درآمدی تطبیقی بر شاخصه‌های رئالیسم در آثار غلامحسین ساعدی و طیّب صالح (مطالعه موردی داستان گاو و دومه ود حامد)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه بوعلی‎سینا، همدان

2 دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه بوعلی‎سینا، همدان

3 دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه بوعلی‎سینا، همدان

چکیده

واقع‌گرایی یا نمایش واقعیّت پس از حوادث خون‌بار جنگ جهانی، یکی از مهم‎ترین دغدغه‎های نویسندگان قرن بیستم گردید. آنچه برای آن‌ها اهمّیّت داشت پرداختن به موضوعات این دنیایی و بیان مصیبت‎ها و بلایایی بود که انسان معاصر با آن‌ها در ارتباط است. کشورهای جهان سوّم بیشتر با چنین پدیده‎هایی سر و کار داشتند؛ از این رو، ادبیّات آن‌ها بیشتر به رئالیسم گرایش داشت و در صدد بیان واقعیّت‎های تلخ و آشکار جامعة خود برآمدند. غلامحسین ساعدی، در ایران و طیّب صالح در سودان، از نامدارترین نویسندگان سبک رئالسیم در این دو کشورند. پژوهش حاضر کوشیده بر اساس مکتب فرانسوی ادبیّات تطبیقی و با روش توصیفی - تحلیلی، همگونی‎ها و ناهمگونی‎های داستان «گاو» از غلامحسین ساعدی و داستان دومه ود حامد از طیّب صالح را با تکیه بر مهم‎ترین شاخصه‎‎های رئالسیم در این دو داستان و در شش محور عنصر عادت، سیطرة واقع‎گرایی، رئالیسم انتقادی، روایت ساده، وجهۀ تیپیک شخصیّت‎ها و قهرمان‎زدایی، بررسی و تحلیل نماید. برآیند پژوهش نشان می‎دهد که این دو داستان به طور نمادین به جنبه‎های روان‎شناختی شخصیّت‎هایی پرداخته‌اند که در عقب‎ماندگی غوطه‎ورند و با آن خو گرفته و حاضرند پیشرفت و تمدّن را در جهت حفظ این سنّت‎های مندرس از دست بدهند. شاخصه‎های رئالیسم در هر دو داستان مشترک بوده و از کمترین ناهمگونی برخوردار است و عواملی چون فقر، جهل و سنّت در پدید آمدن آن نقش دارند.
 

کلیدواژه‌ها


1. انوشه، حسن (1380)؛ فرهنگنامة ادبی فارسی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

2. بیضایی، بهرام (1392)؛ هزار افسان کجاست؟، تهران: روشنگران و مطالعات زنان.

3. خانلری، زهرا (1375)؛ فرهنگ ادبیّات جهان، تهران: خوارزمی.

4. ساعدی، غلامحسین (1343)؛عزاداران بَیَل، تهران: بانک بازرگانی ایران.

5. سیّدحسینی، رضا (1384)؛ مکتب‌های ادبی، چاپ سیزدهم، تهران: نگاه.

6. شمیسا، سیروس (1390)؛ مکتبهای ادبی، تهران: قطره.

7. صالح، طیّب (1997)؛ دومه ود حامد، الطّبعة الأولی، بیروت: دار الجیل.

8. علوش، سعید (1987)؛ مدارس الأدب المقارن؛ دراسة منهجیّة، الطّبعة الأولی، بیروت: المرکز الثّقافی العربی.

9. مرتاض، عبدالملک (1998)؛ فی نظریه الرّوایة؛ بحث فی تقنیّات السّرد، الکویت: عالم المعرفة.

10. میرصادقی، جمال (1390)؛ عناصر داستان، تهران: سخن.

11. میرعابدینی، حسن (1386)؛ فرهنگ داستان نویسان ایران از آغاز تا به امروز، تهران: چشمه.

ب: مجلاّت

12. اکبری موسی‎آبادی، مریم و محمد خاقانی اصفهانی (2012)؛ «دلالة المکان فی روایه موسم الهجرة إلی الشّمال»، مجلّة إضاءات نقدیة، سنة ثانیة، عدد 7، صص 9-29.

13. تقوی، علی (1389)؛ «رئالیسم در ادبیّات داستانی با نقدی بر داستان‎های جلال آل احمد»، کتاب ماه ادبیّات، سال 4، شمارۀ 44، صص 8-23.

14. طهماسبی، فرهاد و مریم السّادات سجودی (1389)؛ «نگاهی تطبیقی به داستان‎نویسی فئودر داستایوفسکی و غلامحسین ساعدی»، مجلّة مطالعات ادبیّات تطبیقی، شمارة 14، صص 83-100.

15. علوی، الهام (139 2)؛ «مطالعۀ تطبیقی رئالیسم جادویی در آثار ساعدی و مارکز»، کتاب ماه ادبیّات، شمارة 71، صص 155-174.

16. کریمی مطهّر، جان‎الله و ناهید اکبرزاده (1392)؛ «بازتاب رئالیسم انتقادی روسیه در ادبیّات فارسی معاصر»، مجلّةادب فارسی، دورۀ 3، شمارۀ 1، صص 59-71.