ادبیات معاصر
زهرا حقایقی؛ احمدرضا حیدریان شهری
چکیده
امپریالیسم نوین با تأکید بر سلطه سیاسی، اقتصادی و فرهنگی، هژمونی خود را از طریق دیگریسازی، تحریف تاریخ و اشغال نمادین فضاها بازتولید میکند. رمان «ربیع حار» اثر سحر خلیفه با روایت زندگی خانوادهای فلسطینی در اردوگاه عینالمرجان نشان میدهد اشغال سرزمینی با اشغال فرهنگی پیوندی ناگسستنی دارد. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی ...
بیشتر
امپریالیسم نوین با تأکید بر سلطه سیاسی، اقتصادی و فرهنگی، هژمونی خود را از طریق دیگریسازی، تحریف تاریخ و اشغال نمادین فضاها بازتولید میکند. رمان «ربیع حار» اثر سحر خلیفه با روایت زندگی خانوادهای فلسطینی در اردوگاه عینالمرجان نشان میدهد اشغال سرزمینی با اشغال فرهنگی پیوندی ناگسستنی دارد. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بهرهگیری از خوانش متناظر، برگرفته از نظریه فرهنگ و امپریالیسم ادوارد سعید، به واکاوی بازنمایی جغرافیای استعماری و پایداری فرهنگی در ادبیات روایی فلسطین میپردازد. کاربست این روش بر قرائت متقابل دو لایه روایی سلطه و مقاومت مبتنی است. هدف اصلی، تبیین مکانیزمهای سلطه و مقاومت در رمان ربیع حار است. ضرورت پژوهش آن است که با توجه به تداوم اشغال و بحران هویت در جامعه فلسطین، بررسی ظرفیتهای ادبیات داستانی در حفظ هویت فرهنگی و انتقال حافظه جمعی میتواند افقهای تازهای برای درک نقش ادبیات در جنبشهای آزادیبخش و مقاومت فرهنگی بگشاید. رهیافت پژوهش نشان میدهد رمان ربیع حار اشغال را نه تنها سلطهای نظامی، بلکه فرایندی گفتمانی برای تصرف ذهن، حافظه و هویت بازنمایی میکند؛ از یکسو با مکانیزمهایی چون اختهسازی فرهنگی، تقسیم اجباری جغرافیا و محاصره نمادین شهرها، و از سوی دیگر با بازتعریف کنشهایی چون عکاسی و خوانندگی، کانون پایداری را از عرصه سیاست و نظامیگری به میدان حافظهسازی و بازآفرینی نمادین هویت منتقل میسازد. این خوانشِ متناظر، پارادایم جدیدی را آشکار میسازد و آن گذار از نگاه سنتیِ مقاومتِ سیاسی به سیاست بازنمایی، و بازتعریف نقش ادبیات به عنوان عاملی برای بقای هویت در برابر حذف تدریجی است.