گفتمان پسااستعماری در دو رمان موسم الهجره إلی الشّمال از طیّب صالح و سووشون از سیمین دانشور

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیّات عرب، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

2 کارشناس ارشد ادبیّات تطبیقی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

3 کارشناس‌ارشد ادبیّات تطبیقی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

چکیده

نقد پسااستعماری که در ادامۀ نقد پساساختارگرایی ظاهر شد، بر آن است تا راه‌های متنوّعی را که امپریالیسم و قدرت استعماری برای اعمال فشار و تحکّم در پیش می‌گیرند، فاش کند؛ فشارهایی که نه‌تنها از طریق ستم مستقیم نژادی، طبقاتی یا جنسیتی در نظام خودکامة استعماری که از مسیر ادبیّات، هنر و رسانه اعمال می‌شوند. ماهیّت واکنش به استعمارگری یکسان نیست؛ درست همان‌گونه که خود فرایند استعمارگری در هر منطقه شکل منحصربه‌فردی دارد. در نوشتار پیش رو سعی بر آن است که با مبنا قراردادن رمان عربی موسم هجرت به شمال اثر طیّب صالح نویسندۀ سودانی و رمان سووشون نوشتۀ سیمین دانشور در ادبیّات فارسی به بررسی تطبیقی دو رمان نه ازنظر تأثیر و تأثّر، بلکه ازحیث نحوۀ بازتاب استعمار در این آثار با توجّه به نظریّة پسااستعماری پرداخته شود. نکتة قابل فهم و اثبات اینکه جامعة توصیف‌شده در هر دو رمان تحت تأثیر استعمار انگلیس قرار گرفته است. در رمان طیّب صالح حضور مستقیم انگلیس و در رمان دانشور خزش پنهانی، آرام و بی‌صدای فرهنگ غرب در زندگی مردم مشاهده می­شود؛ امّا نقطة اشتراک در هردو رمان، مقاومت ضدّ استعماری است. زری در رمان دانشور و مصطفی در رمان طیّب صالح نمونة کاملی از شخصیّت‌های مورد مطالعۀ نقد پسااستعماری هستند. تقلید، دیگری، اروپامحوری، فرودست، نژاد، جنسیت و... از مفاهیم بارز نقد پسااستعماری به­شمار می‌روند که در هر دو رمان قابل بررسی و تحلیل نمونه‌‌ای هستند.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Post Colonialism Discourse in Two Novels Season of Migration to the North Tayeb Saleh and Soovashoon Simin Daneshvar

چکیده [English]

The main purpose of Postcolonial criticism is taken some of the various ways to pressure and domination of imperialism and colonial power, reveal. These not only through the direct oppression of race, class or gender in colonial authoritarian system, which are enforced from the literature, art and media. Quiddity of reaction to colonialism is not the same, colonization process in each region has a unique shape. The essential difference colonization between Sudan and Iran (before the Islamic Revolution) can be seen clearly. that in the former colonial presence and direct and indirect colonialism in the latter. This difference are discussed in attitude of contemporary scholars and writers of Arabic and Persian literature. This paper is based on the comparative study of two novels; Arabic novel "Season of migration to the north" by Sudanese writer (Tayeb Salih) & "Soovashoon" (Simin Daneshvar) in Persian literature, not in terms of power relationships, But it also paid to how this works reflects colonialism, according to the theory of post-colonial. It is clear that society described in both novels were influenced by British colonialism. In Taybe Saleh's novel we see direct presence of the UK and in Daneshvar's novel we see invisible and silent presence of west culture in the people's life. But, the post-colonial resistance is common in both novels. Zari in Daneshvar's novel and Mustafa in Saleh's novel are perfect examples of interesting characters in postcolonial studies. Imitation, Another, Central Europe, Lower, and gender are prominent concept of postcolonial criticism that can be analyzed in both novel.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Postcolonial Criticism
  • Imperialism
  • Soovashoon
  • Season of Migration to the North

باغجری، کمال و شهریار نیازی (1394). خوانش پسااستعماری رمان موسم هجرت به شمال اثر طیّب صالح. مجلّة ادب عربی، 7 (1)، 61-86.

تفرشی مطلق، لیلا (1389). مطالعات پسااستعماری در ادبیّات مهاجرت. فصلنامۀ علوم سیاسی، (10)، 211-222.

دانشور، سیمین (1349). سووشون. تهران: خوارزمی.

ساداتی، سیّد شهاب­الدّین (1388). رمان عطر سنبل عطر کاج از دیدگاه پسااستعماری. نافه، 9 (40)، 44-48.

سعید، ادوارد (1386). شرق‌شناسی. ترجمۀ لطفعلی خنجی. چاپ اوّل، تهران: امیرکبیر.

شاهمیری، آزاده (1389). نظریّه و نقد پسااستعماری. زیر نظر فرزان سجودی. تهران: علم.

صالح، طیب (1390). موسم هجرت به شمال. ترجمۀ رضا عامری. چاپ اوّل، تهران: چشمه.

طرابیشی، جورج (1997). شرق و غرب: رجوله وأنوثه. الطّبعة الرّابعة، بیروت: دار الطّلیعة.

فرزانه دهکردی، جلال؛ سیّدرضا موسوی و رامین فرهادی (1391). مطالعات پسااستعماری. تهران: دانشگاه امام صادق.

کلیگز، مری (1388). درسنامۀ نظریّة ادبی. ترجمۀ جلال سخنور؛ لاله دهنوی و سعید سبزیان. تهران: اختران.

ناظمیان، رضا (1387). متون نظم و نثر معاصر 2. تهران: دانشگاه پیام نور.

References

Abdul Jabbar, Wisam Khalid (2012). The Mimetic Discourse in Tayeb Salih’s season of Migration to the North. Rocky Mountain Review, University of Alberta, 66, Special Issue: Border Crossing, 130-143.

Bressler, Charles (2007). Literary Criticism. Prentice hall, New Jersey.

Green, Keith & Jill Lebihan (1997). Critical Literary Theory & practice. Routledge.

Schwarz Henry & Sangeeta Ray (2000). Postcolonial studies. Blackwell publishing.

Tyson, Lois (2006). Critical Theory Today: A User-Friendly Guide. Routledge, Second edition.