفتر یکم: شعرها، چاپ ششم، تهران: نگاه.

15. -------- (1381)؛ مجموعه اشعار، تهران: نگاه.

16. عقاق، قادة (2001)؛ دلالة المدینة فی الخطاب الشّعری العربی المعاصر دراسة فی إشکالیّة التّلقی الجمالی للمکان، الطّبعة الأولی، دمشق: منشورات اتّحاد کتّاب العرب.

17. العلاق، علی جعفر (بی‌تا)؛ فی حداثة النّص الشّعری، بیروت: دار العودة.

18. علّوش، سعید (1987)؛ مدارس الأدب المقارن (دراسة منهجیة)، الطّبعة الأولی، مصر: المرکز الثّقافی العربی.

19. فوکو، میشیل (1990)؛ ارادة المعرفة، ترجمة وتقدیم: مطاع صفدی وجورج أبی صالح، الطّبعة الأولی، بیروت: مرکز الأنماء العربی.

20. کفافی، محمّد عبدالسلام (1971)؛ فی الأدب المقارن دراسات فی نظریة الأدب والشّعر القصصی، الطّبعة الاولی، بیروت: دار النّهضة العربیّة.

21. مختاری، محمّد (1378)؛ إنسان در شعر معاصر، تهران: توس.

22. نوری‌زاد، محمّد حسین (1380)؛ چهار افسانة شاملو، چاپ اوّل، تهران: دنیای نو.

ب: المجلّات

23. جان فان، هیدب (1994)؛ «الخیال العلمی والیوتوبیا»، بغداد، مجلّة الثّقافة الأجنبیّة، العدد 1، صص 41-53.

24. حیدریان شهری، محمّد رضا و سیّد روح‌اللّه حسینی (1391)؛ «بررسی تطبیقی جایگاه بی‌ایمانی» و «ایمان» در داستان‏های صادق هدایت و بنت‌الهدی الصّدر»، فصلنامة مطالعات ادبیّات تطبیقی، سال ششم، شمارة 24، صص 91-111.

25. رجبی، فرهاد (1390)؛ «رویکردهای إنسانی به «شهر» در شعر معاصر عربی و فارسی»، مجلّة ادب‌پژوهی، شمارة پانزدهم، صص 59-82.

26. عبود، حنا (1979)؛ «النّزوحات الکبری وأثرها فی الأدب العربی الحدیث»، مجلّة المعرفة، دمشق،وزارة الثّقافة والارشاد، العدد 203، صص 15-27.