گونه های حس آمیزی در سروده‌های سعید عقل و نیما یوشیج

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیّات عربی، دانشکدة ادبیّات و زبان‌های خارجی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات عربی، دانشکدة ادبیّات و زبان‌های خارجی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

چکیده

حس­ آمیزی ازمنظر علم زبان­شناسی یکی از وجوه «رستاخیز واژگان» است که با شکستن ساختار سطحی واژه­ها و نه ساختار عمیق، باعث لذّت ادبی مخاطب می­شود. در این شیوه­ از نگارش، شاعر مرزهای نظام رایج تصوّرها و ذهنیات خواننده یا شنوندة خود را درهم می‌شکند و با آفرینش تصویری پیچیده و ناب، موجب شگفتی مخاطب می­شود. در این جستار نگارندگان با الهام­گیری از مکتب آمریکایی در ادبیّات تطبیقی، به شیوة توصیفی – تحلیلی، حس­آمیزی را در سروده­های دو شاعر صاحب­نام ادبیّات عربی و فارسی یعنی «سعید عقل» و «نیما یوشیج» نقد و بررسی می­کنند. نوشتار پیش رو نشان از آن دارد که حس­آمیزی­ در سروده­های این دو شاعر افزون بر جنبة زیباشناختی و هنری، ابزار انتقال معانی مبهمی است که به­آسانی تن به بیان صریح نمی­دهند. از شیوه­های جالب توجّه در اشعار این دو شاعر تلفیق وکاربست سایر آرایه­های ادبی با حس­آمیزی است تا بر جنبة هنری ابیّات بیفزایند و بافت بلاغی و هنری بیت را مستحکم­تر نمایند. گاه رابطة بین دو طرف حس­آمیخته در سروده­ هایشان آن­چنان دور است که آشنایی­ زدایی در آن بیشتر به­چشم می­خورد. سعید عقل با انتخاب شگرد «تزاحم» یا «انباشتِ» حس­آمیزی سبب دیریابی معنا شده است که از کارکردهای مهمّ این تکنیک بیانی، برجستگی جنبة زیبایی­شناختی بیت است. نیمایوشیج نیز به­منظور ارتقابخشیدن به شأن و مرتبة امور محسوس و پیوند جهان ذهنی و عینی، به حس‌آمیزی انتزاعی - محسوس توجّه ویژه­ای کرده است.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Types of Synesthesia in Saeed Akel’s and Nima Yushij’s Poems

چکیده [English]

Synesthesia is one of the aspects of “vocabulary resurrection” that breaks the literary delight of the audience by destroying the surface structure of words rather than deep structure. In this style of writing, the poet breaks the boundaries of the common system of his or her readers' imagery and minds to make the amazement of the complex and pure image, the audience is astonished. This essay is inspired by the American school of comparative literature, the authors critically examine the sentiments in the poems of two well-known poets in Arabic and Persian literature, Saeed Akel and Nima Yushij. The present article shows that in the poems of these two poets, sympathy in addition to the aesthetic and artistic aspects is a means of conveying the vague meanings that are not easy to express. One of the interesting ways in which the poems of these two poets concentrate are to combine and to apply other literary figures with sensitivity to enhance the artistic aspect of verses and to enhance the rhetorical and artistic texture. Sometimes the relationship between the two senses is so distant in their lyrics that the familiarization is more pronounced. Said Akel has made sense-making by choosing the sensual “confrontation” or “accumulation” methods, which are an important function of the aesthetic aspect of the verse. Nima Yushij has also given special attention to abstract-tangible emotion in order to promote the dignity and regularity of the subjective and objective worlds.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Comparative Literature
  • Synesthesia
  • foregrounding
  • Saeed Akel
  • Nima Youshich

ابن الرشیق، أبی علی الحسن (1408). العمدة فی محاسن الشّعر وآدابه. تحقیق: محمّد قرقزان. بیروت: دار المعرفة.

ابو العدوس، یوسف (2007). الأسلوبیة: الرّؤیة والتّطبیق. عمان: دار المسیرة للنّشر والتّوزیع والطّباعة.

----------- (1997). الإستعارة فی النّقد الأدبی الحدیث: الأبعاد المعرفیة والجمال. عمان: منشورات الأهلیة.

أبی فاضل، ربیعة (2002). أدیب مظهر رائد الرّمزیة فی الشّعر العربی. بیروت: دار المشرق.

اسفندیاری، علی (1370). مجموعة کامل اشعار نیما یوشیج. تهران: نگاه.

أصفر، عبدالرزاق (1999). المذاهب الأدبیّة لدی الغرب. دمشق: اتّحاد الکتّاب العرب.

شکیب انصاری، محمود (1384). تطوّر الأدب العربی المعاصر: تاریخ ونصوص. اهواز: دانشگاه شهید چمران.

پورنامداریان، تقی (1374). سفر در مه (تأمّلی در شعر أحمد شاملو). تهران: چشم و چراغ.

------------ (1377). خانه­ام ابری است (شعر نیما از سنّت تا تجدّد). تهران: سروش.

جداونه، حسین (2011). التّوسع فی المورث البلاغی والنّقدی. الأردن: مؤسّسة حمادة للدّراسات الجامعیّة.

جور کش، شاپور (1383). بوطیقای شعر نو. تهران: شمشاد.

حمید عبدالله، أمجد، (2010). نظریّة تراسل الحواس، الأصول، الأنماط - الإجراء. بیروت: دار ومکتبة البصائر.

حیدری، نیّر (1391). رنگ در دیوان نزار قبانی، محمود درویش و سعید عقل. پایان­نامة کارشناسی­ارشد. استاد راهنما: امیر مقدم متقی، دانشگاه شهیدمدنی آذربایجان.

خلیل­اللهی، شهلا؛ بتول مهدوی و طاهره کاظمی (1394). تجلّی مؤلّفه­های نقد فرمالیستی در «خواب زمستانی» نیما یوشیج. هشتمین همایش پژوهش­های زبان و ادبیّات فارسی، 833-841.

داد، سیما (1383). فرهنگ اصطلاحات ادبی. تهران: مروارید.

زکی الحاج، جورج (1981). الفرح فی شعر سعید عقل. بیروت: المؤسّسة الجامعیّة للدّراسات والنّشر والتوزیع.

سجودی، فرزان (1377). هنجارگریزی در شعر سهراب. نشریة کیهان فرهنگی، (14)، 20-23.

سیّدحسینی، رضا (1384). مکتب­های ادبی. جلد 2. تهران: نگاه.

شفیعی کدکنی، محمّدرضا (1368). موسیقی شعر. تهران: توس.

شیخ، حمدی (2010). الحداثة فی الأدب. مصر: المکتب الجامعی الحدیث.

الصایغ، وجدان (2003). الصّور الإستعاریة فی الشّعر العربی الحدیث. بیروت: دار الفارس للنّشر والتّوزیع.

صدقی، حامد و جمال نصاری (1392). الطّبیعة الرّمزیة فی شعر بدرشاکر السّیاب ونیما یوشیج. دراسات فی الّلغة العربیة وآدابها، 4 (15)، 119-142.

عباس، حسن (1998). خصائص الحروف العربیّة ومعانیها. دمشق: اتّحاد الکتّاب العرب.

عبدالرّحمن، نصرت (1979). فیالنّقد الحدیث. عمان: مکتبة الأقصی.

عشری زاید، علی (2002). عن بناء القصیدة العربیّة. مصر: مکتبة ابن سینا.

عقل، سعید (1935). شعره ونثره. بیروت.

غطاس کرم، أنطوان (2004).الرّمزیة والأدب العربی الحدیث. بیروت: دار النّهار للنّشر.

غنیمی هلال، محمّد (1987). الّنقد الأدبی الحدیث. بیروت: دار العودة.

فتوح أحمد، محمّد (1977). الرّمز والرّمزیّة فی الشّعر المعاصر. مصر:دار المعارف.

فولادی، علیرضا (1387). زبان عرفان. قم: فراگفت.

قاسم­زاده، حبیب الله (1379). استعاره و شناخت. تهران: فرهنگان.

کروچه، بندتو (1358). کلّیات زیباشناسی. ترجمة فؤاد روحانی. تهران: چاپ دوم. تهران: بنگاه ترجمه.

کریمی، پرستو (1387). حواس پنج­گانه و حسامیزی در شعر. گوهر گویا، 2 (8)، 117-150.

محمّدرضایی، علیرضا و سمیه آرمات (1387). بررسی تطبیقی اشعار بدر شاکر و نیما یوشیج. مطالعات ادبیّات تطبیقی، (6)، 161-173.

محمّد الوصیفی، عبدالرحمن (2008).تراسل الحواس فی الشّعر العربی القدیم.دمشق: وزارة الثّقافة.

محمّد ویس، أحمد (2005). الإنزیاح من منظور الدّراسات الأسلوبیّة. بیروت: مجد.

ملکی، ناصر و مریم نویدی (1391). اشتراک عینی در برخی اشعار احمد شاملو و نیما یوشیج. فصلنامة پژوهش­های زبان و ادبیّات تطبیقی، 3 (13)، 235-256.

مندور، محمّد (2005). الأدب ومذاهبه. القاهرة: نهضة مصر للطّباعة والنّشر والتّوزیع.

موسی، خلیل(2003). بنیة القصیدة العربیّة المعاصرة. دمشق: اتّحاد الکتّاب العرب.

موسی، مونیف (1980). الشّعر العربی الحدیث فی لبنان.بیروت: دار العودة.

وهبه، مجدی(1994). معجم مصطلحات الأدب. بیروت: مکتبة لبنان.