آرمان گرایی و واقع گرایی سیاسی در اندیشه سعدی و فارابی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس‌ارشد زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه بیرجند، ایران

2 دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه بیرجند، ایران

3 استادیار گروه علوم سیاسی، دانشگاه بیرجند، ایران

چکیده

در میان اندیشمندان، متفکّران و ادیبان همواره دو نگاه واقع‌بینانه و آرمان‌گرایانه به مسائل اجتماعی و سیاسی وجود داشته است. در نگاه آرمانی، توجّه به صور خیال و سیر در ملکوت و عالم عرش معطوف است و رنگ واقعیّت‌های زمینی در معادلات و محاسبات ذهنی آرمان‌گرایان بازتاب ندارد؛ بنابراین نگاه آرمان‌گرا، نگاهی ذهنیّت‌گرا و غیر کاربردی است. درمقابل آرمان‌گرایان، می‌کوشند از توانایی‌های فردی و موقعیّت اجتماعی خود، شناختی صحیح و از امکان رسیدن به اهدافشان درکی واقع‌بینانه ارائه دهند. از آنجا که خاستگاه اندیشه و دستگاه فکری اندیشمندان در تحقّق آرمان‌ها و اهداف آن‌ها به‌ویژه ایجاد مدل مطلوب حکومت بسیار تأثیرگذار است، بررسی مبانی اندیشۀ آنان در راستای ارائة راهکارهای حلّ مسائل اجتماعی از اهمّیّت حیاتی برخوردار است. براساس این، هدف نوشتار پیش رو، بازشناسی فکری و فلسفی آموزه‌های مربوط به آیین فرمانروایی و حکومت مطلوب در آثار سعدی و مطابقت آن با نظریّه‌های آرمان‌شهری فارابی است. در این مقاله با استفاده از روش تطبیقی، اندیشۀ دو تن از نام‌آوران عرصۀ فلسفه و ادبیّات، فارابی و سعدی با یکدیگر مقایسه می‌شوند و مدل مورد نظر هریک در قالب مدینۀ فاضله و جامعۀ ایده‌آل ازمنظر واقع‌گرایی و آرمان‌گرایی سنجش می‌شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نظریّات سعدی تلفیقی از عمل‌گرایی و آرمان‌گرایی است؛ چنان­که برخی نظریّات فارابی نیز این‌گونه است، امّا مصادیق تفاوت‌هایی باهم دارند.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Idealism and Political Realism in the Thought of Saadi and Farabi

چکیده [English]

Among intellectuals, and thinkers, there have always been two realistic and idealistic views on social and political issues. In the ideal view of society and its issues, the attention is drawn to the forms of imagination and the paths in the spiritual, transcendental world, and the color of secular facts does not reflect in the equations and the utopian matters; therefore, the idealist look is a subjective and inappropriate look. Against the idealists, there are realists on the soil, trying to provide a realistic understanding of their individual abilities and their social status, cognitive integrity, and the possibility of realizing their goals. Since the origin of the reflection and thought system of intellectuals are very influential in achieving their goals, especially in creating a desirable model of government, the study of the principles of their thinking towards providing solutions to social problems is of vital importance. Accordingly, the purpose of the present research is to recognize the intellectual and philosophical teachings of the rule and the desired rule in the works of Saadi and its correspondence with Farabi's utopian theories. In this paper, in the light of the comparative study, two thinkers in the field of philosophy and literature, Farabi and Saadi are compared and each model in the form of utopia and the ideal society is measured in terms of realism and idealism. The findings of the research show that Sadi's ideas are a combination of pragmatism and idealism; as some of Farabi's views are similar, examples have different meanings.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Comparative Literature
  • Interdisciplinary Studies
  • Realism
  • Imam Khomeini
  • Sadi
  • Farabi

آذر، اسماعیل (1375). سعدی­شناسی. تهران: میترا.

اصیل، حجت­الله (1381). آرمان‌شهر در اندیشه ایرانی. تهران: نشر نی.

افتخاری، اصغر (1388). درآمدی بر نظام سیاسی عدالت در اسلام. به­اهتمام علی‌اکبر علیخانی. تهران: پژوهشکدة مطالعات فرهنگی اجتماعی.

پازارگاد، بهاءالدّین (1344). مکتب­های سیاسی و فرهنگ مختصر عقاید و مرام­های سیاسی به­ترتیب حروف الفبا. تهران: اقبال.

جوکار، نجف (1385). جامعۀ آرمانی در نگاه سعدی و فارابی. مجلّة علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، (48)، 69-84.

حمیدی، محمّد محسن (1386). آرام و بی­قرار: فرهنگ سیاسی در ادبیّات فارسی. مشهد: خانة آبی.

--------------- (1379). بیم و امید: رویکردهای سیاسی در ادبیّات فارسی. تهران: سفیر.

حیدری، فاطمه (1387). چشم‌اندازهای آرمان‌شهر در شعر فارسی (با تکیه بر آثار نظامی، عطّار، سعدی و جامی). تهران: دانش نگار.

رافائل، ماکس (1379). نگاهی به تاریخ ادبیّات جهان (تاریخ رئالیسم). ترجمة محمّدتقی فرامرزی. تهران: شباهنگ.

رجایی، فرهنگ (1371). فلسفة سیاست و مشکلة ما. ماهنامة اطّلاعات سیاسی و اقتصادی، 7 (62-61)، 4-10.

سعدی، مصلح بن عبدالله (1383). کلّیات سعدی. تدقیق در متن و مقدّمه از حسن انوری. تهران: قطره.

---------------- (1370). کلّیات شیخ سعدی. تصحیح محمّدعلی فروغی. تهران: علمی.

---------------- (1388). گلستان سعدی. تصحیح غلامحسین یوسفی. تهران: خوارزمی.

طباطبایی، سید­جواد (1383). زوال اندیشه سیاسی در ایران گفتار در مبانی نظری انحطاط ایران. تهران: کویر.

فارابی. ابونصر محمّد (1379). سیاست مدنیه. ترجمة سیّد جعفر سجادی. چاپ سوم، تهران: سازمان چاپ و انتشارات. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

------------- (1361). آراء اهل المدینة الفاضلة. ترجمة سیّد جعفر سجادی. تهران: کتابخانۀ طهوری.

------------- (1369). احصاء العلوم. ترجمة حسین خدیو. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

------------- (1986). فصول منتزعة. بیروت: دار المشرق.

فرزانه­پور، حسین (1386). تساهل و مدارا در اندیشه سیاسی اسلام. تهران: صنم.

قادری، حاتم (1388). اندیشه­های سیاسی در اسلام و ایران. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها.

مجتبایی، فتح­الله (1352). شهر زیبای افلاطون و شاهی آرمانی در ایران باستان. انجمن فرهنگ ایران باستان. تهران: کاویان.

مکارم، محمّدحسن (1377). مدینۀ فاضله در متون اسلامی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزة علمیۀ قم.

مهاجرنیا، محسن (1380). اندیشة سیاسی فارابی. قم: بوستان کتاب.

نظری، نجمه (1389). مقایسۀ آرمان‌شهر فردوسی و سعدی. فصلنامة علمی عمومی زبان و ادب فارسی (گرایش عرفان): ادبستان، 1 (2)، 120-130.

نقی­پور، علی­اکبر (1352). رئالیسم و تکامل تاریخی آن. بی‌جا.