نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• علی اصغر حبیبی ¹
• حسن میرکمالی ²

¹ عضو هیات علمی/دانشگاه زابل

² دانشگاه زابل

چکیده

بررسی رابطه میان فضای شهری با ادبیات از دو بعد تصویر فضاهای شهری در آثار ادبی و خوانش آثار ادبی بر مبنای نظریات فضا، یکی از حوزه‌های پژوهش تطبیقی بر مبنای مکتب ادبیات تطبیقی آمریکایی است. نظریه هنری لوفور که فضای شهری را محصولی اجتماعی و دیالکتیکی می‌داند، چارچوبی برای تحلیل سه بُعد عمل فضایی (فعالیت‌های روزمره) بازنمایی فضا (برساخته‌های ایدئولوژیک و رسمی) و فضای زیسته (تجربه‌های نمادین و ذهنی) فراهم می‌کند. این پژوهش به بررسی تطبیقی فضاهای شهری ومعماری در دو رمان برجسته ادبیات‌معاصر خاورمیانه، یعنی ثلاثیه نجیب محفوظ (شامل بین‌القصرین، قصرالشوق و السکریة) و شوهر آهو خانم علی‌محمد افغانی، از منظر نظریه تولید فضای هنری لوفور می‌پردازد. نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد که فضاهای شهری قاهره و کرمانشاه نه‌تنها بستری برای رویدادهای داستانی، بلکه کنشگری فعال در بازتولید روابط اجتماعی، تعارضات طبقاتی و جنسیتی، و تحولات فرهنگی در بستر گذار از سنت به مدرنیته هستند. مقایسه تطبیقی این دو رمان، شباهت‌ها و تفاوت‌های بازنمایی فضاهای شهری در دو جامعه عربی و ایرانی را آشکار می‌سازد و نقش فضا را به‌عنوان عنصری پویا در شکل‌گیری هویت و تاریخ اجتماعی برجسته می‌کند.

کلیدواژه‌ها

• تولید فضا
• فضاهای شهری
• هنری لوفور
• ثلاثیه نجیب محفوظ
• شوهر آهو خانم

موضوعات

• ادبیات تطبیقی

عنوان مقاله [English]

A Comparative Study of Urban Spaces in Kermanshah and Cairo from the Perspective of Henri Lefebvre's Theory (Case Study: Najib Mahfuz's Trilogy and Ali-Mohammad Afghani's "Shohar-e Ahu Khanom")

نویسندگان [English]

• aliasghar habibi ¹
• hasan mirkamali ²

¹ university of zabol

² , University of Zabol

چکیده [English]

This study offers a comparative examination of urban spaces in two landmark novels of contemporary Middle Eastern literature—Naguib Mahfouz’s Cairo Trilogy (Palace Walk, Palace of Desire, and Sugar Street) and Ali Mohammad Afghani’s Her Husband, Ahu Khanom—through the lens of Henri Lefebvre’s theory of the production of space. Lefebvre conceptualizes space as a social and dialectical product and provides an analytical triad consisting of spatial practice (daily routines and activities), representations of space (ideological and official constructs), and representational spaces (lived, symbolic, and imaginary experiences). By employing narrative content analysis, the research demonstrates that the urban settings of Cairo and Kermanshah function not merely as passive backdrops for plot development but as active agents in reproducing social relations, class and gender conflicts, and cultural transformations during the transition from tradition to modernity. The comparative reading reveals both similarities and differences in the representation of urban space across Arab and Iranian contexts, while underscoring space as a dynamic element in the formation of identity and social history.

کلیدواژه‌ها [English]

• Production of Space, Urban Spaces,, Henri Lefebvre, Naguib Mahfouz&rsquo
• s Cairo Trilogy, The Husband of Ahoo Khanom